جستجوی پیشرفته
بازدید
6946
آخرین بروزرسانی: 1396/03/26
خلاصه پرسش
مراد از (أیاما معدودات) در آیه 184سوره بقره چیست؟ سه روز روزه گرفتن در هر ماه، و یا روزه سی روزه ماه رمضان؟!
پرسش
با عرض سلام؛ می‌گویند طبق آیه 184سوره بقره، منظور از (ایاما معدودات) سه روز روزه گرفتن است، نه سی روز(یک ماه). آیا چنین چیزی صحیح است؟!
پاسخ اجمالی
بر اساس نظر برخی از مفسران منظور از «ایاما معدودات»، سه روز از هر ماه است که بعداً این حکم نسخ شد. اما بیشتر مفسّران معتقدند؛ مراد از «ایّاما معدودات» همان ماه رمضان است. منتها خداوند در آیه «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ» به طور سر بسته فرمود روزه واجب است، در آیه «ایاما معدودات» بیان می‌کند که آن روزه، در روزهاى معین می‌باشد، سپس در آیه بعد (شهر رمضان) توضیح می‌دهد که آن روزهاى معیّن، ماه رمضان است.
پاسخ تفصیلی
پس از آن‌که خداوند در آیه «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیام»،[1] حکم و فلسفه روزه را بیان کرد، در این آیه فرمود: «أَیَّاماً مَعْدُوداتٍ»؛[2] چند روز معدودى را (باید روزه بگیرید). در این‌که منظور از «ایّام معدود» چیست، چند نظر مطرح شده است.
1. افرادی چون معاذ، عطا و ابن عباس معتقدند که منظور از ایام معدود، سه روز از هر ماه بود که بعداً این حکم نسخ شد.
2. قتاده می‌گوید ایام معدود عبارت از سه روز هر ماه، به اضافه روز عاشورا است که روزه در آنها واجب، یا مستحبّ بود ، ولى تردیدی نیست که این حکم نسخ شد.[3]
هر کدام از دو گروه فوق به روایاتی استناد کرده‌اند که صرف نظر از سند، در بین خود تعارض داشته، و به همین جهت قابل اعتماد نیستند.
دلیل ضعف این اقوال آن است که:
الف. از آن‌جا که روزه یک عبادت عمومى و همگانى است، اگر منظور از (ایاما معدودات) آنچه بود که اینان گفتند، قطعاً تاریخش ‌را ضبط می‌کرد، و دیگر اختلافى در ثبوتش پدید نمی‌آمد؛ و به همین دلیل نسخ آن نیز ثابت می‌شد و کسى در آن اختلاف نمی‌کرد، در حالی‌که می‌بینیم که این طور نیست، و در هر دو قسمت اختلاف شدید است؛ یعنی هم در تعداد روز‌ها و زمان آن و هم در مسئله نسخ این آیه.
علاوه بر این، ملحق شدن عاشورا به سه روز در هر ماه، و وجوب یا استحباب روزه آن، به عنوان یک عید از اعیاد اسلامى، از بدعت‌‏هایى است که بنی‌امیه آن‌را ابداع کردند؛ چون در آن روز در واقعه کربلا فرزندان رسول خدا(ص) و اهل‌بیت او را به شهادت رساندند؛ مردانشان را کشتند و زنان و فرزندانشان را به اسارت برده، و اموالشان را غارت کردند، و از خوشحالى و مسرت، آن روز را مبارک شمرده، براى خود عید گرفتند، و روزه آن‌را تشریع کردند، تا از روزه گرفتن آن روز برکت بگیرند.
و باز به همین منظور براى روزه آن روز فضایلى جعل کردند، و برکاتى تراشیدند، و احادیثى به این مضمون جعل کردند که عاشورا از اعیاد اسلامى، بلکه از اعیادی است که حتى مشرکان جاهلیت و یهود و نصارا هم آن‌را پاس می‌دارند، در حالی‌که هیچ‌کدامشان عاشورا را عید نمی‌دانستند؛ چون عاشورا نه یک روز ملى بود تا نظیر نوروز و مهرگان عید ملى و قومى شود، و نیز در آن روز هیچ واقعه‌‏اى نظیر فتح و پیروزى براى ملت اسلام اتفاق نیفتاده، تا نظیر مبعث و  میلاد رسول خدا(ص) روزى تاریخى براى اسلام باشد، و هیچ جهت دینى هم ندارد، تا نظیر فطر و قربان عیدى دینى باشد، پس عزت و احترامى که بنی‌امیه براى عاشورا درست کرده‌‏اند عزتى است بدون جهت.
ب. دلیل دیگر بر ضعف این اقوال، آن است که آیه «شَهْرُ رَمَضانَ ...» سیاقش ابا دارد از این‌که جدای از دو آیه قبلی نازل شده باشد، تا ناسخ آیه‌‏هاى قبل باشد؛ چون ظاهر سیاق این است که جمله «شَهْرُ رَمَضانَ» خبر براى مبتدایى است که حذف شده، و یا مبتدا براى خبر محذوف است. در نتیجه بیانى خواهد بود براى جمله: (أَیَّاماً مَعْدُوداتٍ) و با در نظر گرفتن این معنا، هر سه آیه کلام واحدى خواهد بود، که یک هدف را دنبال می‌کند، و آن عبارت از واجب بودن روزه ماه رمضان است.
اما اگر گفته شود ‌که کلمه «شَهْرُ رَمَضانَ» مبتدا و جمله: «الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ» خبرش است ، هر چند پذیرش آن، آیه شریفه را مستقل از ما قبلش می‌کند، و بنابر آن، آیه شریفه صلاحیت آن‌را دارد که به تنهایى نازل شده باشد، لکن صلاحیت آن‌را ندارد که ناسخ آیه قبلش باشد، براى این‌که میان ناسخ و منسوخ باید منافاتى باشد، و میان این آیه و آیه قبلش هیچ منافاتى نیست، تا این ناسخ آن باشد.[4]
3. اما قول سوّم که بیشتر مفسّران از گذشته تا به امروز به آن معتقدند؛ مراد از این «ایّام معدود» همان ماه رمضان است. منتها خداوند در آیه قبل: «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ» به طور سر بسته فرمود روزه واجب است، و در این آیه بیان می‌کند که آن روزه، در روزهاى معینى می‌باشد، سپس در آیه بعد (شهر رمضان) توضیح می‌دهد که آن روزهاى معیّن، ماه رمضان است. به اعتقاد برخی از مفسران؛ چون دلیلى بر نسخ وجود ندارد، از این جهت احتمال سوم در مورد «ایّام» بهتر است که مستلزم نسخ نیست.[5]
بنابر این، آیه «ایاما معدودات» و آیه «شهر رمضان» نهایت ارتباط را با آیه قبل «کتب علیکم الصیام» دارند، و واضح است که در یک مرحله نازل شده‌اند و مبین و شارح آیه قبل می‌باشند. مثل این‌که فرموده باشد: «کتب علیکم الصیام، ایاما معدودات، هى شهر رمضان». «أَیَّاماً مَعْدُوداتٍ» ظرف براى «الصیام» است؛ یعنى روزه در روزهایى چند براى شما واجب شد، و مراد از ایام معدودات، ماه رمضان است که داراى امتیاز ویژه‌‏اى است. ماه رمضان ماه خدا است و داراى فضیلتى است که ماه‌هاى دیگر، آن فضیلت را ندارند.
تعبیر به ایام معدود شاید براى این باشد که؛ چون ماه مبارک رمضان گاهى سى روز و گاهى بیست و نه روز است؛ از این جهت عدد ایام تعیین نشده، و ممکن است کنایه از قلّت باشد؛ یعنى یک ماه روزه چندان زیاد نیست، تا بفهماند تکلیف نامبرده ناچیز و بدون مشقت است، تا به این وسیله مکلف را در انجام آن دل و جرأت دهد.[6]
خلاصه این‌که حتی بر اساس نظر کسانی که معتقدند بودند، وجوب روزه به مدت سه روز بوده، می‌گویند این حکم بعدها نسخ شده، و به یک ماه روزه رمضان تبدیل شده است. اما همان‌گونه که بیان شد، چنین نظری چندان قابل اعتماد نبوده، بلکه روزه واجب از همان ابتدا در ماه رمضان بود که ممکن است گاهی سی روز و گاهی بیست و نه روز باشد.

[1]. بقره، 183.
[2]. همان، 184.
[3]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 5، ص 241، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 2، ص 492- 493، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
[4]. ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص 9- 10، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛  طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج ‏2، ص 10- 11، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
[5]. مجمع ج 2، ص 493.
[6]. ر. ک: طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص 328، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 10.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    922333 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    610449 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    544151 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    450111 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    433724 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    385584 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    383247 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    371789 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    337307 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    324978 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...