دربارۀ حدیث مطرح شده در پرسش نکاتی را مطرح می‌کنیم:

1. نقل حدیث یک امام معصوم(ع) از امام معصوم دیگر -هر چند فاصله زمانی میانشان باشد- اشکالی ندارد؛ زیرا سلسله سند این‌گونه روایات تماماً امامان معصوم(ع) هستند.

توضیح این‌که ائمۀ اطهار(ع) احادیث خود را با ذکر سلسلۀ سند از پدران خود نقل می‌نمودند و در برخی از مواقع سخنان خویش را به پیامبر اکرم(ص) منتهى می‌کردند تا به عنوان یک اصل کلّى ‌تصریح کنند که همۀ احادیث ما، از طریق پدرانمان از پیامبر(ص) نقل شده است، با آن‌که پیروانشان معتقد به عصمت آنان بودند و مراتب ورع و تقوا و علم آنها، به عنوان سلسلۀ راویان این احادیث نیز برکسى پوشیده نبود. هدف آنان از این‌کار آن بود که پیروان مذاهب فقهى دیگر نیز بتوانند به این احادیث به عنوان احادیث نقل شده از پیامبر اسلام(ص) استناد کنند.[1]

بنابراین، ایرادی ندارد که امام حسن عسکری(ع) حدیث مورد پرسش را از امام صادق(ع) نقل نماید. و این، مطلبی است که در حدیث‌شناسی اثبات شده و یک امر روشن در میان حدیث‌شناسان شیعه است.

 2. این حدیث از امام حسن عسکری(ع) در تفسیر آیات کریمه 78 و 79 سورۀ بقره نقل شده است،[2] و در مقام نکوهش و توبیخ گروهی از مردم عادی یهود است که از علما و پیشوایان دین خود کورکورانه پیروى و تقلید می‌کردند و اندیشه‌ای کودکانه داشتند. آنان از کتاب آسمانى خود چیزى جز یک دسته خیالات و آرزوها نمی‌دانستند و از حقایق، چیزی نیاموخته بودند.[3]

3. در قسمتی از این حدیث، امام عسکری(ع) به نقل از امام صادق(ع) جملاتی که در پرسش آمده را بیان می‌فرماید که به طور کلی -با توجه به موضوع آیۀ شریفه- دربارۀ تقلید و پیروی از علمایی است که شرایط و صلاحیّت آن‌را ندارند؛ همان‌طور که امام صادق(ع) در ادامه، خصلت‌های این دانشمندان حیله‌گر را برمی‌شمرد؛ اما از آن‌طرف، ویژگی‌های علمایی را که شرایط و صلاحیت تقلید و پیروی را هم دارند بیان فرموده است.

4. بر اساس این روایت؛ اگر مردم در فقهاى خود رفتار برخلاف آموزه‌های دینی، اختلاف بر سر دنیا، طرفدارى از طرفداران خود هرچند ناصالح باشند، کوبیدن مخالفان خود هرچند مستحق احسان و نیکى باشند، صریحاً ببینند و حس نمایند و باز هم چشم خود را ببندند و از آنها تقلید و پیروى کنند، عیناً مانند همان مردم عادی یهود بوده و مورد نکوهش هستند، و این نوع از تقلید ممنوع است؛ اما اگر فقیهى، مراقب نفسش، حافظ دین خود باشد و با هواهای نفسانی خود مخالفت کند و از دستورات الهی پیروی نماید، بر مردم عادی و کسانی که آگاهی به احکام شرعی ندارند، واجب است از چنین فقیهى تقلید کنند.