جستجوی پیشرفته
بازدید
23676
آخرین بروزرسانی: 1399/02/02
خلاصه پرسش
عمل صالح به چه کارهایی گفته می‌شود؟ و چه رابطه‌ای با عبادت دارد؟
پرسش
با سلام؛ آیا مواردی مانند به یاد خدا بودن، داشتن اخلاص، توکل بر خدا، رضای خدا را طلبیدن از اعمال صالح هستند یا از عبادات؟ به عبارت دیگر، آیا انجام عمل صالح زیر مجموعه عبادت است، یا این‌که عبادات یکی از اعمال صالح است؟
پاسخ اجمالی

واژه «صالح» از ریشه‌ی «ص ل ح» در لغت به معنای درست و صحیح، است و در مقابل فساد می‌آید.[1]

عمل صالح یکی از واژه‌های قرآنی است که معنای وسیعی دارد و شامل هر کار خوبی می‌شود که برای خدا انجام گیرد.

نخست باید گفت؛ در بیشتر آیات قرآن کریم ایمان و عمل صالح در کنار هم آمده‌اند، اما آن‌جا که ایمان تنها ذکر شده، براى آن است که ایمان خود منشأ عمل صالح می‌باشد. در ادامه بیان چند نکته ضروری است:

  1. اگرچه می‌توان تصور کرد که فردی بی‌ایمان، کرداری پسندیده انجام دهد و یا حتی فردی باایمان با انگیزه‌های غیر الهی دست به کاری نیک بزند، اما عمل صالحی که در قرآن بر آن تأکید و مستحق پاداش اعلام شده، کرداری است که با انگیزه‌های الهی انجام شود. در همین راستا اعمال صالحى که ریشه‏‌اش بر منبع ایمان استوار باشد، چون درختی پایدار خود را می‌نمایاند و گرنه دوام و بقاء نخواهد داشت و عملى شایسته درگاه خدا است که با خلوص نیت و به دستور او انجام گیرد.
  2. باید توجه داشت که براى انجام عمل شایسته مناسب، هوشیارى و موقع‌شناسى بیش از اصل ایمان لازم است. و به عبارت دیگر، اگرچه هر عمل صالحى باید از مبدء ایمان باشد، ولى ایمان به تنهایی منشأ عمل صالح نمی‌گردد؛ چون در موارد فراوانی صلاحیت با توجه به مقتضیات محیط تشخیص داده می‌شود و چه بسا کاری که با انگیزه الهی انجام شده و به خودی خود نیز ارزشمند باشد، اما نتوان آن‌را عملی صالح به شمار آورد؛ زیرا ایمان نقشه‌ی سعادت فرد و اجتماع را نشان می‌دهد و عمل صالح باید به گونه‌ای طراحی شود که فرد و اجتماع را براى رسیدن به چنین سعادتی آماده نماید.
  3. در سایه‌ی ایمان که منشأ عمل صالح و محرک استعدادها و موجب امنیت عمومى است، سرزمین دنیا که حاشیه‌ی بهشت است آباد می‌گردد و منابع حیات در دست‌رس عموم قرار می‌گیرد؛ چرا که دنیاى فقر و ذلت نمی‌تواند مقدمه‌ی آخرت ثروت و عزت گردد.[2]
  4. ایمان به تنهایی و جدا از عمل صالح تصور ندارد؛ بنابر این ایمان زیربنا و مانند ستون می‌ماند و عمل صالح مثل بناء و سقفى است که بر آن نهاده می‌شود و هر چه ایمان قوی‌تر باشد عمل صالح بیشتر از آن ظهور و بروز می‌نماید.
  5. عمل صالح شامل هر کار خوب و اصلاحی است که برای خدا انجام گیرد؛ لذا آنچه که در عمل صالح مهم است، این است که به قصد تقرّب به پروردگار انجام گیرد و با نیت خالص همراه باشد؛ از این‌رو بزرگی یا کوچکی عمل مهم نیست، حتی اگر سنگی در وسط راه مردم افتاده باشد و انسان با نوک پا، آن‌را به کناری بزند تا مزاحم عبور و مرور مردم نباشد، این کار خود عملی صالح محسوب می‌شود. همان‌گونه قرآن می‌فرماید: «فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ».[3]

با توجه به تمام آنچه گفته شد، اگرچه عمل صالح مفهوم وسیعى دارد که هر برنامه مفید و سازنده فردى و اجتماعى را در تمام زمینه‌‏هاى زندگى شامل مى‏شود، اما در عین حال پیشوایان و اندیشمندان دینی، معیارها و مصداق‌هایی را نیز برای عمل صالح برشمرده‌اند.

  1. امام علی(ع) می‌فرماید: مراد از عمل صالح، پنج وعده نماز یومیه است، به دلیل آن‌که خدای متعال فرمود: «وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِیعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِینَ».[4]
  2. از بعضى صحابه نقل شده است که مراد از عمل صالح، اخلاص عمل است.
  3. عمل صالح آن است که چهار ویژگی داشته باشد: علم، نیّت، صبر و اخلاص.
  4. عمل صالح آن است که بر طبق سنت باشد؛ چرا که عمل مبتدع(بدعت) عمل صالح نیست.
  5. عمل صالح همان اداى امانت است؛ زیرا که خدای متعال فرمود: «وَ کانَ أَبُوهُما صالِحاً ...».[5][6]

همان‌گونه که گفته شد موارد فوق تنها بیان برخی معیارها و مصادیق است.

اما در این‌که رابطه‌ی عبادت و عمل صالح چیست؟ باید گفت؛ در یک نگاه، «عبادت» خاص و «عمل صالح» عام‌تر از آن است؛ زیرا یک عمل می‌تواند به خودی خود رفتاری پسندیده باشد، اما چون انگیزه‌ الهی همراهش نیست، زیر مجموعه عبادات جای نخواهد گرفت، اما با نگاهی که یک رفتار را تنها زمانی به عنوان عمل صالح ارزیابی می‌کند که دارای نیت درست هم باشد، و از طرفی هر عمل صالحی را عبادت به شمار می‌آورد، «عبادت» و «عمل صالح» با هم مترادف خواهند بود.

 

 

 


[1]. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، محقق، مصحح، مخزومی، مهدی، سامرائی، ابراهیم، ج 3، ص 117، قم، هجرت، چاپ دوم، 14107؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 3، ص 516، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

[2]. ر. ک: طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، ج 1، ص 96- 97، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1362ش؛ ر. ک: «رابطه ایمان و عمل صالح»، 31066.

[3]. زلزله، 7.

[4]. اعراف، 170

[5]. کهف ، 82.

[6]. ر. ک: ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تحقیق، یاحقی، محمد جعفر، ناصح، محمد مهدی، ج 1، ص 169، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...