جستجوی پیشرفته
بازدید
34308
آخرین بروزرسانی: 1394/01/23
خلاصه پرسش
آیا فضیلتی که درباره نماز غفیله و بخشیده شدن یزید به سبب انجام آن آمده است، صحیح می‌باشد؟
پرسش
در مورد نماز غفیله مطالبی شنیدم به این مضمون که یزید از امام سجاد(ع) پرسید: من پسر رسول الله را کشتم ... آیا ممکن است نجات پیدا کنم؟ امام سجاد(ع) فرمود: «بله! اگر نماز غفیله بخوانی ممکن است نجات پیدا کنی ...» بعد حضرت زینب(س) به امام سجاد فرمود: تو داری قاتل پدرت را نجات می‌دهی؟ آن‌حضرت جواب داد: «... من گفتم نماز غفیله، ولی یزید [به علت دل درد] هیچ‌وقت موفق به خواندنش نمی‌شود». آیا این مطلب درستی است و این حرف در کجا آمده است؟
پاسخ اجمالی
چنین روایتی در کتاب‌های حدیثی معتبر وجود ندارد و حتی شبیه به این مضمون را نیز در کتب روایی نیافتیم علاوه بر این‌که محتوای این روایت نیز از چند جهت قابل نقد است:
1. عدم تناسب بین جرم و کیفیت توبه از آن.
2. در نظر نگرفتن موضوع نیّت در اعمال.
3. تناسب نداشتن آن با مقام حضرت سجاد(ع) و حضرت زینب(س).
پاسخ تفصیلی
در بررسی آنچه که میان مردم معروف و مشهور است، گاهی به مطالبی بر می‌خوریم که به اشتباه آن‌را به امامان معصوم(ع) نسبت داده و جزو احادیث آنان بر می‌شمرند.
اگر چه نماز غفیله یکی از نمازهای مستحبی است که چندین روایت در استحباب آن از ائمه(ع) رسیده است،[1] و به همین سبب است که عموم فقها، بر استحباب آن نظر داده‌اند.[2]
اما مطلبی که برای بیان فضیلت این نماز، در سؤال بیان شده است صحیح نیست. قابل توجه است که چنین مطلبی در کتاب‌های حدیثی معتبر وجود ندارد و حتی شبیه به این مضمون نیز در جایی مشاهده نشده است.
اکنون جدای از این‌که مطلب مورد نظر در کتاب‌های حدیثی وجود دارد یا ندارد؛ محتوای این شبه روایت نیز از چند جهت قابل مناقشه است:
1. عدم تناسب بین جرم و کیفیت توبه از آن: یکی از مسائل پذیرفته شده در بین عقلا و همچنین از اصول پذیرفته شده شرعی، تناسب جرم و جزا و تناسب جرم با توبه از آن است. به عنوان نمونه؛ اگر کسی مال شخصی را برداشته باشد، همان‌طور که در شرع هم تصریح شده است، توبه‌اش آن است که آن مال را به صاحبش برگرداند یا به هر طوری که می‌تواند رضایت او را جلب کند. اگر غیبت کسی شده است، توبه‌اش آن است که یا او را از این غیبت آگاه کرده و حلالیت بطلبد و یا برای او از خداوند طلب خیر و مغفرت بکند. اگر آبروی کسی ریخته شده است، توبه از این گناه بزرگ آن است که اعاده حیثیت از او شود و موارد فراوان دیگری که می‌توان برای این موضوع، بیان کرد. البته در بسیاری از موارد، خداوند با عمل کوچکی، از مجازات گناهان بزرگی نیز صرف نظر می‌کند اما در موضوع پرسش، به حدی این عدم تناسب چشمگیر است که نمی‌توان توجیه صحیحی برای آن یافت.
چگونه ممکن است شخصی، دستش به کشتن امام مسلمانان و فرزند رسول خدا(ص) آلوده شود، آن‌گاه؛ گناه او با خواندن نماز غفیله از بین رفته و توبه‌اش مورد قبول واقع شود؟
چگونه ممکن است کسی که شهر پیامبر(ص) (مدینة النبی) را خراب کرده و ناموس مردم را برای سپاهیانش حلال می‌کند، یا خانه خدا را ویران کرده، آن‌گاه با نماز غفیله بخشیده شود؟
2. در ادامه این شبه روایت برخی عنوان کرده‌اند که یزید؛ بارها قصد داشت به جهت توبه از عمل پلیدش این نماز را بخواند، اما به دلیل دردی که در ناحیه شکم بر او عارض شد، عملاً موفق به انجام آن نشد.
در احادیث موثّق و قابل قبول، چنین آمده که؛ نیت انسان جهت انجام کارهای خیر، برتر و بالاتر از عملی است که می‌خواهد انجام دهد، یا انجام داده است؛[3] یعنی چه بسا انسان، توانایی انجام کار خیری را نداشته باشد، ولی نیت انجام آن‌را بکند، چنین نیّتی، از عملی که او می‌خواسته انجام دهد، بالاتر و برتر است، حال چگونه است که در این روایت، شخصی نیت توبه از گناهش را دارد، ولی چون موفّق به انجام عمل خاصی (نماز غفیله) نشده است، آن نیت درونی‌اش مورد قبول واقع نمی‌شود و باعث نجات او نمی‌گردد؟ بله! امکان دارد برخی از گناهان به‌گونه‌ای باشد که شخص با انجام آنها در چاه ظلمتی گرفتار شود که دیگر اراده توبه را از دست بدهد، در برخی از روایات (که البته جای بحث مفصّلی پیرامون آن هست) به برخی از گناهان اشاره شده است که با انجام آن، اشخاص امکان توبه را از دست می‌دهند، از جمله این گناهان می‌توان به «بدعت در دین» اشاره کرد،[4] بدعتی که نه تنها خود شخص، بلکه عده زیادی را از راه حق و حقیقت خارج کرده و به وادی ظلم و ظلمت کشانده است.
سؤال دیگر آن‌که؛ آیا اساساً صحیح است که چنین شخصی را به جهت بیماری مورد سرزنش قرار دهیم؟ چگونه است که در دیگر احکام فقهی مانند روزه، حج، و..، استطاعت (قدرت بدنی) را شرط انجام این واجبات مهم می‌دانیم، به طوری که اگر کسی مریض باشد و نتواند روزه بگیرد و روزه برایش ضرر داشته باشد، نه تنها روزه بر او واجب نیست، بلکه گرفتن چنین روزه‌ای بر او حرام است، ولی در انجام این عمل مستحبی (نماز غفیله)، شخص را به جهت مبتلا شدن به یک بیماری و درد موضعی (که از اختیارش هم خارج بوده است) مورد عفو قرار نمی‌دهیم؟
3. در این شبه روایت به حضرت زینب(س) مطلبی نسبت داده می‌شود که با شأن و مقام ایشان تناسب ندارد، بعد از آن‌که حضرت سجاد(ع) به یزید چنین می‌فرماید که با انجام نماز غفیله توبه‌ات نسبت به قتل امام حسین(ع) پذیرفته می‌شود، گویا حضرت زینب(س) به حضرت اعتراض کرده و می‌فرماید: شما قصد بخشش قاتل پدرت را داری؟
چگونه حضرت زینب(س) که از خاندان وحی و آشنا به مقام و منزلت امامت است مانند یک شخص معمولی به امامش اعتراض می‌کند؟! بله! گاهی امام معصوم(ع) یا یکی از اولیای خدا، عملی انجام می‌دهد که شاید به نظر آید با ظاهر شریعت و دین مخالف است، در این‌جا؛ نه تنها اعتراض و پرسش از حقیقت عمل اشکالی ندارد، بلکه امر مورد قبولی نیز می‌باشد، از  این جمله می‌توان به اعتراض حضرت موسی(ع) به حضرت خضر(ع) در جریان همراهی موسی با خضر اشاره کرد که به عنوان مثال وقتی خضر، پسری را کشت، حضرت موسی به او اعتراض کرد که نباید انسانی را بدون دلیل کشت، ولی در اعتراضی که به حضرت زینب نسبت داده شده است، ایشان به عملی از اعمال امام سجاد(ع) اعتراض می‌کند که اولاً: چه بسا از امام معصوم می‌توان انتظار داشت که شقی‌ترین انسان‌ها را به سوی خیر و توبه راهنمایی کند. و ثانیاً: امام سجاد به عنوان امام و به عنوان ولی دم امام حسین، حق بخشش قاتل ایشان را داشته است.
4. اشکال دیگری که به چشم می‌خورد، جوابی است که امام سجاد(ع) به حضرت زینب(س) می‌دهد؛ حضرت می‌فرماید: من گفتم نماز غفیله یزید را نجات می‌دهد، ولی شما نگران نباش، او هیچ‌گاه موفّق به خواندن آن نمی‌شود!
این نوعی اغراء است؛ چرا که شخصی از امام معصوم(ع) درخواستی دارد تا با انجام آن آمرزیده شود و امام معصوم(ع) با توجه به عدم توانایی او، او را به عملی تشویق می‌کند که هرگز نمی‌تواند انجام دهد. واقعاً جا داشت اگر یزید از اعمالش پشیمان شده باشد، امام سجاد او را به کاری راهنمایی می‌کرد که می‌توانست با انجام آن، نجات پیدا کند.
علاوه بر این می‌دانیم که یزید هیچ‌گاه از کشتن امام حسین و یارانش پشیمان نشد و جنایات خویش را در سال‌های بعد و در واقعه حره ادامه داد و دلیلی نداشت که امام برای شخصی که هنوز بر جنایات خود اصرار می‌ورزد، راهکاری برای توبه نشان دهد و بدین وسیله او را در انظار عمومی تا حدی تبرئه کند.
 

[1]. مرحوم سید بن طاوس در کتاب «فلاح السائل» چندین روایت در فضل این نماز آورده است. ر.ک: فلاح السائل، ص 244، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
[2]. فاضل لنکرانی، محمد، کتاب الصلاة، ص 54، قم، 1408ق.
[3]. قالَ رَسولُ الله(ص): «نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِه‏»؛ رسول خدا فرمود: «نیت مؤمن، برتر از عمل او است». کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 2، ص 84، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1374ش.
[4]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 69، ص 216، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها