جستجوی پیشرفته
بازدید
27045
تاریخ بروزرسانی 1394/02/14
 
کد سایت fa306 کد بایگانی 65 نمایه رابطه بدا با لوح محفوظ، کتاب مبین و لوح محو و اثبات
طبقه بندی موضوعی کتاب و لوح|بداء
خلاصه پرسش
مفاهیم «بدا»، «لوح محفوظ»، «کتاب مبین» و «لوح محو و اثبات» به چه معنا است؟
پرسش
مفاهیم «بدا»، «لوح محفوظ»، «کتاب مبین» و «لوح محو و اثبات» به چه معنا است؟
پاسخ اجمالی
«بدا» در لغت به معناى ظهور بعد از خفاست و در قرآن نیز به همین معناى لغوى نیز استعمال شده است: «و بدا لهم من الله ما لم یکونوا یحتسبون» و در اصطلاح بعضی از علما، بداى در تکوین، نظیر نسخ در تشریع است، و به معناى جدید شدن «راى» است. باید دانست که بدا و نسخ واقعى از ناحیه خداوند محال است، چون لازمه آنها، مسبوق شدن علم خدا به جهل است و خداوند منزّه از جهل است. چنانچه امام صادق(ع) فرمودند: «انّ الله لَم یَبدُ له من جهل»؛ همانا خداوند بدایى به خاطر جهل برایش نیست. و آنچه در مورد خداوند قابل تصور است، بدا و نسخ ظاهرى است؛ یعنى پدیدار ساختن امرى براى مردم که در گذشته بر ایشان پنهان بوده است که این امر را خداوند از ازل می‌دانسته و از همان آغاز به همین شکل جدید که پدیدار گشته مقدّر داشته است، ولى به جهت مصلحتى که مقام تکلیف آن‌را ایجاب می‌کرد براى مدتى آن‌را از مردم مخفى داشته و سپس در موقع خود آشکار نموده است و این معنا معقول و پذیرفته است. آیه شریفه: «لِکُلِّ اَجل کِتابٌ. یمحو الله ما یشاءُ و یُثبِت و عِندهُ اُمُّ الکتابِ»؛ براى هر زمان و دوره‌اى کتاب [و قانون] است. خداوند هر چه را بخواهد محو یا اثبات می‌کند و اُم الکتاب تنها نزد او است، صریح‌ترین آیه در رابطه با شان تغییر در تقدیر؛ یعنى بدا است، چون علم خداوند، آن‌گونه که امام صادق(ع) فرموده‌اند دو گونه است: «علم مکنون و مخزون که جز خودش کسى نمی‌داند که خود بدا [نشات گرفته] از آن علم است، دیگرى علمى که به فرشتگان و انبیا آموخته است و ما نیز بدان آگاهیم». بنابر این علمى که «بدا» از آن نشات می‌گیرد، لوح محفوظ است و علمى که بدا بدان تعلق می‌گیرد «لوح محو و اثبات» است. حال ببینیم مقصود از لوح محفوظ و محو و اثبات چیست.
مقصود از لوح محفوظ (ام الکتاب) همان علم ازلى الهی است که مقدّرات در آن ثابت و غیر قابل تغییر است. بنا به گفته بسیارى از مفسران، لوح محفوظ و کتاب مبین یکى هستند چون کتاب مبین همان مقام علم پروردگار است، و در آیه شریفه است که «در زمین و آسمان چیزى به سنگینى ذره از پروردگار تو پوشیده نیست، و هیچ موجودى کوچک‌تر و بزرگ‌تر از آن نیست مگر این‌که در کتابى مبین هست». و مقصود از لوح محو و اثبات، صفحه گیتى و جهان هستى و طبیعت است که سرنوشت و تقدیر هر چیزى بر آن ثبت شده، لکن هیچ‌کدام از این تقدیرات ثابت نیست، بلکه همه آنها جنبه اقتضایى دارند.
نتیجه آن‌که تغییر بر حسب مصالح و مقتضیات زمان و مکان و... در لوح محو و اثبات سارى و جارى است که بدا نیز بدان تعلق می‌گیرد. به خلاف لوح محفوظ (علم ازلى الهی) که از آن تعبیر به کتاب مبین و «ام الکتاب» نیز شده، تغییرناپذیر و ثابت است.
پاسخ تفصیلی
معناى لغوى و اصطلاحى «بدا»
«بدا» از ریشه «بُدوّ» به معناى ظهور شدید است[1] و در اصطلاح، گفته‌اند: بدا همچون نسخ داراى دو معناست:
1. پدیدار شدن راى جدید براى خداوند که پیش از این آگاهى نداشته و سپس به آن پى برده باشد. این معنا باطل و نسبت آن به خداى تبارک و تعالى محال و ممتنع است.
پدیدار ساختن امرى براى مردم که در گذشته بر ایشان پنهان بوده است؛ یعنى این امر را خداوند از ازل می‌دانسته و از همان آغاز به همین شکل جدید که پدیدار گشته مقدّر داشته است، ولى به جهت مصلحتى که مقام تکلیف آن‌را ایجاب می‌کرد، براى مدتى آن‌را از مردم مخفى داشته و سپس در موقع خود آشکار نموده است، این معنا معقول و پذیرفته است.[2] آنچه علماى شیعه از معناى «بدا» اعتقاد دارند و با استناد به روایات اهل بیت(ع) (مانند این‌که امام صادق(ع) فرمودند: «خداوند از همه انبیا، همراه با توحید، ایمان به بدا را نیز پیمان گرفته است».[3] یا حدیث دیگر که می‌فرماید: «هر کس گمان کند براى خداوند مسئله جدیدى روشن شده که قبلاً آن‌را نمی‌دانسته از او تبّرى بجویید».[4]) روى آن پافشارى می‌کنند، همین معناست که بدا هنگامى به خداوند نسبت داده می‌شود به معناى ابدا؛ یعنى آشکار ساختن چیزى که قبلاً ظاهر نبود و پیش‌بینى نمی‌شده، است.[5]
از جمله آیاتى که دلالت بر این حقیقت می‌کنند، این آیه شریفه است: «... لِکل اجلٍ کتابٌ، یمحو الله ما یشاءُ و یُثبتُ و عِندهُ اُمُّ الکِتابِ»؛ براى هر زمان و دوره‌اى کتاب [و قانون] است. خداوند هر چه را بخواهد محو یا اثبات می‌کند و «اُم الکتاب» تنها نزد اوست.[6]
توضیح این مطلب این‌که؛ علم خداوند که با آن، احوال آفریدگان را تدبیر می‌کند دو گونه است: یکى علم مخزون، که جز خداوند کسى بدان آگاه نیست که «لوح محفوظ» نامیده می‌شود و دیگرى، آن علمى که خداوند به فرشتگان و پیامبران و دیگر اولیاى خود داده که از آن به «لوح محو و اثبات» نام برده می‌شود و همین بخش از علم است که «بدا» بدان راه دارد.[7]
امام صادق(ع) می‌فرماید: «خداوند دو گونه علم دارد: علم مکنون و مخزون که جز خودش کسى نمی‌داند که خود بدا [نشات گرفته] از آن علم است. دیگرى علمى که به فرشتگان و انبیا آموخته است و ما نیز بدان آگاهیم».[8] بنابراین، دو گونه علم داریم: علمى که بدا از آن نشات می‌گیرد که لوح محفوظ است و دیگرى علمى که بدا بدان تعلق می‌گیرد که لوح محو و اثبات است. پس بدا عبارت است از محو اوّل و اثبات ثانى و خداى سبحان عالم به هر دو است و این حقیقتى است که هیچ صاحب عقلى نمی‌تواند منکر آن باشد؛ زیرا براى تحقق و وجود امور و حوادث، دو نوع پیش‌بینى متصور است: یکى تحقق قابل تخلف که به حسب اقتضاى اسباب ناقص، از قبیل شرط و یا علت و یا عدم مانع است. دیگرى تحقق و وجود غیر قابل تخلف که به اقتضاى اسباب و علل تامه آن حوادث است و وجودى است ثابت و غیر مشروط و غیر متخلف و آن دو کتابى که آیه مورد بحث؛ یعنى کتاب محو و اثبات و ام الکتاب معرفى می‌کند یا عبارت‌اند از همین دو مرحله از وجود، و یا مبدا آن دو هستند.[9]
لوح محفوظ ، کتاب مبین و لوح محو و اثبات
«... و عِندَنا کِتابٌ حفیظٌ»؛ و نزد ما کتابى است که همه چیز در آن محفوظ است.[10] یا آیه «فى لوح محفوظ»،[11] این آیات دلالت دارند بر این‌که کتابى است که حافظ اعمال تمام انسان‌ها و غیر آنهاست. در عین حال مشتمل است بر جمیع مشخصات حوادث و خصوصیات اشخاص و تغییراتى که آنها دارند، ولى خودش هیچ تغییر و دگرگونى ندارد. بنا به گفته بسیارى از مفسّران، لوح محفوظ و کتاب مبین یکى هستند. چون منظور از کتاب مبین همان مقام علم پروردگار است؛ یعنى همه موجودات در علم بی‌پایان او ثبت‌اند و شاهد، آن آیاتى است که می‌گویند: «در زمین و آسمان چیزى به سنگینى ذره از پروردگار تو پوشیده نیست، و هیچ موجودى کوچک‌تر و بزرگ‌تر از آن نیست، مگر این‌که در کتابى مبین هست»،[12] و «هیچ جنبنده‌اى در زمین نیست، مگر این‌که روزى او بر خداست! او قرارگاه و محل نقل و انتقالش را می‌داند همه اینها در کتاب آشکارى ثبت است! (در لوح محفوظ، در کتاب علم خدا)»[13] و دلالت می‌کنند که جهان پهناور هستى نیز انعکاسى از این لوح محفوظ است. پس مقصود از لوح محفوظ (ام الکتاب) و کتاب مبین، همان علم ازلى الهی است که مقدّرات در آن ثابت و غیر قابل تغییر است. بر خلاف لوح محو و اثبات، که سرنوشت و تقدیر هر چیزى در آن ثبت شده، لکن هیچ‌کدام از این تقدیرات ثابت نیست، بلکه همه آنها جنبه اقتضایى دارند. مقصود از لوح محو و اثبات، صفحه گیتى و جهان هستى و طبیعت است که تقدیر هر چیزى در طبیعت خودش، آن هم به طور اقتضایى است که در صورت عدم مانع، علت تامه براى ایجاد چیزی خواهد بود و ما نسبت به مانع علم نداریم. در حالی که بارى تعالى نسبت به آن علم دارد. به همین جهت على بن الحسین(ع) می‌فرماید: «اگر نبود آیه‌اى در کتاب خدا من تا روز قیامت می‌گفتم چه اتفاقى می‌افتد». زراره می‌گوید: پرسیدم کدام آیه، امام پاسخ فرمودند: «یمحو الله ما یشاء و یثبت و عنده‏ ام الکتاب».[14] پس لوح محو و اثبات، حکمى است عمومى که تمامى حوادثى را که به زمان و اجل محدود می‌شوند در بر می‌گیرد. به عبارت دیگر؛ تمامى موجوداتى که در آسمان‌ها و زمین و ما بین آن دو است، دستخوش آن می‌گردند. چنانکه خداوند می‌فرماید: «آسمان‌ها و زمین و آنچه در آنهاست جز به حق و اجلى معلوم نیافریدیم».[15]
از مجموع بحث می‌توان نتیجه‌گیرى نمود که تغییر بر حسب مصالح و مقتضیات زمان و مکان و... در لوح محو و اثبات سارى و جارى است. به خلاف لوح محفوظ (علم ازلى الهی) که تغییرپذیر نیست. پس همه موجودات دو جهت دارند، یک جهت تغییر که از این جهت دستخوش مرگ و زندگى، زوال و بقا، و انواع دگرگونی‌ها می‌شوند و یک جهت ثبات، که از آن جهت به هیچ وجه دگرگونى نمی‌پذیرند و بدا در همان قسم اوّل است.
 

[1]. قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، ج 1، ص 172.
[2]. معرفت، هادى، تفسیر و مفسران، ج 1، ص 522، مؤسسه فرهنگى التمهید، چاپ اول، 1379ش.
[3]. کافى، ص 148، تهران، دارالکتاب الاسلامی، 1365ق.
[4]. سفینه البحار، ج 1، ص 51؛ نیز ر.ک: کافى، ص 148.
[5]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 10، ص 249.
[6]. رعد، 38 و 39.
[7]. معرفت، هادى، تفسیر و مفسران، ص 523.
[8]. مجلسى، محمدباقر، بحار الانوار، ج 4، ص 109 – 110؛ ر.ک: کافى، ج 1، ص 423، انتشارات اسوه، 1372ش.
[9]. طباطبائى، سید محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، موسوى همدانى، ج 11، ص 584، بنیاد علمى و فکرى علامه، 1363ش.
[10]. سوره ق، 4.
[11]. بروج، 22.
[12]. یونس، 61.
[13]. هود، 6.
[14]. عروسى حویزى، تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 512، مؤسسه اسماعیلیان، 1373ش.
[15]. احقاف، 3.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    856939 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    521396 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    402596 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    394142 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    359950 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    317714 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    300339 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    300063 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    294341 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    286804 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6385  نفر