جستجوی پیشرفته
بازدید
6019
تاریخ بروزرسانی 1391/09/18
خلاصه پرسش
در خصوص اخلاق عملی توضیح دهید؟
پرسش
در خصوص اخلاق عملی توضیح دهید؟
پاسخ اجمالی

چگونگی به‌ کارگیری و پرورش استعدادها و قوای درونی برای توسعه و تثبیت صفات و رفتارهای پسندیده اخلاقی و نیل به سعادت و فضایل اخلاقی و دوری از رذیلت‌‌ها را اخلاق عملی می‌گویند.

یکی از عناوین جدیدی که در مباحث اخلاق عملی پدید آمده، اصطلاح «اخلاق کاربردی» است که دو مأموریت مهم را دنبال می‌کند: نخست پاسخ‌گویی به مجموعه‌ی مسائل اخلاقی نوپدید و ویژه‌ی هر یک از عرصه‌های اختصاصی زندگی مُدرن؛ دوم، حل مؤثر معماها یا همان تعارضات اخلاقی که البته برخی از آنها دیر زمانی دامن‌گیر بشر بوده است.

پاسخ تفصیلی

امروزه دانشمندان علوم انسانی نگاه و رویکرد چشم‌گیر و روزافزونی به دانش اخلاق و مسائل مربوط به آن نشان می‌دهند که شاخه‌ی اصلی این مباحث، «اخلاق عملی» است.

چگونگی به‌ کارگیری و پرورش استعدادها و قوای درونی برای توسعه و تثبیت صفات و رفتارهای پسندیده اخلاقی و نیل به سعادت و فضایل اخلاقی و دوری از رذیلت‌‌ها را اخلاق عملی می‌گویند.[1]

به دیگر سخن؛ در اخلاق عملى، از آشکار کردن چگونگى پاک‌سازى نفس، بیان مراتب سیر به سوى حق تعالى و بیان توصیه‌ها و رهنمودهایى کلّى یا جزئى براى تهذیب نفس و سیر از یک منزلگاه به منزلگاه دیگر بحث می‌شود.[2]

در این‌جا به برخی از نکات مهم در مباحث اخلاق عملی اشاره می‌شود:

1. اخلاق عملی؛ با علم اخلاق پیوند دارند نه با خود اخلاق؛ زیرا اخلاق، همان صفات پنهان در نفس است، اعمّ از فضایل و رذایل، و این صفات، نه نظرى هستند و نه عملى، چرا که «نظرى» از مدرکات عقلى است و «عملى» از افکار، اقوال و اعمال که آن نیز از جهتى، از مدرکات عقلى به شمار می‌آید.[3]

2. اخلاق عملی؛ از خیر مطلق و یا رذیلت و فضیلت سخن نمی‌گوید، بلکه در آن به مصداق‌های خیر و شر و حُسن و قبح که در قلمرو حواس قرار می‌گیرند، پرداخته می‌شود.

3. در علم اخلاق؛ «عمل» از آن جهت که بار ارزشى دارد و کاشف از یک خصیصه خُلقى است مورد بررسى قرار مى‏گیرد. به عبارت دیگر؛ آداب و احکام در علم اخلاق از آن حیث که ارزش آفرین است، و نه از جهت حقوقى و تکلیفى، ارزیابى می‌شود؛ مثلاً اگر عملى به ندرت از شخصى صادر بشود که به صورت یک حرکت اتفاقى منتسب به وى گردد چنین عملى از محدوده‌ی علم اخلاق بیرون است، هر چند از نظر فقهى الزاماً محکوم به یکى از احکام پنج‌گانه؛ یعنى وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه، خواهد بود، ولى اگر عمل مستند به خُلق و خوى انسان باشد یا در خُلق و خوى وى اثر گذارد، چنین عملى موضوع بحث در علم اخلاق است. در علم اخلاق عمل انسان از آن جهت که بار ارزشى دارد موضوع بحث است.[4]

4. یکی از عناوین جدیدی که در مباحث اخلاق عملی پدید آمده، اصطلاح «اخلاق کاربردی»[5] است. در آغاز هزاره‌ی سوم ظهور فن‌آوری نوین در عرصه‌ی اطلاعات، پزشکی و علوم زیستی، آموزش، ارتباطات، جنگ و تسلیحات نظامی و تجارت از یک سو، درهم ریختگی مرزهای فرهنگی و هویت‌های ملی در کشاکش چالش با فرایند جهانی شدن از دیگر سو و ظهور انسان تک‌ساختی، خانواده‌های هسته‌ای، کلان شهرها، گسست نسل‌ها، جوامع شبکه‌ای، معنویت‌های سکولار از جهت دیگر، جملگی زندگی انسان معاصر را با مسائل پیچیده روبرو کرده، در تطبیق معیارهای اخلاقی و تشخیص عملکرد درست و زندگی خوب به چالش کشیده است و او را بیش از گذشته برای هماهنگ کردن ارزش‌ها با واقعیات عرصه‌های فردی و اجتماعی، ملی و جهانی و پیامدهای بعضاً متداخل و متزاحم آنها نیازمند یاری کرده است. تأسیس رشته‌ی جدیدی در مطالعات اخلاقی در بخش اخلاق عملی، به نام «اخلاق کاربردی» بازتاب پیدایش این عرصه‌های نوین و بروز آن معضلات تازه است که دو مأموریت مهم را دنبال می‌کند: نخست پاسخ‌گویی به مجموعه‌ی مسائل اخلاقی نوپدید و ویژه‌ی هر یک از عرصه‌های اختصاصی زندگی مُدرن؛ دوم، حل مؤثر معماها یا همان تعارضات اخلاقی که البته برخی از آنها دیر زمانی دامن گیر بشر بوده است. اخلاق کاربردی بنا بر فهم درست آن، دارای فن مهارت افزایی در تطبیق معیارهای کلان و مطلق اخلاقی بر موارد و مصادیق است.[6]

البته هر چند رویکرد اخلاق کاربردی در میراث اخلاق اسلامی بی‌پیشینه نیست، و عالمان اخلاق مسلمان به حوزه‌های اختصاصی اخلاق، مانند اخلاق حکمرانی، اخلاق دانشوری، اخلاق پزشکی و اخلاق محیط زیست توجه داشته‌اند، اما امروز به اهتمامی فزون‌تر نیازمند است.

آنچه گفته شد، گوشه‌ای از مباحث مربوط به اخلاق عملی بود، که کتاب‌های زیادی از پیشینیان و معاصران با روش‌ها و نظریّات جدید بر اساس نیازمندی‌های زمانه نوشته شده است که برای مطالعه‌ی بیشتر لازم است به منابع تخصصی آن مراجعه کرد.

 


[1]. دیلمی، احمد، آذربایجانی، مسعود، اخلاق اسلامی، ص 24، دفتر نشر معارف، قم، 1379ش.

[2]. مظاهرى، حسین، کاوشى نو در اخلاق اسلامى، ج 1، ص 30، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، تهران، چاپ دوّم، 1383ش.

[3]. کاوشى نو در اخلاق اسلامى، ج 1، ص 30.

[4]. مهدوى کنى، محمد رضا، نقطه‏هاى آغاز در اخلاق عملى، ص 16، چاپ دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ هفتم، 1376ش.

[6]. ر.ک: اسلامی، محمدتقی، دبیری، احمد، علیزاده، مهدی، اخلاق کاربردی (چالش‌ها و کاوش‌های نوین در اخلاق عملی)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، چاپ دوم، 1388ش.

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • تفسیر آیات 27 و 28 سوره کهف چیست؟
    7131 تفسیر 1392/09/30
    قرآن کریم در آیات 27 و 28 سوره کهف می‌فرماید: «آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحى شده تلاوت کن! هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمى‌‏سازد و هرگز پناه‌گاهى جز او نمى‌‏یابى! با کسانى باش که پروردگار خود را صبح و عصر مى‌‏خوانند، و تنها رضاى ...
  • آیا داغ زدن بر پیشانی یا بدن مجرم جایز است؟
    3477 حدود، قصاص و دیات 1388/02/31
    از نظراسلام همه انسان ها حتی مجرمین و گناه کاران دارای احترام و ارزش خاص خود می باشند .و یک مجرم فقط به اندازه گناهی که مرتکب شده مجازات می شود. در اسلام برای تنبیه بعضی از مجرمانی که جرم های خاصی مانند ...
  • دعای عهد در چه زمانی باید خوانده شود؟
    20360 اخلاق عملی 1387/02/01
    در باره دعای عهد در روایات چنین آمده که هرکس چهل صبح این دعا را بخواند از یاران امام قائم(عج) محسوب خواهد شد و...[1]نتیجه این که این دعا باید صبح خوانده شود و بهترین وقت آن بعد از نماز صبح است و صبح به لحاظ ...
  • آیا قوانین مدنی و تجارت ایران برگرفته از قوانین غربی بوده و اسلامی نیستند؟
    273 دیگر موارد 1396/01/24
    هرچند این یک واقعیت است که در تدوین برخی قوانین ایران - بویژه در موضوعات جدید - از قانون کشورهای دیگر الگوبرداری شده است، ولی این بدان معنا نیست که قوانینی چون قانون مدنی و تجارت، منطبق با فقه اسلامی نبوده و حکم صادره با استناد به آنها، ...
  • حکم کسی که خود ارضایی انجام می دهد تا به دختران نامحرم نگاه نکند، چیست؟
    18067 استمنا 1389/05/20
    خود ارضایی در متون دینی از گناهان کبیره می باشد و در اسلام حرام است و مجازاتی نیز بر آن قرار داده شده است. اقدام به ترک همیشگی این گناه و طلب استغفار ...
  • آیا فرد می‌تواند، زانی محصن را به جهت مهدورالدم بودن، به قتل برساند؟ آیا در صورت قتل، شخص قاتل مجازات دنیوی و اخروی دارد؟
    525 احکام قضایی 1395/10/06
    وقتی در جامعه حاکم شرع و دستگاه‌های اجرای حدود وجود دارند، هیچ فردی بدون اجازه آنها نباید چنین زناکاری را به قتل برساند، حتی اگر او مهدورالدم باشد؛ چون در این‌صورت هرج و مرج و اختلال نظام پدید خواهد آمد. حال با فرض این‌که اگر فردی اقدام به ...
  • معنای کلمات سراج، وهّاج، معصرات و الفاف را که در قرآن آمده، چیست؟
    8177 تفسیر 1391/12/20
    1. «وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً»؛[1] و چراغى روشن و حرارت‌بخش آفریدیم! «سراج»، به معنای چراغ،[2] هر چیز روشن کننده و نور دهنده[3] است. این کلمه اسم ثلاثی مزید است و در قرآن کریم چهار مرتبه به ...
  • «تیمم» و «صعید» در لغت و فقه به چه معنا است؟
    4260 شرایط انتقال به تیمم 1394/05/14
    حکم تیمم از جمله احکام ثانویه‌ای است که برای موقعیت‌های خاص و جهت تخفیفی به مکلفان وضع شده است. در همین راستا پروردگار می‌فرماید: «إِنْ کُنْتُمْ مَرْضى‏ أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَیَمَّمُوا صَعیداً طَیِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکُمْ وَ ...
  • نظر شما درباره «خطبه بیان» از امام علی(ع)، چیست؟
    17057 روایات و دعاهای برجای مانده 1390/11/09
    خطبه البیان خطبه مشهورى است که به امام علی(ع) نسبت داده مى‏شود. این خطبه به پیش گویى هایى درباره آینده و معرفى امیرالمؤمنین(ع) به نقل از خود آن حضرت و همچنین تبیین آخرالزمان و نشانه هاى ظهور حضرت مهدى(ع)می پردازد.این خطبه در مصادر حدیثى اصلی ذکر نشده و دسترس ...
  • چرا روز قیامت هر کسی فقط به خود مشغول شده و از نزدیکانش فرار می‌کند؟
    4097 نشانه های برپایی قیامت 1393/10/13
    یکی از وعده‌های الهی، این است که در روز قیامت، همه انسان‌ها محشور ‌شده و حتی یک تن از آنان جا نمی‌ماند.[1] طبیعتاً جمعیت بسیار زیادی گرد خواهند آمد؛ زیرا از زمان حضرت آدم تا روز قیامت، انسان‌های بسیار زیادی زندگی کرده ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    771453 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    481187 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    340228 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    335604 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    332095 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    280516 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    272026 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    271459 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    269812 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    222263 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7346  نفر