جستجوی پیشرفته
بازدید
9659
آخرین بروزرسانی: 1397/07/13
خلاصه پرسش
در یکی از کتاب‌های عرفان نظری، عبارت توهین‌آمیزی در مورد نحوه باردارشدن حضرت مریم(ع) دیدم که شهوت او با دیدن جبرئیل تحریک شد و ...! نظر شما در این مورد چیست؟
پرسش
چرا نویسنده ممد الهمم در شرح فصوص الحکم(ص 352) نوشته‌اند که شهوت در مریم ساری شد و جسم عیسی از آبی که در مریم محقق شد و از آب متوهمی که از جبرئیل در رطوبت آن نفخ ساری شد خلق گردید؟ این توهین نیست؟!
پاسخ اجمالی
در مورد چنین عبارتی که در کتاب «ممد الهمم در شرح فصوص الحکم» آمده، باید گفت:
1. فصوص الحکم تألیف محی الدین عربی یکی از متون مهم درسی عرفان نظری است که و شرح‌های زیادی بر آن نوشته شده است. یکی از آنها ممد الهمم ‌است. در این کتاب غالباً به ترجمه متن فصوص الحکم اکتفاء شده و در برخی موارد به صورت اختصار نکاتی را به عنوان توضیح و شرح بیان می‌کنند.
2. ورود در مباحث عرفان نظری مانند هر مبحث علمی دیگر نیاز به مقدمات، کسب مهارت لازم و آشنایی با اصطلاحات تخصصی آن است؛ مثلاً اهل عرفان واژه‌هایی؛ مانند گیسو و ابرو را در مورد خداوند به کار‌ می‌برند، کسانی که آشنا به اصطلاحات آنان نباشند، ممکن است این واژه‌ها را بر معانی ظاهری حمل ‌کنند و به عارفان نسبت دهند که خداوند در نظر آنان انسانی است که دارای گیسو و ابرو است؛ اما آشنایان به عرفان می‌دانند مراد از گیسو و ابرو در اصطلاح عرفان، عالم خلق است که مظهر زیبایی‌های خداوند است.
3. در اسناد هر مطلبی به گوینده باید تمام مطالب وی را - اعم مطالبی که به عنوان مقدمه بیان کرده و نیز مطالبی که بعداً در شرح آن آورده ‌است - در نظر داشت.
4. با ذکر مقدمات بالا، در مورد نحوه ولادت حضرت عیسی(ع)، و به بیان دیگر در مقام تفسیر آیاتی از قرآن کریم[1] که در این زمینه نازل شده است، چنین متنی به نگارش درآمده است:
هنگامی که جبرئیل(ع) براى مریم(س) به صورت بشرى درست اندام، بی‌عیب و نقص تمثل یافت؛ حضرت مریم گمان برد که او بشرى است که قصد آمیزش با او را دارد؛ پس با تمام همت و قواى روحانی خود از او به خدا پناه برد، تا خداوند او را از آن بشر خلاص گرداند؛ زیرا می‌‏دانست این عمل در شریعت جایز نیست.
پس براى حضرت مریم حضور تمامى که روح معنوى است با خداوند حاصل شد.[2] و چون جبرئیل به مریم گفت که من رسول رب تو هستم، آمده‏‌ام که به تو پسرى پاک عطا کنم، مریم از آن حالت قبض، انبساط و انشراح یافت. پس در آن زمان جبرئیل، عیسى را در مریم دمید و جبرئیل ناقل کلمة اللّه براى مریم بود، چنان‌که رسول، ناقل کلمة اللّه براى امت خود است. و چون مریم انبساط و انشراح صدر یافت، عیسى(ع) منبسط و منشرح الصدر متولد شد.
آن‌گونه که خداوند فرمود: «وَ کَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى‏ مَرْیَمَ وَ رُوحٌ مِنْهُ‏».[3] پس شهوت در مریم سارى شد و جسم عیسى از آبى که از مریم محقق شد و از آب متوهمى که از جبرئیل در رطوبت آن نفخ سارى شد، خلق گردید؛ زیرا نفخ از جسم حیوانى رطب است چون که رکن آب در او است‏.
چون مریم می‌دانست که انسان از منى مرد و زن متولد می‌شود، خیال کرد که این آب متمثّل مانند آب مرد مولّد ولد است. پس وهم او تأثیر تامّ نمود و «العارف یخلق بهمته» در او صدق آمد. اگر گویى چون نافخ جبرئیل بود و ولد، سرّ أبیه است واجب این بود که عیسى به صورت روحانیین باشد. جواب این‌که آن آب محقق [4] از مادرش بود و او بشر بود که به حکم معتاد و متعارف، فرزند این نوع،[5] انسانى متکوّن می‌شود.[6] 
ظاهراً مراد از این سخنان آن است که اعجاز به این معنا است، که مانند حوادث عادی، تمام شرایط عادی در تحقق آن رعایت نمی‌گردد؛ اما به این معنا نیست که در اعجاز از امور مادی و عادی هیچ استفاده‌ای نمی‌شود؛ جریان تولد حضرت عیسی(ع) به صورت اعجاز و غیر عادی اتفاق افتاد؛ یعنی شرایط عادی در تولد فرزند، همخوابی زن و مرد و آمیزش آنان، محقق نشد، ولی در عین حال این‌گونه نیست که هیچ یک از شرایط تولد فرزند مثل فعل و انفعالات در رحم هم اتفاق نیافته است؛ بلکه در جریان تولد حضرت عیسی(ع) بدون این‌که لمس انسانی تحقق یابد، همان فعل و انفعالاتی که برای تحقق فرزند در وضعیت عادی اتفاق می‌افتد در رحم حضرت مریم اتفاق افتاد.
این عبارت با چنین توجیهی توهین‌آمیز نخواهد بود، همان‌گونه که سخن قرآن کریم که جبرئیل مانند مردی که از هر جهت جذاب بود به کنار مریم(س) آمده و در گریبان او دمید،‌ توهینی به مریم(س) نیست.
در هر حال مقصود از نقل و تبیین چنین عبارتی آن نیست که ما آن‌را صددرصد پذیرفته‌ایم؛ بلکه منظور گزارش از یک نظریه در این باب است که می‌تواند مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
 

[1]. در حقیقت اهل عرفان در این بخش در مقام تفسیر این آیات قرآن هستند: «وَ اذْکُرْ فىِ الْکِتَابِ مَرْیمَ‏ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَکاَنًا شَرْقِیًّا. فَاتخَّذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّا. قَالَتْ إِنىّ‏ أَعُوذُ بِالرَّحْمَانِ مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیًّا. قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلَامًا زَکِیًّا. قَالَتْ أَنىَ‏ یَکُونُ لىِ غُلَامٌ وَ لَمْ یَمْسَسْنىِ بَشَرٌ وَ لَمْ أَکُ بَغِیًّا. قَالَ کَذَالِکِ قَالَ رَبُّکِ هُوَ عَلىَ‏ هَینِ‏ وَ لِنَجْعَلَهُ ءَایَةً لِّلنَّاسِ وَ رَحْمَةً مِّنَّا  وَ کاَنَ أَمْرًا مَّقْضِیًّا. فَحَمَلَتْهُ فَانتَبَذَتْ بِهِ مَکاَنًا قَصِیًّا». مریم، 16-22.
[2]. لذا حضور در نماز، روح نماز است، و نماز بی‌حضور کالبد بی‌‏روح.
[3]. نساء، 171.
[4]. آب محقّق از مریم، آب متوهّم نیز از مریم ولى با تصوّر از جبرئیل.
[5]. حضرت شعیب(ع) به حضرت موسى(ع) فرمود: همه بره‏‌هاى دو رنگ که از گوسفندان گله من متولد شود از آن تو باشد. جناب موسى(ع) موقع مواقعه گوسفندان پارچه‏اى که به نقوش سیاه و سفید منقوش بود نزد گوسفندان می‌برد. اکثر بره‏‌ها به آن شکل در آمد که حضرت شعیب وعده کرده بود. نفایس الفنون، کتاب تواریخ، داستان موسى. نقل از: حسن زاده آملى، حسن، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم، ص 353، تهران، وزارت ارشاد، چاپ اول، 1378ش.
[6]. همان، ص 352 – 353.
 
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها