جستجوی پیشرفته
بازدید
30395
آخرین بروزرسانی: 1391/04/08
 
کد سایت fa21719 کد بایگانی 23702 نمایه منظور از کمال انقطاع، ابصار قلوب و حجاب هاى نور در مناجات شعبانیه
طبقه بندی موضوعی Theoretical
خلاصه پرسش
1. منظور از کمال انقطاع چیست؟ و چرا آن را از خدا می خواهیم؟ 2. مقصود از ابصار قلوب چیست؟
پرسش
سلام. در مناجات شعبانیه آمده که «إلهى هَبْ لى کَمالَ الْانْقِطاعِ إلَیْکَ وَ أَنِرْ أَبْصارَ قُلُوبِنا بِضیاءِ نَظَرِها إِلَیْکَ حَتّى تَخْرِقَ أَبْصارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إلى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ وَ تَصیرَ أرْواحُنا مُعَلَّقَةً بعِزِّ قُدْسِکَ‏» و دنبال آن این است «الهى‏ وَ اجْعَلْنى‏ مِمَّنْ نادَیْتَهُ فَاجابَکَ وَ لاحَظْتَهُ فَصَعِقَ لِجَلالِکَ هَبْ لى کَمالَ الْانْقِطاعِ إِلَیْکَ» یعنى چه؟ مقصود و منظور(تفسیر) چیست؟ خوب ما کمال الانقطاع را از خدا مى‏ خواهیم، با این که باید به سیر خودمان واقع بشود. این باب، باب مرتبه سیر خود انسان است و ما سیر خود را از خدا مى ‏خواهیم اینها به چه معنا است؟ ابصار القلوب چیست که با آن مى‏ خواهد نگاه کند به حق تعالى؟ این قلب و این بصر قلب چیست که با نور این بصر قلبى به حق تعالى نظر کند؟ [بعد مى ‏فرماید] همه اینها را به من بده که غایت این است: «حتّى تَخْرِقَ أَبْصارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ» وقتى حجب نور را قطع کرد: «تَصِلَ إِلى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ، وَ تَصیرَ أَرْواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدْسِکَ» این یعنى چه؟
پاسخ اجمالی

ترجمه: خدایا! کمال جدایى از مخلوقات را، براى رسیدن کامل به خودت به من ارزانى کن، و دیدگان دل هایمان را به پرتو نگاه به سوى خویش روشن کن، تا دیدگان دل پرده‏ هاى نور را دریده و به سرچشمه عظمت دست یابد، و جان هایمان آویخته به شکوه قدست گردد.

مطلوب در این قطعه از دعا، برخورداری از حالات نورانى است که موجب می شود تا دیدگان قلوب به فروغ نظر به جمال حق تعالى روشن گردد. «کمال انقطاع» آن است که تمام حجب ظلمانى و نورانى پاره و کنار زده شود، تا به مهمان سراى الهى که «معدن عظمت» است بتوان وارد گردید. لذا در این مناجات از خداوند متعال، بینایى و نورانیّت قلبى طلب مى ‏کنند، تا بتوانند حجب نورانى را دریده به معدن عظمت برسند.

پاسخ تفصیلی

پاسخ از پرسش مزبور در بخش های زیر بیان می شود.

الف. تفسیر کمال انقطاع

کمال انقطاع به سوی خدا به این معنا است که انسان از وابستگی و تعلّق به هر چیزی آزاد و رها گردد و فقط به خدا وابسته و پیوسته شود.

دلیل این که کمال انقطاع با این که باید در سیر خود انسان واقع شود، در عین حال از خدا طلب می کنیم این است که رسیدن به مقام کمال انقطاع الی الله بسیار مشکل و دشوار است که بدون امداد حضرت حق تعالی و استعانت از او امکان ندارد. به دیگر سخن، «کمال انقطاع به سوی حق» در حقیقت وفاى تامّ به میثاق الاهی است،[1] پای بندی کامل به میثاق الاهی و توجه به مقام ربوبیّت خداى - عزّ و جلّ - چنان صعب و دشوار است که فقط با یاری حضرت حق امکان دارد؛ به همین جهت، در این دعا  از «کمال انقطاع» تعبیر به موهبت آمده است: «الهی هب لی کمال الانقطاع إلیک» یعنی کمال انقطاع از مواهب الاهى است، نه اکتسابی و حاصل تلاش انسان.

توضیح این که؛ هر مخلوقى در طبیعت، به زبان حال، در معرض ادّعاى ربوبیّت و تدبیر و استقلال تأثیر از براى خویشتن است؛ زیرا هیچ آفریده‏اى نیست، مگر آن که می تواند به حکمت بالغه خداى علیم نفع یا ضررى به دیگرى برساند؛ از این رو مظهر اسم «نافع» و اسم «ضارّ» خداى سبحان است؛ لذا مورد توجه نیازمندان در جلب منفعت و دفع ضرر است؛ اکثر مردم نیز با دیدۀ استقلال در تأثیر به اشیا مى ‏نگرند، تا آن جا که بسیاری از موجودات را به معبودیّت برگزیده ‏اند.

غلط اندازى اشیا از یک طرف و احتیاج مردمان به آنها از طرف دیگر، موجب گردید که قرآن مجید با اصرار و تکرار، مقام ربوبیّت خداوند متعال را به مردم تذکّر دهد تا اسیر شرک نگردند و از صراط مستقیم و بندگی خداى تعالى تغییر مسیر ندهند و در بیابان گمراهى سرگردان نشوند، و اعلان فرمود، سعادت حقیقى که لقاى پروردگار است، مرهون وارستگى از هر گونه شرک است: «فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا یُشْرِکْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً»؛[2] پس هر که به لقاى پروردگارش امید دارد، باید کارى شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.

در هر صورت انسان در زندگی دنیا دایماً در معرض افتادن در دام انواع شرک است، چنان که گاهی اشیای مادی به اندازه ای برای او ارزشمند جلوه می کنند که تا سر حد پرستش مورد احترام قرار می گیرند.

بنابر این، رها شدن از شرک ربوبی و رسیدن به مقام کمال انقطاع الی الله بسیار مشکل و دشوار است؛ از این رو کمال انقطاع از مواهب الاهى است، نه از مکاسب؛ البته  ریاضت ها و مجاهدات شرعى و التزام شدید به انجام احکام شرعیّه و متابعت تامّ از سنّت سید المرسلین(ص) زمینه ساز نزول این موهبت بزرگ است؛ زیرا دوری از هواهاى نفسانى و شیطانى، فقط با التزام به انجام واجبات و نوافل و اکتساب اخلاق فاضله ‏اى که صاحب شریعت آنها را مقرّر داشته، میسّر است، و آن کس که در التزام به انجام این امور، راسخ تر است به یقین از هواها دورتر است، و هر ریاضت و مجاهدتى که وراى آنچه که از صاحب شریعت رسیده باشد، باطل و احیاناً دامی است که براى شکار ساده‏ دلان گسترده ‏اند و نتیجه ‏اى جز گمراهی و دورى از حق تعالى ندارد.[3]

ب. منظور از ابصار قلوب

«قلب»، به معناى آن نیرویى است که آدمى به وسیله آن تعقل مى ‏کند و حق را از باطل تمیز مى‏ دهد.[4]

منظور از ابصار قلوب ظاهراً همان چیزی است که امام زین العابدین(ع) می فرماید: «خدای تبارک و تعالی برای هر انسان چهار چشم قرار داده که با دو تای از آن امور دنیا را می بیند و با دو تای دیگر امور آخرت را می نگرد؛ پس اگر خدا خواست به بنده ای نظر رحمت کند دو چشم قلب (درک کننده امور آخرت) او را بینا می کند، و اگر نظر رحمت به بنده ای نکند آن دو چشم را به حال خود (بسته) رها می کند».[5]

 ج. منظور از معدن عظمت و عزّ قدس

منظور از معدن عظمت؛ معدن نور، سرچشمۀ قدرت لایزال و صفات جمال الاهی است؛ چنان که مقصود از عزّ قدس سرچشمه صفات جلال خدا است.

د. حجاب های نورانی

دربارۀ حجاب های نورانی و اقسام آن نمایۀ «حجاب های نورانی»، سؤال 4767 را مطالعه کنید.

خلاصه: مطلوب در این قطعه از دعا برخورداری از حالات نورانى است که موجب می شود تا دیدگان قلوب به فروغ نظر به جمال حق تعالى روشن گردد. «کمال انقطاع» آن است که تمام حجب ظلمانى و نورانى پاره و کنار زده شود، تا به مهمان سراى الهى که «معدن عظمت» است بتوان وارد گردید؛ لذا در این مناجات از خداوند متعال، بینایى و نورانیّت قلبى طلب مى ‏کنند، تا بتوانند حجب نورانى را دریده به معدن عظمت برسند.[6]

 

[1].  اشاره به آیۀ شریفۀ «و (به خاطر بیاور) زمانى را که پروردگارت از پشت و صلب فرزندان آدم، ذریه آنها را برگرفت و آنها را گواه بر خویشتن ساخت (و فرمود:) آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: آرى، گواهى مى ‏دهیم! (چنین کرد مبادا) روز رستاخیز بگویید: ما از این، غافل بودیم (و از پیمان فطرى توحید بى‏خبر ماندیم)»؛ اعراف، 172.  

[2]. کهف، 110.

[3]. محمدی گیلانی، محمد، شرح مناجات شعبانیه، مقدمه و پاورقی: قربانی، زین العابدین، ص 230 – 237، (با تلخیص و ویرایش)، انتشارات سایه، تهران، چاپ اول، 1373ش.

[4]. ر.ک: طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 18، ص 356، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ پنجم، 1417ق؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 7، ص 21، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش؛ نمایۀ «عقل "حسابگر"، دل، ایمان و عشق»، سؤال 175.

[5]. «إِنَّ لِلْعَبْدِ أَرْبَعَةَ أَعْیُنٍ عَیْنَانِ یُبْصِرُ بِهِمَا أَمْرَ آخِرَتِهِ وَ عَیْنَانِ یُبْصِرُ بِهِمَا أَمْرَ دُنْیَاهُ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِعَبْدٍ خَیْراً فَتَحَ لَهُ الْعَیْنَیْنِ اللَّتَیْنِ فِی قَلْبِهِ فَأَبْصَرَ بِهِمَا الْعَیْبَ وَ إِذَا أَرَادَ غَیْرَ ذَلِکَ تَرَکَ الْقَلْبَ بِمَا فِیه»؛ شیخ صدوق، توحید،محقق و مصحح: حسینى، هاشم،‏ ص 367، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1398ق.‏

[6]. ر.ک: شرح مناجات شعبانیه، ص 237؛ امام خمینى، جهاد اکبر، ص 46 و 56 – 60، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ نهم، 1378ش.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926155 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616974 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548566 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452376 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439927 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388231 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385127 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376612 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338600 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327080 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...