بازدید
4669
آخرین بروزرسانی: 1391/02/30
خلاصه پرسش
علت این که در زمان حضرت علی و امام حسن و حسین (ع) به موضوع عصمت و تبعیت امامان معصوم (ع) مثل زمان امام صادق (ع) پرداخته نشد، چه بوده است؟
پرسش
علت این که در زمان حضرت علی و امام حسن و امام حسین (ع) موضوع عصمت و امامت مانند دوران امام صادق (ع) بحث نشد چیست؟ و در حقیقت چرا در ادبیات اعراب زمان امام علی و فرزندانشان به موضوع تبعیت از امام معصوم که الآن در تشیع رایج است برخورد نمی کنیم؟
پاسخ اجمالی

موضوع عصمت و تبعیت از امامان معصوم (ع) از زمان خود حضرت رسول (ص) مطرح بوده است، اما در میان امامان معصوم (ع)، عصر امام صادق (ع) منحصر به فرد بوده و شرایط اجتماعی و فرهنگی آن حضرت در زمان هیچ یک از امامان وجود نداشت؛ زیرا آن دوره از نظر سیاسی، دوره ضعف و تزلزل حکومت بنی امیه و فزونی قدرت بنی عباس بود و این دو گروه مدتی درحال کشمکش و مبارزه با یکدیگر بودند، و از طرفی عصر امام صادق (ع) به جهت موقعیت پیش آمده، عصر جنبش فکری و فرهنگی نیز بود.

پاسخ تفصیلی

موضوع عصمت و تبعیت از امام معصوم (ع) را در دو بخش بررسی می کنیم:

اوّل. بررسی موضوع عصمت در کلمات معصومان (ع)

با بررسی و تحقیق در متون اسلامی در می یابیم که مسئله عصمت امامان معصوم (ع) و پیروی از آنان از همان ابتدای اسلام و زمان حضرت رسول (ص) مطرح بوده است:

1. شافعى ابن مغازلی در کتاب «المناقب» به سند خود از «عبد اللَّه بن مسعود» روایت کرده است، رسول خدا فرمود: رسالت من به دعاى پدرم ابراهیم می باشد. سؤال کردیم اى رسول خدا! پدرت ابراهیم چه دعایی کرد؟ فرمود: خداوند به ابراهیم (ع) وحى کرد که «إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً».[1] (من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم). ابراهیم خوشحال شد و گفت: پروردگارا از دودمان من نیز امامانى مثل من قرار بده. خداوند به ابراهیم وحى فرستاد: اى ابراهیم من عهدى به تو نمى‏دهم که به آن وفا نکنم، عرض کرد خدایا آن چه عهدى است که اگر به من عطا کنى وفا نکنى؟ فرمود: من پیمان امامت را به ستمکاران از دودمان تو نمى‏بخشم. ابراهیم عرض کرد: ستمکارانى که این پیمان به آنها نمى‏رسد، کیانند؟ به او فرمود: کسى که براى بتى سجده و عبادت کند. ابراهیم عرض کرد: «وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثِیراً مِنَ النَّاسِ»؛[2] پروردگارا من و فرزندانم را از پرستش بتان دور بدار.

پیامبر (ص) فرمود: دعاى ابراهیم به من و على (ع) منتهى شد، هیچ یک از ما در مقابل بتى هرگز سجده نکردیم، پس خداوند مرا پیامبر خویش قرار داده و على را جانشینم نمود.[3]

2. سلیم بن قیس که از اصحاب خاص امیر المؤمنین تا امام سجاد (ع)بوده، می گوید که علی (ع) فرمود: اطاعت مخصوص

خداوند و پیامبرش و اولى الامرى است که خداوند آنان را با خود و پیامبرش قرین کرده و فرموده است: "أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا

الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ"؛ از خدا و رسول و صاحبان امر خودتان (امامان معصوم) اطاعت نمایید.

خداوند به این جهت دستور به اطاعت از پیامبر (ص) داده است که آن حضرت معصوم و پاک است و به معصیت خداوند

دستور نمى‏دهد، و نیز دستور به اطاعت از صاحبان امر داده است؛ زیرا آنان معصوم و پاک‏اند و به معصیت خداوند دستور

نمى‏دهند.[4]

3. امیر المؤمنین (ع) در نهج البلاغه به مسئله عصمت اشاره می کنند:

الف. در خطبه 147 می فرماید: "لا یخالفون الدین و لا یختلفون فیه"؛ امامان (ع) با دین خدا و دستوراتش مخالفتی نمی

کنند و در در آن هیچ اختلافی ندارند.(چنین نباشد که یکى از آنان حکمى از احکام دین را نداند تا با دیگرى مخالفت داشته

باشد).[5]

ب. در خطبه 131 بعد از نفی صفات و خصوصیاتی از امام می فرماید: "و لا المعطّل للسنة فیهلک الامة". یعنی امام نباید

کسی باشد که سنت و روش پیامبر خدا را ضایع می کند؛ زیرا چنین کسی امت اسلامی را به هلاکت می کشاند. [6]

طبیعی است که این عبارات، لزوم تبعیت از امام را اعلام می کند.

ج. و در خطبه 105 می فرماید: "ایها الناس استصبحوا من شعلة مصباح واعظ متّعظ و استاحوا من صفو عین قد روّقت من

الکدر"؛ ای مردم چراغ دل را به گفتار موعظه کننده ای که موعظه شده است (به موعظه اش عمل می کند) روشن

سازید و ظرف های جان را از آب زلال چشمه هایی که از آلودگی ها و زشتی ها پاک است پر نمائید.[7]

در روایات معصومین (ع) موضوع عصمت در ابواب مختلف بحث شده است و به همین مقدار بسنده می کنیم.

دوم. اما علل و عواملی که باعث شده تا مسائل اعتقادی در زمان امام باقر و صادق (ع) بیشتر از ائمه دیگر مطرح شود به صورت خلاصه چنین است.

از نظر سیاسی، دوره امام باقر (ع) و به ویژه امام صادق(ع) دوره ضعف و تزلزل حکومت بنی امیه و فزونی قدرت بنی عباس بود. از آن جا که بنی امیه در این مدت گرفتار مشکلات سیاسی فراوان بودند، لذا فرصت ایجاد فشار و آزار نسبت به امام و شیعیان را (مثل زمان امام سجاد) نداشتند. عباسیان نیز چون پیش از دست یابی به قدرت در پوشش شعار طرفداری از خاندان پیامبر و گرفتن انتقام خون آنان عمل می کردند، فشاری از طرف آنان مطرح نبود، از این رو، این برهه از زمان فرصت بسیار خوبی برای فعالیت علمی و فرهنگی آنان به شمار می رفت، و از جمله اموری که در تحقق این مسئله تأثیر داشت شرایط خاص فرهنگی و برخورد فرق و مذاهب بود ... .[8]



[1] البقرة، 124.

[2] ابراهیم، 35-36.

[3] سید بن طاوس، علی بن موسی، الطرائف، ج 1، ص 78، چاپخانه خیام، قم، 1400 ق.

[4] سلیم بن قیس، ابو صادق، کتاب سلیم بن قیس، انتشارات الهادی، قم، 1415 ق.

[5] نهج البلاغة، ج1 ص 206، انتشارات دار الهجرة، قم.

[6] همان، ص 189.

[7] همان، ص 153.

[8] برای اطلاعات بیشتر ر. ک: پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، ص 353، مؤسسه امام صادق (ع)، قم، 1374 ه ش.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897946 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    560952 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    470949 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422652 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    400857 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372729 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    355985 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    337930 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    322339 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    314075 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...