بازدید
13201
آخرین بروزرسانی: 1393/08/27
خلاصه پرسش
آیا بعد از امام زمان(عج)، دوازده مهدی دیگر نیز خواهند آمد؟ آنها چه افرادی خواهند بود؟
پرسش
درباره وصیت رسول خدا(ص) در شب وفاتشان آمده: امام صادق(ع) از امیرالمؤمنین علی(ع) نقل می‌کند: رسول خدا(ص) فرمود: «ای على! بعد از من دوازده امام می‌باشند و بعد از آنها دوازده مهدى. پس تو ای على اوّلین دوازده امام می‌باشى ... و چون وفات حسن فاضل برسد، آن‌را به فرزندش م ح م د که مستحفظ از آل محمّد(ص) است، تسلیم کند، و ایشان دوازده امامند. بعد از آن دوازده مهدى می‌باشند. پس وقتى که زمان وفاتش فرا رسید، خلافت را به فرزندش که اوّلین مهدیان است می‌سپارد، و براى او سه نام است. یک نامش مانند نام من، و نام دیگرش نام پدر من است و آنها عبد الله و احمد، و نام سوّمش مهدى است و او اوّلین مؤمنان است». این مهدیان چه کسانی‌اند؟ آیا پس از امام مهدی صاحب الزمان(عج) حقیقتاً امامانی دیگر خواهند آمد؟ پس چرا رسول الله(ص) آنها را از دوازده امام نشمرده‌اند؟ لطفاً توضیح دهید.
پاسخ اجمالی
در از برخی منابع، روایاتی در این زمینه وجود دارد که برداشت‌های متفاوتی از آنها شده است.
با توجه به این باور مسلّم ‌شیعه که امامان منحصر در دوازده نفرند که آخرین آنها مهدی موعود(عج) است و با توجه به ضعف سندی این روایات، نمی‌توان مطلبی را از آنها استخراج کرد که به عنوان بخشی از اعتقادات رسمی شیعه به شمار آید.
به هر حال، برخی از این روایات را به رجعت امامان معصوم(ع) تفسیر کرده و برخی نیز آنها را ناظر به حکومت فرزندان حضرت مهدی(عج) و یا شیعیان بلند مرتبه‌ای دانسته‌اند که وظیفه ادامه حکومت صالحان در زمین را بر عهده دارند.
 
پاسخ تفصیلی
تاریخ و اتفاقات پس از ظهور؛ همیشه یکی از پرسش‌های اساسی محققان در این زمینه بوده است. روایت ذکر شده در پرسش؛ بیان یکی از اتفاقات مهم پس از دولت حضرت حجت(عج) است که به دلیل اهمیت آن، ابتدا روایت؛ سنداً و متناً مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس مطالب پیرامون آن بیان می‌شود.
از امام صادق(ع) نقل است که رسول خدا(ص) در شب رحلت خویش به على بن ابی‌طالب(ع) فرمود: «اى علی! کاغذ و دواتى بیاور ...» پیامبر خدا(ص) وصیتش را املا فرمود تا این‌که به این فراز رسید:
«اى على! پس از من دوازده امام خواهد بود و بعد از آنها نیز دوازده مهدى خواهد آمد، و تو اى على! نخستین نفر از امامان دوازده‌گانه هستى ... [امام‏] حسن [عسکرى‏] ودیعه امامت را به فرزندش محمّد که از خاندان محمّد [مصطفى(ص)‏] حفظ خواهد شد، تسلیم خواهد نمود. اینها امامان دوازده‌گانه‌اند. سپس بعد از او دوازده مهدى خواهد آمد. وقتى زمان وفات او فرا رسد آن‌را به فرزندش که اولین مهدی‌ها است می‌سپرد. او سه نام دارد: اسمى شبیه اسم من، اسم پدر من، و اسمى دیگر؛ یعنى: احمد، عبدالله و مهدى؛ و او اولین از مؤمنان می‌باشد».[1]
بررسی سند روایت
«أَخْبَرَنا جَماعَةٌ عَنْ أَبی عبد اللَّه الحسین بن علیّ بن سُفیان البَزَوْفَرِیّ عن علیّ بن سِنان المَوْصلیّ العَدْل عن علیّ بن الحسین عن أَحمد بن محمّد بن الخَلیل عن جعفر بن أحمد المِصْریّ عن عَمِّهِ الحسن بن علیّ عن أَبیه عن أَبی عبد اللَّه جعفر بن محمّد عن...».
این روایت را شیخ طوسی از راویانی نامعلوم نقل می‌کند که آن راویان سلسله سندی را نقل می‌کنند.
در مورد راویان نامعلوم که نمی‌توان اظهار نظری کرد، اما در مراحل بعدی سند، «حسین بن علی بزوفری» به شهادت نجاشی از بزرگان اصحاب و مورد اعتماد است.[2]
از «علی بن سنان الموصلی العدل» در کتب اربعه روایتی وجود نداشته و مطلبی پیرامون او نیز در کتاب‌های رجالی به چشم نمی‌خورد، اما با توجه به این‌که صفت «العدل» را معمولاً اهل سنت برای راویان احادیث ذکر کرده‌اند، شاید بتوان  استنباط نمود که وی از اهل سنت است.[3]
نفر بعدی «علی بن الحسین» است که اطلاعاتی از وی نداریم.
یکی از راویان نیز بعدی «جعفر بن أحمد المصری» است. از وی روایتی در کتب اربعه نداریم، همان‌طور که اطلاعاتی نیز از وی وجود ندارد، ولی در برخی از کتاب‌های رجالی اهل سنت وی را رافضی(شیعه) نامیده‌اند.[4]
دیگر راویان حدیث نیز - جز سلسله معصومان - ناشناخته هستند.
بنابراین، این روایت از نظر سندی؛ مورد قبول نمی‌باشد.
بررسی متن روایت
به دلیل آن‌که بخش‌هایی از محتوای این روایت را در دیگر روایات نیز می‌توان یافت، با وجود ضعف سند به بررسی محتوای آن خواهیم پرداخت.
این روایت به مراحل ذیل می‌پردازد:
1. بعد از وجود گرامی پیامبر(ص)، دوازده امام می‌آیند.
2. هنگام شهادت هر امام؛ وظایف و عهد امامت؛ توسط امام فعلی به امام بعدی منتقل می‌شود.
3. بعد از رحلت حضرت حجت(ع) به عنوان دوازدهمین امام؛ سلسله امامان پایان یافته و سپس دوازده مهدی (هدایت شده) می‌آیند که اولین آنان فرزند امام زمان(عج) است.
4. فرزند حضرت حجت به عنوان اولین خلیفه بعد از دوازده امام است که حکومت می‌کند و جانشین پدر معصوم خویش می‌باشد.
5. نام‌های فرزند حضرت حجت(ع)، عبارت است از: احمد، عبدالله و مهدی.
بر طبق این روایت، پس از حکومت حضرت حجت(ع)، حکومت معصومان(ع) به پایان می‌رسد، و بعد از ایشان که عقول مردم به بالاترین حد خود رسیده است، حکومت و زعامت به افرادی از نسل پاک‌ترین افراد -اما غیر معصوم- می‌رسد که یکی پس از دیگری به حکومت می‌رسند.
در همین راستا، در دعایی برای حضرت حجت(ع) چنین می‌خوانیم:
«وَ صَلِّ عَلَى وَلِیِّکَ وَ وُلَاةِ عَهْدِکَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ وَ مُدَّ فِی أَعْمَارِهِمْ وَ زِدْ فِی آجَالِهِمْ وَ بَلِّغْهُمْ أَقْصَى آمَالِهِمْ دِیناً وَ دُنْیَا وَ آخِرَةً- إِنَّکَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیر»؛[5]
[خدایا!] بر ولى خودت و والیان عهدت و امامان از فرزندانش درود فرست و بر عمرشان بیفزاى و مدت [حکومت‏] آنها را زیاد کن و آنها را به بالاترین آرزوهایشان در دین و دنیا و آخرت برسان که تو بر هر چیزى توانایى.
در این درخواست، ضمن دعا برای حضرت حجت(ع)؛ برای پیشوایان بعد از حضرتشان که از نسل ایشان‌اند، نیز دعا شده است.
این دعا و ادعیه مشابه[6] را می‌توان شاهدی بر آن دانست ‌که بعد از حضرت ولی عصر(عج)، فرزندان ایشان، حکومت صالحان زمین را ادامه خواهند داد، اما امام نخواهند بود و آنچه که با واژگان امام در مورد آنان گفته شده به معنای امام معصوم نیست، بلکه به معنای پیشوا و والی است.
البته این اخبار با روایاتی که ناظر به رجعت بوده و حاکمیت اسلامى پس از حضرت حجت را، ویژه امامان معصوم می‌داند، متعارض به نظر می‌رسد که در این زمینه، تحلیل‌هایی نیز انجام شده است.
علامه مجلسی می‌گوید:
این اخبار مخالف قول مشهور - یعنى رجعت- می‌باشد.
و سپس یکى از دو صورت زیر را براى تأویل آن روایات مطرح می‌نماید:
1. مقصود از دوازده مهدى؛ پیامبر خدا(ص) و امامان دیگر هستند که پس از قائم(عج) حکومت خواهند کرد.
2. آن مهدی‌ها، از دوستان قائم(عج) هستند که در زمان رجعت امامان معصوم(ع) به هدایت مردم می‌پردازند تا زمین از حجت الهى خالى نماند؛ زیرا اوصیاى پیامبران و اوصیاى امامان نیز حجت خدا هستند.[7]
به عبارتی ایشان معتقدند که اولیاى دوازده‌گانه‌اى که پس از حضرت حجت(ع) خواهند آمد، همان امامان دوازده‌گانه‌اند که در رجعت باز می‌گردند. بدین ترتیب، تعارض بین روایات حکومت اولیاء و روایات رجعت بر طرف می‌شود؛ ولى این سخن ظاهراً بی‌اشکال نیست؛ چرا که در برخی روایات یاد شده به صراحت، اولیاى دوازده‌گانه را همگى از فرزندان امام مهدى(عج) معرفی‌ می‌کند.
به همین دلیل، برخی معتقدند؛ روایاتی که گویای حکومت صالحان(نه معصومان) بعد از حضرت حجت(ع) است، بر روایات رجعت (از جهت حاکمیت بعد از امام عصر ) برتری دارد و روایات رجعت را از این جهت کافی نمی‌دانند.[8]
به هر ترتیب؛ در این مختصر؛ قصد نقد اقوال و نتیجه‌گیری قطعی در این مبحث گسترده را نداریم، اما توجه به این نکته ضروری است که در هر صورت و با هر تفسیر، این روایات نمی‌توانند مستند منحرفینی باشند که قبل از ظهور حضرت حجت(ع) ادعا می‌کنند که یکی از این مهدی‌ها هستند.
 

[1]. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، محقق و مصحح: تهرانی، عباد الله، ناصح، علی احمد، ص 150، قم، دار المعارف الإسلامیة، چاپ اول، 1411ق.
[2]. نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة(رجال نجاشی)، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، 1365ش.
[3]. موسوی خویی، سید ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج 12، ص 46، قم، مرکز نشر آثار شیعه،1410ق.
[4]. ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی، لسان المیزان، ج 2، ص 108، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1390ق.
[5]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج 1، ص 409، تهران، المکتبة الإسلامیة، بی‌تا.
[6].  همان، ج1، ص 411.
[7]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ‏53، ص 148 – 149، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق؛ صدر، سید محمد، تاریخ پس از ظهور، مترجم: حسن سجاد پور، ص 552، تهران، نشر موعود عصر، 1384ش.
[8]. تاریخ پس از ظهور، ص 553 : «مهم‌ترین نقطه قوّت روایات اولیا که در اخبار رجعت وجود ندارد، این است که آن روایات داراى مضمونى مشترک و مورد اتفاق هستند؛ ولى اخبار رجعت، دست کم نه مضمون دارد که هر مضمونى نیز داراى شمار اندکى روایت است که گاهى بیشتر از یک خبر واحد نیست».
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897134 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    559864 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    464702 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422088 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    399956 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372499 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    354597 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    336457 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321761 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313744 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...