جستجوی پیشرفته
بازدید
5279
آخرین بروزرسانی: 1393/03/03
خلاصه پرسش
قرآن کریم می‌فرماید: از خدا سؤال نکنید، بلکه این خدا است که از شما سؤال می‌کند، در این صورت آیا نباید به دنبال پاسخ پرسش‌هایی مانند علت و حکمت کارها و دستورات خدا رفت؟
پرسش
آیا گفته شده (در حدیث یا آیه قرآن) که از خدا سؤال نکنید، بلکه این خدا است که از شما سؤال می‌کند، در این صورت آیا نباید به دنبال جواب سؤال‌هایی مانند علت و حکمت کارها و دستورات خدا رفت؟
پاسخ اجمالی
قرآن کریم در مورد افعال الهی می‌فرماید: «لا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ»؛[1] او در برابر هیچ‌یک از کارهایى که مى‌‏کند، بازخواست نمى‌‏شود، ولى مردم بازخواست مى‌‏شوند.
مفسران قرآن می‌گویند؛ معنای این آیه آن است که خداوند از بابت کار‌هایى که انجام می‌دهد مورد سؤال و بازخواست قرار نمی‌گیرد. معنای بازخواست و مورد سؤال قرار گرفتن، این است که ما به کننده آن کار بگوییم چرا چنین کردى؟ و این نحوه سؤال، پرسش از مصلحت فعل است، و فعلى که همراه با مصلحت باشد در نزد عقلا مؤاخذه ندارد؛ و چون خداى سبحان، حکیم على الاطلاق است، همان‌گونه ‌که خود، خویشتن را در آیات مختلف به حکمت ستود.[2] و حکیم آن کسى است که عملى جز برای مصلحت انجام نمى‌‏دهد، بلکه هر کارى صورت مى‏‌دهد برای این است که داراى مصلحتى است که انجام دادنش را بر ندادن آن ترجیح مى‌‏دهد، با این حال دیگر معنا ندارد کسى از او بازخواست کند که چرا چنین کردى؟ بر خلاف غیر حکیم که اگر کارى کرد معقول است از او بپرسند چرا چنین کردى؛ زیرا که غیر حکیم، هم ممکن است کار صحیح و حق انجام دهد، و هم ممکن است باطل انجام دهد، هم ممکن است کارى کند که مصلحت‌‏دار باشد و هم ممکن است کارى کند که دارای مفسده‌ باشد؛ لذا در حق غیر حکیم جایز است مؤاخذه شود که چرا چنین کردى؟ تا اگر باطل انجام داده بود مذمت عقلى و یا عقاب مولوى شود.
پس خداى سبحان که ملک(سلطان) و مالک همه عالم، و تمام عالم رعیت و مملوک او است، هر چه بخواهد مى‌‏کند و مى‌‏تواند بکند. و هر حکمى که بخواهد مى‌‏تواند براند. غیر او را نمى‌‏رسد که چنین باشد، او مى‌‏تواند غیر خود را در آنچه مى‌‏کنند بازخواست کند، ولى غیر او را نمى‌‏رسد که او را در آنچه مى‏‌کند بازخواست نمایند. البته خود او خبر داده که هر چه مى‏‌کند به جهت مصلحت انجام می‌دهد؛ چرا که حکیم است و جز آنچه مصلحت دارد، اراده نمى‏‌کند و چون چنین خبر داده با چنین علم اجمالى دیگر ما را نمى‌‏رسد که نسبت به او در آنچه انجام می‌دهد سوء ظن پیدا کنیم، تا چه رسد به این‌که او را بازخواست نماییم.[3]
شایان توجه است که ما دو گونه سؤال داریم:
الف. یک نوع سؤال، سؤال توضیحى است که انسان از مسائلى بی‌خبر است و مایل است حقیقت آن‌را درک کند، حتى با علم و ایمان به این‌که کار انجام شده کار صحیحى بوده، باز مى‌‏خواهد نکته اصلى و هدف واقعى آن‌را بداند. این‌گونه سؤال در افعال خدا نیز جایز است، بلکه این همان سؤالى است که سرچشمه کاوشگرى و پژوهش در جهان خلقت و مسائل علمى محسوب مى‌‏شود، و از این‌گونه پرسش‌ها چه در رابطه با عالم تکوین و چه تشریع، یاران پیامبر(ص) و امامان(ع) بسیار داشتند.
ب. اما نوع دیگر سؤال، سؤال اعتراضى است، که مفهومش این است عمل انجام شده نادرست و غلط بوده، مانند این‌که به کسى که عهد خود را بدون ‏دلیل شکسته مى‏‌گوییم چرا عهد شکنى مى‌‏کنى؟ در این‌جا هدف این نیست که توضیح بخواهیم، بلکه هدف آن است که بر او ایراد و اشکال کنیم.
بدیهی است این نوع سؤال در افعال خداوند حکیم معنا ندارد، و اگر گاهى کسى چنین کرد به دلیل ناآگاهى است، ولى جاى این‌گونه سؤال در افعال دیگران بسیار است.
امام باقر(ع) در جواب سؤال جابر جعفى از آیه مطرح شده چنین می‌فرماید: «لِأَنَّهُ لَا یَفْعَلُ إِلَّا مَا کَانَ حِکْمَةً وَ صَوَابا»؛[4] براى این‌که او کارى را جز از روى حکمت و صواب انجام نمى‏‌دهد.
ضمناً از این سخن به خوبى مى‏‌توان نتیجه گرفت که اگر کسى سؤالى از نوع دوم داشته باشد، دلیل بر آن است که هنوز خدا را به خوبى نشناخته و از حکیم بودن او آگاه نیست.[5]
 

[1]. انبیاء، ۲۳.
[2]. ر. ک: ،نساء، 26؛ انعام، 83؛ انفال، 71؛ و... .
[3]. ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏14، ص 268- 270، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
[4]. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج ‏3، ص 419، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.
[5]. ر. ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏13، ص 385- 386، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1374ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • حکم زنای مرد مسلمان با زن کافر ذمی چیست؟
    14856 Laws and Jurisprudence
    اگر مرد مسلمانی با زن کافر ذمی زنا کند، حکم مرد مسلمان حکم زنای او با زن مسلمان است؛ یعنی اگر محصن باشد حکم او رجم (اعدام) است و اگر غیر محصن باشد،صد ضربه شلاق به او زده می شود، اما در ...
  • آیا سر مطهر فرزند شیرخواره امام حسین(ع) نیز به همراه سر دیگر شهدا به کوفه و شام برده شد؟
    11984 حوادث بعد از شهادت
    آنچه از منابع روایی به‌دست می‌آید این است که؛ سرهای مقدس شهدای کربلا به همراه سر مقدس امام حسین(ع) به کوفه نزد ابن زیاد، سپس به شام نزد یزید برده شد. اما چون امام حسین(ع) در گرماگرم نبرد بعد از شهادت حضرت علی اصغر(یا عبدالله رضیع)، با نوک‏ ...
  • آیا ایرانیان توسط عمر مسلمان شده اند؟
    45734 شیعه و خلفا
    اگر مقصود مسلمان شدن همه ایرانیان در زمان حکومت عمر باشد، این احتمال پذیرفته نیست؛ زیرا قبل از فتح ایران از سوی اعراب و مسلمانان، عده‏ای از ایرانیان در کشورهای دیگر وجود داشته و آنها در بدو ظهور اسلام مسلمان شده‏اند.و اگر مقصود این باشد که برخی از ایرانیان در ...
  • در مورد شهر «آبادان» چه روایاتی نقل شده است؟
    3941 تاریخ اماکن
    جدا از بحث سند و تحلیل آن، روایاتی در منابع شیعه و اهل‌سنت وجود دارد که در آنها سخن از منطقه‌ای به نام «آبادان» به میان آمده است: 1. پیامبر اسلام(ص) در پاسخ به پرسش عبدالله بن سلام که پرسید: چهار منبر از منابر بهشت در دنیا، در ...
  • ابوبکر مسموم شد یا به مرگ طبیعی از دنیا رفت؟
    11982 گوناگون
    عبدالله بن أبی قحافه، ملقب به ابوبکر، خلیفه اول پس از دو سال و چند ماه خلافت، ‌در سن شصت و سه سالگی از دنیا رفت.[1] منابع شیعه[2] و سنی[3] اتفاق دارند که او بعد از ...
  • علمای اشاعره عقل را چگونه تعریف نموده‌اند؟
    7201 آراء شناسی
    متکلمان اشاعره تعریف جدیدی از عقل ارائه نکردند، بلکه مباحث آنها در کتاب‌های کلامی در تبیین استدلال‌ها نظیر مباحث فلاسفه است.[1] برای عقل معانی متعددی بیان کردند. برخی عقل را بر چهار معنا اطلاق مى‌‏کنند. معناى اوّل: عقل جوهرى مجرّدی است که ...
  • ارتباط فقه با اجتماع و اقتصاد چگونه است؟
    7159 General Terms
    واژۀ فقه در لغت، فهم عمیق و دقیق و در اصطلاح، علم به احکام شرعى فرعى از ادلّۀ تفصیلى است. موضوع علم فقه، تنها اعمال فردی مکلفین را در بر نمی‌گیرد، بلکه احکام اجتماعی را هم شامل می‌شود. بخش عمده‌ای از عملی که یک فرد مکلف انجام ...
  • حکمت جایگزین کردن گوسفند به جای حضرت اسماعیل که قرار بود توسط پدرش ذبح شود چیست؟
    24705 پیامبران و کتابهای آسمانی
    از این عبارت دو نوع برداشت وجود دارد: 1. چرا به جای گوسفند موجود دیگری برای قربانی شدن انتخاب نشده است؟ 2. اساسا چرا این جایگزینی انجام گرفته است؛ یعنی به چه دلیلی همان حضرت اسماعیل قربانی نشده است؟ پاسخ به سوال اول در حدیثی از امام رضا (ع) این گونه آمده است: ...
  • شخصی یک قطعه زمین دارد که به دلیل برخی مشکلات، قصد فروش آن را دارد آیا در صورت فروش، خمس پول زمین را باید بدهد و حج بر او واجب می شود؟
    10256 شرایط استطاعت
    این سؤال از دو جهت ابهام دارد: اول این که مرجع تقلید شما مشخص نشده است. دوم این که عنوان زمین مجهول است، یعنی مشخص نشده که این زمین، از ارث یا هبه است یا خریداری شده است؟ از ...
  • دلایل عقلی و فطری معاد چیست؟
    47610 معاد و قیامت
    دلایل عقلی و فطری معاد با طرح دیدگاه فلسفى سه مکتب «مشّاء»، «اشراق»، «حکمت متعالیه»، و دیدگاه کلامى و عرفانى روشن‌تر خواهد شد. گستره بحث در آثار اندیشمندان، متضمن مباحثى؛ نظیر امکان، ثبوت، اثبات و چگونگى وقوع معاد به صورت جسمانى، نفسانى یا هر دو است. بدین منظور، ...

پربازدیدترین ها