جستجوی پیشرفته
بازدید
21680
آخرین بروزرسانی: 1387/09/02
خلاصه پرسش
آیا نماز خواندن در کنار مرقد ائمه که گاهی مزار ایشان در طرف قبله نمازگزار نیز واقع می¬شود صحیح است؟
پرسش
بر اساس آیه 33 سوره کهف که می¬فرماید قبور را مسجد قرار ندهید، آیا می¬توان گفت نماز خواندن در کنار مرقد ائمه که گاهی مزار ایشان در طرف قبله نمازگزار نیز واقع می¬شود، اشکال دارد؟
پاسخ اجمالی

اتفاقا ظاهر آیه مورد نظر، جواز بنای مسجد در کنار قبور بوده، و از تفاسیر نیز چنین برمی­آید که چنین مسجدی در جوار مرقد اصحاب کهف بنا شده است.

البته روایاتی وجود دارند که ظاهر آنها، ممنوعیت بنای مسجد در این مکان ها است، ولی با توجه به این آیه و نیز بررسی خود این روایات، درمی­یابیم که آنها بر این امر تأکید دارند که قبور به بت خانه­ای تبدیل نشود که از پرستش خدا در آن خبری نباشد و چنین موضوعی در بنای مساجد در مجاورت قبور و عبادت خدا در آن، منتفی است و نمازی که رو به قبله باشد، صحیح است، و این که میان نمازگزار و کعبه، حائلی همانند ضریح قبور و یا هر چیز دیگری وجود داشته باشد، به نماز او آسیبی نمی­رساند.

پاسخ تفصیلی

پرسش شما در حقیقت به چند سؤال مختلف تفکیک می­شود که باید به تمام آنان پرداخت، تا پاسخ مناسب به دست آید:

1 – آیا آیه اشاره شده در سوره کهف به منع از ساختن مساجد در کنار قبور اشاره دارد یا خیر؟

2- آیا اساسا، می­توان برای برخی مناطق، ارزش فوق العاده­ای در نظرگرفته و آن مکان ها را به عنوان منطقه­ای متبرک دانست؟

3 – آیا نماز و عبادت در کنار قبور؛ حتی بر فرض این که قبر در جهت قبله قرار گیرد؛ با بندگی خداوند منافاتی دارد و نظر شیعه که برگرفته از فرموده­های امامان معصوم(ع) است، در مورد کیفیت عبادت در اطراف قبور چیست؟

در مورد قسمت اول باید گفت که آیه 21 سوره کهف؛ که به اشتباه در پرسشتان آیه 33 عنوان شده؛ صریحا بیان می­نماید که مؤمنانی که نظر نهایی را در مورد قبور اصحاب کهف اعلام نمودند، مصمم شدند که در مجاورت این قبور، مسجدی بنا نمایند و چنین تصمیمی از طرف قرآن مورد نکوهش واقع نشد، با این که اگر نظر این گروه در ارتباط با بنای مسجد بر قبور، عقیده­ای خلاف دین بود، قرآن کریم می­باید آنان را جهت اتخاذ چنین تصمیمی توبیخ می­نمود! این جریان تاریخی در بسیاری از کتب اهل سنت نیز روایت شده است.[1] بنابر این، از آیه (لنتخذن علیهم مسجدا) به هیچ وجه، ممنوعیت ساخت مسجد در مجاورت قبور، برداشت نمی­شود. البته در برخی از تفاسیر اهل سنت، ذیل این آیه، روایاتی مبنی بر ممنوع بودن بنای مسجد بر قبور نقل شده است[2] و اتفاقا مشابه چنین روایاتی در مجامع روایی شیعه نیز به چشم می­خورد[3]. و همین موضوع، سبب آن شده که دانشمندان تفسیر و روایت، به دنبال راه حلی برای آن باشند، چون از طرفی، نمی­توان دلالت صریح آیه را بر جواز ساخت مسجد در کنار قبر اصحاب کهف، نادیده گرفت و از طرفی دیگر نیز نمی توان به روایاتی که در مورد ممنوعیت قبله و مسجد قرار دادن قبرها وارد شده، بی­اعتنا بود.

بر این اساس، باید میان این آیه و روایاتی که ظاهر آن، منع از انجام چنین کاری می­باشد[4]، بگونه­ای جمع نماییم که تضادی بین آنها وجود نداشته باشد.

برخی از مفسران اهل سنت، برای موجه جلوه دادن عقیده خود در ممنوعیت بنای مساجد در این مکان ها، چنین اظهار داشتند که یا کافران این مسجد را در کنار قبور اصحاب کهف بنا نمودند و یا اگر هم مؤمنانی این کار را انجام دادند، کارشان پسندیده نبود[5] و با این توجیه، دست از ظاهر قرآن برداشته و به عبارتی، تلاش در پاک کردن صورت مسأله نمودند، اما همان گونه که عرض شد، توبیخ نشدن کردار بانیان مسجد از طرف خداوند، بهترین دلیل برای تأیید عملکرد آنان می­باشد.

علامه مجلسی که یکی از دانشمندان بزرگ شیعه است، برای جمع بین آیه و روایات یاد شده، بیان می­دارد که: یهودیان و مسیحیان، قبر پیامبران خود را قبله خود قرار داده و همانند بت­ها در مقابل آن سجده می­نمودند! (و به همین دلیل در روایات، مورد توبیخ پیامبر اکرم قرار گرفتند) اما اگر شخصی در کنار قبر مردی صالح و نیکوکار، مسجدی بنا نموده و نیتش آن است که از روح آن شخص صالح کمک گرفته و یا پاداش برخی عبادت های خود را نثار روح او نماید، نه این که او را قبله قرار داده و به عنوان معبود، مورد تعظیم خود قرار دهد، چنین رفتاری خلاف شرع نخواهد بود سپس ایشان در تأیید مدعای خود، حجر اسماعیل(ع) که در کنار کعبه واقع شده را به عنوان شاهدی بیان می­نمایند، که با وجود این که قبر این پیامبر الاهی نیز در همان مکان می­باشد، ولی تمام مسلمانان معتقدند که نماز در آنجا نه تنها ایرادی ندارد، بلکه از فضیلت فراوانی نیز برخوردار است[6].

برخی از مفسرین اهل سنت نیز متوجه این نکته شده و بیان نموده­اند که این روایات، با بنای مسجد در کنار قبور و تبرک به آنها منافاتی ندارد[7].

بر این اساس، نتیجه آن خواهد بود که نباید بر قبرها سجده نموده و یا آنها را همانند بت ها، قبله خود قرار دهیم، ولی بنای مسجد در اطراف قبر و عبادت در چنین مسجدی، در حالی که قبله ما؛ همان گونه که خداوند دستور داده؛ به طرف کعبه بوده و به سمت آن نیز سجده بنماییم، ایرادی نخواهد داشت.

شاهد دیگری که می­توان برای این ادعا ارائه نمود، این که مسلمانان، پیامبر(ص) و دو صحابی دیگر او را در منطقه­ای نزدیک مسجد النبی(ص) به خاک سپردند، به نحوی که در توسعه­های بعدی مسجد، این قبور عملا جزئی از مسجد به شمار می­آمد، ولی هیچ عالم و دانشمندی، نماز در مسجد النبی(ص) را؛ تنها با استناد به روایات موجود؛ منع ننمود، با آن که در وضعیت فعلی، نماز در این مکان مقدس، با نماز شیعیان در سایر مراقد، تفاوت چندانی ندارد!

در ارتباط با بخش دوم پرسش، باید چند موضوع مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد، بدین ترتیب که ما مسلمانان معتقدیم:

1 – خداوند در جهت و طرف خاصی واقع نبوده و هر طرف که رو نماییم، به سمت خدا خواهیم بود[8].

2 – خداوند برای نظم بخشیدن به عبادات بندگان خود، مکان هایی را به عنوان قبله در نظر گرفته و مسلمانان نیز در زمان پیامبر اکرم(ص) به طرف دو قبله، یعنی مسجد الاقصی و کعبه نماز خواندند و به عبارتی، قبله از ارزشی ذاتی برخوردار نبوده و تنها اطاعت از خداوند است که ارزشمند است و این موضوع صریحا در قرآن کریم بیان شده است[9].

3 – ما به دستور پیشوایان دینی خود، تنها برای خدا سجده می­نماییم، اما این بدان معنی نیست که سجده بر هر نماد و یا شخصی، نشانگر آن است که او معبود و مورد پرستش ما است!

مگر ما با روبرو قرار دادن کعبه هنگام سجده، کعبه را می­پرستیم و یا خدای کعبه را !؟

و آیا خداوند که دستور سجده فرشتگان را بر آدم صادر نمود[10]، العیاذ بالله، کرداری شرک آمیز را از آنان خواسته و تنها شیطان بود که در این میان موحد و غیر مشرک از صحنه آزمایش بیرون آمد!؟ و آیا ملائکه ، از خداپرستی دست برداشته و آدم پرست شدند؟!

اعتقاد ما این است که سجده، نمودی از اطاعت خدا است و اگر او فرمود بر غیر من هم سجده نمایید، این عمل را انجام خواهیم داد و این رفتارمان را نیز نشانه­ای از خداپرستی خواهیم دانست. به عبارتی، ما تنها اطاعت ننمودن از خداوند را شرک می­دانیم، نه قبله و سجده را، هر چند، اکنون اطاعت خداوند را در آن می­دانیم که کعبه را قبله خود دانسته و تنها برای خداوند سجده نماییم.

4 - ما معتقدیم، هرچند تمام زمین و آسمان ها متعلق به خداوند است، اما اگر عبادتمان را در برخی مکان های متبرک قرار دهیم، بهره بهتری از آن خواهیم برد. عبادت در مسجد الحرام و مسجد النبی(ص) نمونه­ای از چنین مکان هایی به شمار می­آیند و با فرموده پیامبر(ص) که: نماز در مسجد من، همانند هزار نماز در سایر مساجد است، البته غیر از مسجد الحرام[11]، درمی­یابیم که می­توان برای برخی مکان ها، ارزش خاصی در نظر گرفت.

در مکتب شیعه، علاوه بر مساجد یاد شده، نماز و عبادت در جوار مرقد امامان معصوم(ع) نیز از اجر و پاداش فراوانی برخوردار است، اما خود آن پیشوایان بزرگوار، چارچوبی برای این عبادات و زیارات ارائه نموده­اند که با عمل به آن، هرگونه شائبه شرک به خداوند از بین خواهد رفت.

البته بیان این مطلب که اساسا، زیارت چه فوائدی دارد، در محدوده پرسش شما نبوده و در صورت تمایل می­توانید به پژوهش هایی که در این مورد ارائه شده، از جمله پرسش 3295 همین سایت مراجعه فرمایید.

اما برای پاسخ دقیقتر به بخش سوم سؤالتان، ابتدا به چند روایت در این مورد اشاره می­نماییم:

1 - امام سجاد(ع) طی مسافرتی که به شهر کوفه داشتند، وارد مسجد آن شده و به نماز و عبادت پرداختند. ابو حمزه ثمالی که یکی از بزرگان و افراد پرهیزکار این شهر بود، بیان می­دارد که من تا استراحتگاه شتران، ایشان را تعقیب نموده و از غلام سیاهی که اسب و شتر آن حضرت در اختیار او بود، پرسیدم که ایشان کیست؟ غلام با تعجب پرسید: آیا از شکل و شمایل او متوجه نشدی؟! او علی بن الحسین(ع) است. ابوحمزه می­گوید که بعد از شناخت امام، به پای ایشان افتاده و مشغول بوسیدن آن شدم! آن حضرت به آرامی، با دست های خود، سرم را بلند نموده و فرمود: این کار را نکن! سجده فقط مخصوص خداست!....[12]

2 - شخصی به نام ابوالیسع بیان می­دارد: من شنیدم شخصی از امام صادق(ع) در مورد زیارت امام حسین(ع) می­پرسید که آیا هنگام نماز، قبر ایشان را در مسیر قبله خود قرار دهم؟ امام ششم(ع) پاسخ فرمودند که در وقت نماز، مقداری از قبر فاصله بگیر[13].

3 – روایاتی وجود دارند که به زائران توصیه می­نمایند تا در قسمت بالاسر قبور مطهر امامان نماز بخوانند[14] و اگر به مراقد اهل بیت(ع) مشرف شوید، درمی­یابید که بیشترین تلاش زائران در اقامه نماز در همین مکان معروف به بالاسر است.

شاید دلیل این که بر نماز در این مکان، تأکید شده، این باشد که آنجا، نه قبور این بزرگواران را پشت سر خود می­دهیم، که جسارت به آنان تلقی شود و نه آنها را کاملا مقابل خود قرار می­دهیم که چنین تصور شود که قبرها قبله ما است، بلکه در این صورت، در کنار آنها و به سمت کعبه نماز می­خوانیم.

این گونه روایات، نشانگر آن است که هرچند، احترام به پیامبران و امامان(ع)؛ چه در زمان حیات و چه بعد از شهادت و رحلتشان؛ امری پسندیده بوده و هر چند مقام آنها را بالاتر از شهیدانی می­دانیم که به تصریح قرآن زنده­اند و نزد خدای خویش، رزق و روزی دارند[15]، و بر همین اساس نیز، پیامبر(ص) و امامان خود را زنده دانسته که صدایمان را شنیده و به سلاممان پاسخ می­دهند، اما همه اینها دلیل بر آن نیست که بزرگداشت آنان، موجب غفلت ما از خدایمان گردد و به همین دلیل نیز امامان ما توصیه نموده­اند که قبل از زیارت جامعه، صد بار تکبیر بگوییم[16]، تا بزرگی خداوند فراموشمان نگردد و احترام گذاشتن به آنها در زمان زندگانیشان و نیز زیارت قبور مطهرشان به شیوه­ای باشد که عبادت خداوند تحت الشعاع قرار نگیرد.

نتیجه مطالب بیان شده، آن است که می­توان در کنار مرقد این بزرگان و با درنظر گرفتن مجاهدت­های آنان و با الگوگیری از آنها، با حالتی خوشتر و بهتر به مناجات با پروردگار خود بپردازیم.

اما این که فرمودید، احیانا مزار ائمه در طرف قبله واقع می­شود، صحیح است، اما به عقیده شما، آیا هنگامی که این مراقد مطهر، مملو از جمعیت بوده و جز در مقابل قبر، مکانی برای نمازگزاردن وجود ندارد، اشخاص، باید روی خود را از طرف کعبه که اکنون قبر امامان(ع) نیز در همان طرف قرار گرفته، برگردانند و به جانبی دیگر، نماز بگزارند؟! مطمئنا هیچ مسلمانی، چنین نظری را نخواهد پذیرفت، بر این اساس، هر چند طبق روایات، سزاوار است، نمازمان در مکانی باشد که کاملا مقابل قبر قرار نگیریم، اما با این وجود، چنین نمازی باطل و غیر مشروع نیست، چون تنها در صورتی که تمام نمازگزاران؛ در هر قسمت از حرم که باشند؛ روی خود را به ضریح مقدس نموده و همانند نماز در مسجد الحرام، دایره­وار به سمت ضریح نماز بخوانند، ممکن است این اتهام به آنان وارد آید که قبر را قبله خود نمودند، ولی در غیر این صورت و تنها به دلیل این که مسیر قبله برخی نمازگزاران با ضریح در یک جهت واقع شده، نمی­توان چنین اتهامی را متوجه آنان نمود، مگر این که از دایره انصاف خارج شده و عناد ورزد! و آیا اگر در نماز بر گرد کعبه، مقام ابراهیم(ع) در جهت قبله افرادی قرار گیرد، می­توان گفت که آنان رو به کعبه نماز نگذاشته، بلکه نمازشان رو به مقام است؟!

البته اگر معدود افرادی، به دلیل ناآگاهی از مسائل دینی، هنگام نماز، روی خود را از قبله برگردانده و به طرف قبر نماز بخوانند، نه تنها در دیدگاه فقه شیعه، نمازشان صحیح نبوده، بلکه یقینا مورد اعتراض خود شیعیان نیز قرار خواهند گرفت و اگر احیانا و به ندرت، چنین موارد معدودی مشاهده شود، نمی­توان آن را به حساب مذهب شیعه گذاشت!



[1] - طبری ، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 15، ص 149، دار المعرفه، بیروت، 1412 ه ق.

[2] - قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج 11، ص 379، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1364 ه ش.

[3] - به عنوان نمونه ر.ک : شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 178، روایت 532، موسسه النشر الاسلامی، قم، 1413 ه ق.

[4] - قرطبی، همان، ج 11، ص 379.

[5] - ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج 5، ص 134- 133، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1419 ه ق.

[6] - مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 79، ص 56، موسسه الوفاء، بیروت، 1404 ه ق.

[7] - مظهری، محمد ثناء الله، التفسیر المظهری، ج 6، ص 25، مکتبه رشدیه، پاکستان، 1412 ه ق.

[8] - بقره، 115(و لله المشرق و المغرب فأینما تولوا فثم وجه الله)

[9] - بقره، 145 – 142.

[10] - بقره، 34؛ اعراف، 11؛ اسراء، 61؛ کهف، 50؛ و ...   

[11] - قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج 10، ص 372.

[12] - حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ج 14، ص 408-407، روایت 19474، موسسه آل البیت، قم، 1409 ه ق.

[13] - همان، ج 14، ص 519، روایت 19731.  

[14] - همان، ج 14، ص 519، روایت 19730 و ص 520، روایت 19732.

[15] - آل عمران، 169.

[16] - مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 99، ص 127.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...