جستجوی پیشرفته
بازدید
13242
آخرین بروزرسانی: 1390/12/22
خلاصه پرسش
آیا این روایت که امام موسی کاظم (ع) در مکانی نماز خوانده که مردم از آن جا رفت و آمد می کردند؛ صحت دارد؟ سند این روایت چیست و آیا از حیث محتوا اشکالی دارد؟
پرسش
در روایتی نقل شده که در زمان امام صادق، روزی امام کاظم (علیهما السّلام) در جلوی دری مشغول نماز بودند. برخی از اصحاب به امام صادق اعتراض کردند (زیرا این کار مکروه است و تردّد افراد باعث حواس‏پرتی می‏شود). حضرت صادق بعد از خود امام کاظم پرسیدند که چرا جلوی در نماز می‏خواندی. امام کاظم پاسخ دادند که آن خدایی که من با او صحبت می‏کنم از این مردمی که از جلوی من رد می‏شوند به من نزدیک‏تر است. الف. اصل این روایت چیست و در کجا نقل شده؟ ب. آیا این روایت از نظر سند قابل اعتماد است؟ ج. آیا این روایت از نظر محتوا اشکالی ندارد؟ زیرا در واقع اثبات عمل فعل مکروه یا مرجوح برای معصوم می‏کند؟
پاسخ اجمالی

روایتی وجود دارد که امام موسی کاظم (ع) در مکانی نماز می گذاردند که محل رفت و آمد مردم بود. شخصی خبر این نماز را به امام صادق (ع) داد و بر آن خرده گرفت. اما وقتی امام موسی کاظم (ع) در علت این نماز فرمود: همانا آن کسی که برای او نماز می گذاردم از مردمی که از جلویم می گذشتند، به من نزدیک تر است، مورد تحسین امام صادق قرار گرفت.

بنابر ظاهر روایت، نماز امام در یک مکان عمومی برای رفت و آمد مردم همچون خیابان که موجب اذیت و آزار مردم و سبب تضییق حقوق مردم شود نبوده، تا حق الناسی به گردن امام بیفتد، بلکه در مکانی بود که مردم از روبرو می گذشتند و تنها این شبهه بر نماز به وجود می آمده که امام در این حالت نمی تواند نماز را با تمرکز بخواند، اما با تعلیلی که امام بر نماز خود آوردند، به دست می آید که آن نماز با حضور قلب و توجه به پروردگار بوده است و این نوع نماز خواندن، نه تنها فعل مرجوح و یا مکروهی نبوده، بلکه کاملا قابل ستایش است، چنان که از طرف امام صادق (ع) نیز مورد تقدیر قرار گرفته است.

گفتنی است که نماز در مکان پر رفت و آمد، برای تعدادی از مردم که نمی توانند حضور قلب و توجه خود را در این حالت حفظ کنند، کراهت دارد و نماز گزار باید در مکانی نماز بگذارد که نمازش با توجه و حضور قلب باشد.

پاسخ تفصیلی

اصل حدیث

در مورد مسئله مورد نظر، چندین روایت در کتاب های حدیثی وجود دارد. یکی، روایت مذکور در متن سؤال است که با اندک تفاوتی در کتاب های مختلف حدیثی ذکر شده است: «روزی ابو حنیفه بر امام صادق (ع) وارد شد و گفت: پسر شما موسی کاظم (ع) را دیدم در حالی که نماز می خواند و مردم در مقابل او رد می شدند و او آنها را از این کار منع نمی کرد در حالی که اشکال این نوع نماز خواندن مشخص است. (یعنی به علت این که عبور مردم حواس انسان را پرت می کند و این نماز به آن خلوص و تمرکز لازم نمی رسد، این نماز اشکال دارد و باید مردم را از عبور جلوی نماز گزار نهی کرد و یا اصلا آن جا نماز نخواند) امام صادق (ع)، امام موسی کاظم (ع) را فراخواند و ایشان نیز آمدند.  ... امام موسی کاظم (ع) در علت کاری که انجام دادند؛ فرمودند: ای پدر جان؛ همانا آن کسی که برای او نماز می گذارم از مردمی که از جلویم می گذشتند، به من نزدیک تر است و خداوند فرموده: "ما از رگ گردن به او نزدیک تریم".[1] پس امام او را در آغوش گرفت و فرمود ای پسرم؛ پدر و مادرم به فدای تو ای کسی که اسرار الهی در نزد تو به امانت گذاشته شده است».[2]

احادیث دیگری با همین مضمون وجود دارد که اختلافش با حدیث اول، تنها در متن حدیث بوده، همچنین امام صادق (ع) را به عنوان کسی که این کار را انجام داده و بر کارش دلیل آورده، معرفی کرده است،[3] و در حدیث دیگری این نماز و استدلال از امام حسین (ع) نقل شده است.[4]

البته تمام این روایت ها از این جهت که چرا امام معصوم چنین کاری را انجام داده و علت آن چیست باید مورد بررسی قرار گیرند.

سند روایت

حدیث اول، حدیثی مرفوعه است که در سلسله سند آن تنها دو نفر ذکر شده اند. اما با توجه به وثاقت دو راوی مذکور در سند روایت ( علی بن ابراهیم و محمد بن مسلم) و وجود روایات دیگری که این مضمون را نقل کرده اند و  می توانند در قوت بخشیدن به مضمون این روایت، کمک کنند؛ می توان به این حدیث استناد کرد و آن را مورد بحث و بررسی محتوائی قرار داد.

محتوای روایت

این روایات، کاری را به امام معصوم نسبت داده اند که به دو طریق در آن ایجاد شبهه شده است:

1. اشکال اول این است که نماز امام، خللی در رفت و آمد مردم ایجاد می کرده و امام حق الناسی را ضایع کرده و این از امام بعید است. بنابر این اشکال بر امام وارد است.

2. اشکال دوم این که نماز در مکان عمومی، موجب حواس پرتی انسان می شود و سبب می شود که توجه لازم در نماز وجود نداشته باشد.

بنابر ظاهر روایت، نماز امام در یک مکان عمومی برای رفت و آمد مردم همچون خیابان که موجب اذیت و آزار مردم و سبب ضایع شدن حقوق مردم شود نبوده، تا حق الناسی به گردن امام بیفتد، بلکه از روایت این گونه به دست می آید که نماز امام در مکانی بوده که مردم از رو بروی آن حضرت می گذشتند و اشکال ابوحنیفه بر امام نیز از این جهت نبوده است؛ زیرا در حدیث آمده است که مردم از مقابل امام می گذشتند، نه این که نماز امام موجب اذیت آنها می شود.

اما اشکال دوم که بر هر یک از احادیث مذکور جاری است، از آن جاست که نماز جزو اموری است که انسان باید آن را با توجه و حضور قلب به جا آورد. از این باب باید از عواملی که موجب خلل به این حضور قلب می شود، پرهیز کرد. یکی از این موارد زمانی است که انسان در جائی نماز بگذارد که مردم از جلوی او رفت و آمد می کنند و اشاره ابوحنیفه به اشکال داشتن نماز امام موسی کاظم (ع) به همین لحاظ بود؛ زیرا در آن صورت نماز با تمرکز نبوده است. اما از استدلالی که امام بر این نماز خود آورد و تأیید ضمنی که امام صادق (ع) بر آن گذارد، این اشکال رفع می شود؛ زیرا با تعلیلی که امام بر نماز خود آوردند، به دست می آید که آن نماز با حضور قلب و توجه به پروردگار بوده است و این نوع نماز خواندن، نه تنها فعل مرجوح و یا مکروهی نبوده، بلکه کاملاً قابل ستایش است، چنان که از طرف امام صادق (ع) نیز مورد تقدیر قرار گرفته است.

گفتنی است که نماز در مکان پر رفت و آمد، برای تعدادی از مردم که نمی توانند حضور قلب و توجه خود را در این حالت حفظ کنند، کراهت دارد و نماز گزار باید در مکانی نماز بگذارد که نمازش با توجه و حضور قلب باشد.

 

[1]. ق، 16.

[2]. کلینى، الکافی، ج 3، ص 297، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1365ش؛ شیخ حر عاملى، وسائل الشیعة، ج 5، ص 135، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، 1409ق.‏

[3]. شیخ طوسى، التهذیب، ج 2، ص 323، دار الکتب الإسلامیه، تهران، 1365ش.

[4]. وسائل‏الشیعة، ج 5، ص 133.

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    933532 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    630014 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    581908 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    457247 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    452235 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    403431 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    389435 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    385456 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    342345 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • نزدیکی با همسر از طریق مقعد در صورت رضایت او چه حکمی دارد؟
    334664 Laws and Jurisprudence
    مراجع محترم تقلیدی که فرموده اند : دخول در پشت (مقعد) «کراهت شدیده» دارد[1]، کراهت شدیده به این معنا است که چنین چیزی مورد پسند خداوند نیست و اگر آن را انجام ندهد بهتر است ولی گناهی برای انجام دهنده آن نوشته نمی شود. باید توجه داشت در مورد ...