جستجوی پیشرفته
بازدید
2235
آخرین بروزرسانی: 1398/08/22
خلاصه پرسش
ارتباط واژه‌های «قضیه»، «مقدمه»، «صغری»، «کبری»، «نتیجه» و ... در منطق با یکدیگر چیست و چرا تمامشان با صیغه مؤنث مورد استفاده قرار می‌گیرند؟
پرسش
با سلام؛ وجه تسمیه [المقدمه] در علم منطق چیست؟ چرا تاء تأنیث برداشته است؟ وجه تسمیه صغرا(مقدمه کوچک‌تر) و کبرا(مقدمه بزرگ‌تر) در علم منطق چیست؟
پاسخ اجمالی

در اصطلاح اهل منطق، به لفظی که دارای معنا باشد، «قول» گفته می‌شود. اما اگر لفظی بی‌معنا بود، آن‌را «مهمل» می‌خوانند. لفظی که دارای معنا است، اگر فقط یک کلمه باشد به آن «مفرد» می‌گویند و اگر از دو، یا چند کلمه تشکیل شده باشد آن‌را «مرکب» می‌نامند. «قول مرکب» خود به دو قسم تقسیم می‌شود: اگر به صورت یک جمله کامل باشد، «مرکب تام» و اگر معنای آن تمام و کامل نباشد، «مرکب ناقص» نامیده می‌شود. اما مرکب تام، اگر برای خبر دادن از چیزی باشد، به آن «مرکب تام خبری» می‌گویند و اگر این مرکب، افاده خبر نکند؛ بلکه بر معنای دیگری مانند دستور دادن، آرزو کردن و امثال آن دلالت داشته باشد، آن‌را «مرکب تام انشائی» می‌نامند.

در اصطلاح علم منطق «مرکب تام خبری» که قابلیت صدق و کذب دارد، را یک «قضیه» می‌دانند. و چون واژه «قضیه» مؤنث است، بسیاری از اصطلاحاتی که در منطق به کار گرفته می‌شود و معمولاً وصفی برای کلمه «قضیه» است، به صورت مؤنث استعمال می‌شود؛ اصطلاحاتی؛ مانند مقدمه، کبرا، صغرا، نتیجه، شرطیه، حملیه، موجبه، محصوره و... .[1]

در علم منطق، هر استدلال متشکل از «حداقل دو قضیه به عنوان مقدمه» و «یک قضیه به عنوان نتیجه» است. به دو قضیه‌ای که نتیجه استدلال از آنها به دست می‌آید، «مقدمه» نیز می‌گویند؛ زیرا مقدم بر نتیجه است و «نتیجه» مبتنی و متولد از آن دو است.

همان‌گونه که گفته شد، نتیجه‌ی یک استدلال، یک «قضیه» است که خود شامل یک موضوع و یک محمول می‌شود. موضوع نتیجه را «اصغر» و محمول آن‌را «اکبر» می‌نامند. و به همین تناسب به قضیه و مقدمه‌ای که موضوع نتیجه در آن قرار دارد، «صغرا» و به قضیه‌ای که در آن محمول نتیجه قرار دارد، «کبرا» می‌گویند.

قیاس نیز به نوبه خود به دو قسم «اقترانی» و «استثنایی» تقسیم می‌شود. اگر نتیجه قیاس به صورت پراکنده در مقدمتین وجود داشته باشد(یعنی موضوع آن در یک مقدمه و محمول آن در مقدمه‌ای دیگر) آن‌را «قیاس اقترانی»[2] گویند و اگر نتیجه به طور کامل در یکی از دو مقدمه قرار گرفته باشد(که معمولاً همراه با واژه‌هایی، مانند اگر، لکن و امّا است)، آن‌را «قیاس استثنایی»[3] می‌نامند.[4]

 

[1]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 5، ص 65 – 67، تهران، صدرا.

[2]. مانند: آهن فلز است. هر فلزی در اثر حرارت منبسط می‌شود= آهن در اثر حرارت منبسط می‌شود.

[3]. مانند: اگر آهن فلز باشد، براثر حرارت منبسط می‌شود. لکن آهن فلز است= پس دراثر حرارت منبسط می‌شود.

[4]. مجموعه آثار، ج 5، 89 – 90.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926481 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617507 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548806 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452553 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440383 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388449 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385320 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376972 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338721 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327245 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...