جستجوی پیشرفته
بازدید
30155
آخرین بروزرسانی: 1392/06/31
خلاصه پرسش
معنا و حقیقت صبر چیست؟
پرسش
معنا و حقیقت صبر چیست؟
پاسخ اجمالی
«صبر» در لغت، به معنای حبس و در تنگنا و محدودیت قرار دادن نفس است.[1] همچنین به معنای بازداشتن نفس از اظهار بی‌تابی و بی‌قراری می‌باشد.[2]
در علم اخلاق برای صبر معانی مختلفی بیان شده است:
۱. صبر عبارت است از: وادار نمودن نفس به انجام آنچه كه عقل و شرع اقتضا می‌كنند و بازداشتن از آنچه عقل و شرع نهی می‌كنند.[3]
۲. صبر یعنی ثبات و آرامش نفس در سختی‌ها و بلاها و مصائب، و پايدارى و مقاومت در برابر آنها، به طورى كه از گشادگى خاطر و شادى و آرامشى كه پيش از آن حوادث داشت بيرون نرود، و زبان خود را از شكايت و اعضای خود را از حركات ناهنجار نگاه دارد.[4]  
۳. صبر یعنی پايدارى انگيزه دينى در برابر انگيزه‌هاى نفسانى و شيطانى.[5] به دیگر سخن؛ صبر؛ یعنی این‌كه انسان در مقام پيروى از دستورهاى خداوند، در برابر سختى‏ها و مصيبت‌ها از جمله وسوسه‌هاى شيطان، پايدارى و مقاومت كند و از راه طاعت خدا منحرف نشود. گويى نفس انسان پيوسته صحنه كارزار ميان لشكريان عقل و جهل است.[6]
با توجه به تعاریف مذكور، «صبر» یک صفت نفسانی بازدارنده و عامی است كه دارای دو جهت عمده است: از یک سو گرایش‌ها و تمایلات غریزی و نفسانی انسان را حبس و در قلمرو عقل و شرع محدود می‌كند. از سوی دیگر نفس را از مسئولیت گریزی در برابر عقل و شرع باز داشته و آن‌را وادرا می‌كند كه زحمت و دشواری پای‌بندی به وظایف الهی را بر خود هموار سازد. البته این حالت اگر به سهولت و آسانی در انسان تحقّق یابد، به آن «صبر» و هر گاه فرد خود را با زحمت و مشقّت بدان وادار سازد، «تصبّر» می‌گویند.[7]
علمای اخلاق صبر را بر سه دسته می‌دانند که این تقسیم، برگرفته از روایات است. در روایتی امام علی(ع) به نقل از پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «صبر بر سه قسم است: صبر در هنگام مصيبت، صبر بر طاعت و صبر بر ترک گناه».[8]
صبر در برابر مشکلات، ناملایمات، مصیبت‌ها و ... یکی از راه‌های رسیدن به قرب الهی است که در قرآن و روایات بر آن تأکید فراوان شده است؛ از این جهت در قرآن کریم دارندگان این صفت؛ یعنی «صابران»، محبوبان خداوند هستند.[9]
طبق بعضی از روایات نتیجه و ثمره صبر گشایش کارها است.[10] امام صادق(ع) به نقل از پدر بزرگوارشان امام باقر(ع) می‌فرماید: «... به راستى كه هركس [در برابر ناملايمات] صبر پيشه كند، با بردبارى و شكيبایى خود قدر و منزلت روزه‌دارِ شب زنده‌دار، و شهيدى كه در ركاب رسول خدا(ص) شمشير زده است را به دست می‌آورد».[11]
 

[1]. واسطی زبیدی، محب الدین سید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق و مصحح: شیری، علی، ج ‌7، ص 71، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، بیروت، چاپ اول، 1414ق؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: داودی، صفوان عدنان، ص 474، دارالقلم‏، الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، 1412ق؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، محقق و مصحح: احمد فارس،‏ ج 4، ص 438، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، بیروت، چاپ سوم، 1414ق.
[2]. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة)، محقق و مصحح: عطار، احمد عبد الغفور، ج ‌2، ص 706، دار العلم للملایین، بیروت، چاپ اول، 1410ق؛ ‏طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق: حسینی‏، سید احمد، ج ‏3، ص 358، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، 1375ش.
[3]. المفردات فی غریب القرآن، ص 474.
[4]. نراقی، ملا محمد مهدی، جامع السعادات، ج ‏3، ص 280، اعلمی، بیروت، چاپ چهارم، بی‌تا.
[5]. غزالى، محمد بن محمد، كيمياى سعادت، ج 2، ص 345 – 346(با ویرایش)، شركت انتشارات علمى فرهنگى، تهران، چاپ يازدهم، 1383ش.
[6]. داودى، محمد، اخلاق اسلامى ‏(مبانى و مفاهيم)، ص 92، دفتر نشر معارف، 1390ش.
[7]. دیلمی، احمد، اخلاق اسلامی، ص 155، دفتر نشر معارف، قم، چاپ دوم، 1380ش.
[8]. «اَلصَّبرُ ثَلاثَةٌ: صَبرٌ عِندَ المُصيبَةِ، وَصَبرٌ عَلَى الطّاعَةِ وَصَبرٌ عَنِ المَعصيَةِ...»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏2، ص 91، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.
[9]. آل عمران، 146: «... وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرين».
[10]. «قَالَ النَّبِيُّ(ص) عِنْدَ فَنَاءِ الصَّبْرِ يَأْتِي الْفَرَج»؛‏ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب‏، ج 1، ص150، الشريف الرضی‏، قم، چاپ اول، 1412ق.
[11]. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 198، دار الشريف الرضي للنشر، قم، چاپ دوم، 1406ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...