جستجوی پیشرفته
بازدید
5321
آخرین بروزرسانی: 1397/02/08
خلاصه پرسش
آیا این عبارت که به امام علی(ع) نسبت داده می‌شود، مستندی دارد: «خداوند دو چیز را بسیار عظیم خلق کرد؛ یکی آسمان و عظیم‌تر از آن انسان را»؟
پرسش
آیا این سخن: «خداوند دو چیز را بسیار عظیم خلق کرد؛ یکی آسمان و عظیم‌تر از آن انسان را» از امیرالمؤمنین(ع) است؟ منبع آن کجااست؟
پاسخ اجمالی
در دیوان منسوب به امام علی(ع) درباره حقیقت انسان شعری وجود دارد که بر عظمت و گرامی‌داشت آفرینش انسان نسبت به موجودات دیگر دلالت دارد:
« أتَزعُمُ[1] أنَّکَ جِرمٌ صَغیر *** وَ فِیکَ انْطَوَى‏ الْعَالَمُ الْأَکْبَر».[2]
یعنی: فکر می‌کنى تو موجود کوچکی هستى، با آن‌که جهان بزرگ در وجود تو پیچیده شده است؟!
این شعر در بسیاری از کتاب‌های عرفانی و فلسفی،[3] و در مباحث مربوط با حقیقت انسان مورد استشهاد قرار گرفته است؛ از این‌رو، ظاهراً از جهت محتوا مورد پذیرش می‌باشد.
البته در بعضی از کتاب‌های عرفانی کهن، این سخن صریحاً به امام علی(ع) نسبت داده نشده و با تعبیر «قال بعض المحققین» آمده است.[4]
توضیح:
از نگاه عرفانی دو عالم وجود دارد؛ یکی «عالم صغیر» که همان انسان است؛ زیرا انسان بر هیئت و شکل عالم آفریده شده است، و دیگری «عالم کبیر» که جهان باشد؛ و خداى تعالى هر آنچه را که در «عالم کبیر» موجود است در انسان ایجاد کرد؛[5] یعنی انسان کامل، جلوه و مظهر اسماء و صفات جمال و جلال الهی است.[6]
از دیدگاه صدر المتألهین، انسان، عالم صغیر است که مشتمل بر مراتبی است؛ مرتبه اشرف و اعلاى آن، که نفس باشد. مرتبه پایین و أخسّ آن، که بدن است. همه موجوداتى که در عالم کبیر وجود دارند در عالم صغیر که انسان باشد، منطوى(پیچیده) می‌باشند (و فیک انطوى العالم الأکبر) و انسان هرگاه در مرتبه علم و عمل به کمال ممکن خود برسد و در مقام علم نفس به مرتبه‌اى برسد که «عقل مستفاد» شود و به «عقل فعال» متصل گردد و در مرتبه‏ عمل پس از تخلیة، تحلئة و تجلیه، مراتب اسفار چهارگانه به سوى خدا را در مقام سیر و سلوک طى کرده باشد، وى را انسان کامل و خلیفه الهى بر روى زمین گویند.[7]
 

[1]. در برخی نسخه‌ها  «و تحسب» دارد.
[2]. میبدى، حسین بن معین الدین، دیوان أمیر المؤمنین(ع)، ص 175، قم، دار نداء الإسلام للنشر، چاپ اول، 1411ق.
[3]. کرمانى (635ق)، اوحد الدین، دیوان رباعیات، ص 370، تهران، سروش، چاپ اول، 1366ش؛ صدر الدین قونوى(م 673ق)، مرآة العارفین و مظهر الکاملین فى ملتمس زبدة العارفین، ص 38، تهران، مولى، چاپ اول، 1387ش؛ سکندرى(709ق)، احمد بن عطاء الله، اللطائف الإلهیة فى شرح مختارات من الحکم العطائیة،  ص 16، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1424ق؛ صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافی، ج ‏1، ص 292، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، 1383ش.
[4]. بونى(م 622ق)، احمد بن على، شمس المعارف الکبرى،  ص 464، بیروت، مؤسسة النور للمطبوعات، چاپ دوم، 1427ق.  
[5]. ر. ک: بقلی شیرازی، روزبهان‏، تقسیم الخواطر، ص 139، قاهره، دار الآفاق العربیة،  چاپ اول‏، 1428ق؛ محیى الدین بن عربى‏، ابوبکر محمد بن على‏، الفتوحات المکیة، ج ‏3، ص 11، و ج 2، ص 124، بیروت، دار الصادر، چاپ اول‏، بی‌تا.
[7]. سجادی، سید جعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، ص 109، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏، چاپ اول‏، 1379ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها