جستجوی پیشرفته
بازدید
39894
تاریخ بروزرسانی 1391/01/19
 
کد سایت fa13879 کد بایگانی 12788 نمایه محمد بن حنفیه و قیام امام حسین (ع)
طبقه بندی موضوعی تاريخ بزرگان|اهل بیت و یاران
خلاصه پرسش
چرا محمد بن حنفیه، امام حسین را در نهضت کربلا یاری نکرد؟ آیا آنچه را که درباره وی می گویند که ادعای امامت داشت صحیح است؟
پرسش
چرا محمد بن حنفیه، امام حسین را در نهضت کربلا یاری نکرد؟ آیا آنچه را که درباره وی می گویند که ادعای امامت داشت صحیح است؟
پاسخ اجمالی

قضاوت در باره شخصیت و فضایل ایمانی و اخلاقی محمد بن حنفیه -با توجه به تحریفاتی که در طول تاریخ در باره شخصیت و جایگاه این مرد بزرگ صورت گرفته- جدا سخت است. اما با کنکاش و جست و جو از لابلای شواهد و قراین پراکنده در منابع تاریخی می توان گوشه هایی از ابعاد تاریخ زندگی او را باز کاوی نمود. از جمله چیزهایی که در باره این فرزند امام علی (ع) به صورت خلاصه می توان گفت؛ این است که وی انسان بسیار وارسته؛ مورد عنایت و علاقه امام علی و حسنین (ع) بود؛ به امامت آن بزرگواران اعتقاد داشت؛ وی نه تنها هیچ گونه ادعای امامت نداشت، بلکه همچون سربازی فداکار در خدمت امام علی و امام حسن و حسین (ع) بود.

درباره علت حضور نداشتن وی در کربلا، یکی از دلایل، این است که چون قیام امام حسین با شهادت همراه بوده و تحقق آن هدف بزرگ امام با همین تعداد یارانی که او را همراهی کردند تحقق می یافت، لذا امام صلاح ندیدند در نبردی که نتیجه اش شهادت تمام یاران است، همه مردان و فرزندان بیت امامت در آن حضور داشته باشند. دلیل دیگر بیماری وی بوده است، و دلیل سوم این که وی از طرف امام حسین مأمور بوده که در غیاب آن حضرت در مدینه بماند و خبرهای آنجا را برای حضرتش بفرستد.

پاسخ تفصیلی

برای شناخت هرچه بیشتر شخصیت محمد بن حنفیه بررسی مباحث زیر ضروری است:

نخست بیان مقدمه ای در باره ترور شخصیت مردان خاندان امامت که مخالفان در طول تاریخ انجام داده اند.

پس از آن:

1. بیان علاقه محمد بن حنفیه به پدر بزرگوارش امام علی و علاقه متقابل امام به وی

2. علاقه و محبتش به امام حسن و علاقه متقابل آن حضرت نسبت به او

3. علاقه و محبتش به امام حسین و علاقه متقابل امام حسین نسبت به وی

4. علاقه محمد بن حنفیه به قیام کنندگان و خون خواهان ائمه (ع)

5. علاقه اش به امام سجاد (ع)

با بررسی و تبیین این مسائل به شخصیت این فرزند امام علی (ع) پی خواهیم برد، ان شاء الله.

مقدمه

برخورد تاریخ با مردان منسوب به خاندان امام علی (ع)

بی گمان تحلیل و بررسی تمام شواهد و قراین بیانگر این حقیقت، به زمان بیشتری نیاز دارد که در توان این مختصر نیست؛ از این رو به برخی از حقایق در این مجال اکتفا خواهیم کرد.

الف. مشهور است که کتاب های تاریخی طبق نظر و خواسته حکام و سلاطین نوشته شده است، به گونه ای که خدشه ای به احساسات و وجهه حکومت آنها وارد نکند؛ از این رو ابن هشام به سبک خود در اختصار و خلاصه کردن سیره ابن اسحاق می گوید: "من برخی از چیزهایی را که ابن اسحاق در این کتاب آورده ذکر نمی کنم؛ از آن چیزهایی که از رسول خدا در آنها اثر و نشانه ای نیست، و درباره آنها شاهدی از قرآن وجود ندارد، و یا تفسیری برای او نیست ... همین طور اشعاری که نزد شعرا شناخته شده نیست، و چیزهایی که برخی از مردم از آنها کراهت دارند.[1]

بدون تردید منظور ابن هشام از مردم در این جا (یسوء بعض الناس) حکام و سلاطین هستند و گرنه قانع کننده نیست که انگیزه ابن هشام در این تحریف تاریخ، مراعات احساسات و عواطف مردم عادی باشد.

ب. با مطالعه تاریخ مشاهده می شود که برخی از مورخان سبک ابن هشام را نپیموده، اما به جهت عوامل متعددی طبق خواسته زمام داران، تاریخ را نوشته اند. به عنوان مثال زمانی که مورخان تصریح دارند که امام حسین (ع) از اولین روز خلافت یزید با بیعت وی مخالفت کرد و خطاب به ولید حاکم مدینه فرمود: "ما از اهل بیت نبوت، معدن رسالت، محل نزول ملائک و ... هستیم، و یزید فردی فاسد، فاسق، شارب خمر، قاتل  انسان های بی گناه، متظاهر به فسق و ... است. شخصی مانند من با فردی مثل یزید بیعت نخواهد کرد.[2]

این حرف صریح را تحریف کرده و به حضرتش نسبت می دهند که وی از ولید خواسته تا او را نزد یزید ببرند. بدیهی است که این تحریف واضح و روشن، طبق مذاق و خواسته حاکم و خلیفه زمان نوشته شده است. بنابراین وقتی که مورخان، تاریخ روشن امام حسین (ع) را این گونه تحریف کرده و خلاف جلوه می دهند، پس تکلیف دیگران روشن است!

ج. تعدادی از تاریخ نویسان و  راویان؛ به دلیل ترس از سلطه قدرت و استبداد حاکمان، فضایل امام علی (ع) را انکار کرده و در مقابل فضایل آن حضرت و اهل بیت (ع) در صدد برآمدند تا برای سلاطین، فضایل درست کنند و شأن آنها را بالا ببرند؛[3] از این رو، به یقین می توان گفت که تاریخ در باره اهل بیت (ع) به ویژه فرزندان امام علی به دور از انصاف برخورد کرده است؛ لذا به ناچار باید از شواهد و قراین پراکنده در منابع تاریخی برای شناخت شخصیت محمد بن حنفیه بهره جست. این قراین عبارت اند از:

1. علاقه محمد بن حنفیه به پدر بزرگوارش امام علی (ع) و علاقه امام به وی

کسی که این موضوع را دنبال کند، زمانی که روایات متفرق و پراکنده در مصادر شیعه و سنی را -به جهت سانسور خبری که در باره ائمه ایجاد شده بود- بررسی کند، متوجه این مسئله خواهد شد که امام علی (ع) به فرزندش علاقه زیاد داشته به گونه ای که در برخی از سخنانش می فرماید: کسی که دوست داشته باشد در دنیا و آخرت به من احسان و نیکی کند، پس به محمد پسرم خوبی کند.[4]

صاحب کتاب الاتحاف وصیت امام (ع) را نقل کرده که در آن چنین آمده است: سپس به محمد حنفیه نگاه کرد و فرمود: آیا به خاطر سپردی آنچه را که به برادرانت سفارش کردم؟ گفت بلی. فرمود: پس من به تو سفارش می کنم، به مثل آن. سفارش می کنم تو را به گرامی داشتن برادرانت، به جهت حق بزرگی که بر تو دارند. از دستورات آنها پیروی کن، بدون نظر و مشورت آنان هیچ کاری را قطعی نکن. پس فرمود: به شما (حسنین) سفارش می کنم در باره او (ابن حنفیه)؛ چرا که او برادر شما[5] و پسر پدرتان است و می دانید که پدرتان او را دوست می دارد.[6]

این فراز از وصیت امام نه تنها بیانگر شدت علاقه و محبت آن حضرت به محمد بن حنفیه است، بلکه حکایت از تلاش امام به محکم کردن علاقه بین او و برادرانش دارد.

در این فرصت، مناسب است به یک وصیت بسیار طولانی امام علی (ع) که شیخ صدوق آن را نقل کرده، و بیانگر نگاه ویژه آن حضرت به پسرش محمد حنفیه است را بیان کنیم. از آن جا که این وصیت بسیار طولانی است مقداری از ابتدا و مقداری از انتهای آن را بیان می کنیم: "و فرمود امیر مؤمنان (ع) در وصیتی به فرزندش محمد بن حنفیه: ای پسرم بر حذر باش از این که بر آرزوهای دنیا اعتماد کنی؛ چرا که آرزوها ... اگر دوست داری خیر دنیا و آخرت را به دست آری، طمعت را از آنچه که در دستان مردم است، قطع کن.[7]

بدیهی است که این وصیت از آخرین وصایای امام است که به وضوح بیانگر علاقه مندی امام علی (ع) به محمد بن حنفیه و عنایت به شکل دادن شخصیت او و راهنمایی او به مسیر اهل بیت (ع) است، به گونه ای که امام -با تمام مشکلات، اشتغالات و دغدغه هایی که داشته- به بیان این وصیت طولانی می پردازد.

2. علاقه و محبتش به امام حسن (ع) و علاقه متقابل آن حضرت نسبت به وی

شواهد و قراین این ادعا فراوان است که در این جا نمونه هایی از این موضوع را بیان می کنیم.

2-1. معروف است که امام علی شدیدا مواظب جان حسنین بود؛ زیرا که استمرار امامت از یک سو و بقای نسل پیامبر (ص) از سوی دیگر، در گرو زنده ماندن این دو بزرگوار بود. این بود که امام (ع) محمد بن حنفیه را به مأموریت های خطرناک می فرستاد؛ از این جهت برخی که می خواستند تا میان ابن حنفیه و برادرانش اختلاف بیندازند و یا – در صورت خوش گمانی به آنان – تلاش داشتند که دلیل رفتار متفاوت امیر المؤمنین را دریابند؛ از او می پرسیدند: چگونه پدرت تو را به مأموریت های خطیر می فرستد، و حسنین را نمی فرستد؟! موضع گیری ابن حنفیه در مقابل این سخنان تفرقه انگیز حکایت از ارادت و ایمانش به آن دو بزرگوار و تصمیم پدرش دارد. زمانی که در پاسخ به آنها می گوید: آن دو برادرم  چشمان پدر هستند و من دست او، پدرم با دست خویش از چشمانش محافظت می کند.[8]

2-2. هنگامی که امام حسن (ع) در حال احتضار قرار گرفت، قنبر را صدا زد و فرمود محمد بن حنفیه را بخوان، قنبر می گوید هنگامی که به ابن حنفیه گفتم امام تو را طلب نمود، گفت آیا اتفاقی رخ داده است؟ گفتم به سراغ امام حسن برو، وی با عجله با من آمد، خدمت حضرت رسید، سلام کرد، پس امام حسن به او فرمود: بنشین ... ای محمد پسر علی، من بر تو از حسادت نمی ترسم، همانا خداوند کافران را به این صفت توصیف فرمود. و راهی برای نفوذ شیطان بر تو قرار نداد ... پس محمد بن حنفیه خطاب به برادرش گفت: تو امام و آقای من و راه من به سوی پیامبری. به خدا سوگند، دوست داشتم قبل از این که این کلام را از شما بشنوم مرگ به سراغم آید.[9]

این سخن بیانگر مراتب ایمان ابن حنفیه و اعتقاد وی به امامت برادرانش می باشد[10] و گواهی امام حسن نسبت به محمد بن حنفیه که وی از حسادت به دور است و شیطان را راه نفوذی به سوی او نیست، و وی مصداق این قول خدای متعال است که: شیطان را بر بندگان من سلطه ای نیست.[11]دلیل واضحی بر بزرگواری این شخصیت دارد.

2-3. هنگامی که امام حسن به شهادت رسید، محمد بن حنفیه در سوگ آن حضرت با کلمات مملو از احساس و عاطفه از ته دل و سرشار از حزن و اندوه حضرتش را توصیف کرد.

یعقوبی در این باره می گوید: هنگامی که بدن امام حسن را در میان کفن قرار دادند، محمد بن حنفیه چنین گفت: ای ابا محمد خداوند تو را رحمت کند، به خدا قسم زندگیت مایه عزت و مرگت مایه هدایت است، چه خوب روحی در بدن تو قرار دارد و چه خوب بدنی است بدن تو که در کفن پیچیده شده؛ چرا چنین نباشد در حالی که تو از سلاله هدایتی، هم پیمان اهل تقوایی، پنجمین اصحاب کسایی، از دست حق تغذیه شدی، در بیت اسلام تربیت یافتی، از پستان ایمان شیر خوردی، پاکیزه زندگی کردی و پاک از دنیا رفتی. بر تو درود و رحمت خدا... .[12]

اگر کسی که با دقت نظر به سخنان ابن حنفیه در سوگ برادرش بنگرد که چگونه برادرش را با کلمات مختصر و در نهایت ایجاز توصیف کرد، سخن او را دربردارنده بهترین مزایاو فضایل خواهد یافت، و خواهد دید که چگونه سراینده، حق برادر فقیدش را ادا می کند هنگام توصیف بدن و روح پاک ، نسب او.. و چه کسی آشناتر از ابن حنفیه به امام راحل است؟[13]

3.علاقه و محبت محمد بن حنفیه به امام حسین و علاقه متقابل آن حضرت نسبت به وی

گواه این علاقه طرفینی مطالبی است که در ادامه می آید:

1-3. از امام باقر (ع) نقل شده است که امام حسین در محضر امام حسن به جهت احترامش حرف نمی زد و محمد بن حنفیه در محضر امام حسین این گونه بود.[14]

2-3. سبط بن جوزی در تذکرة الخواص نقل می کند: "زمانی که محمد بن حنفیه از سفر امام حسین (ع) با خبر شد، در حال وضو بوده و فراوان گریست ". این خود گواه بر علاقه شدید محمد حنفیه به امام حسین و بزرگ اهل بیت خود است.[15]

3-3. گفت و گوی محمد حنفیه با امام حسین آن گونه که طبری نقل کرده است: "برادرم تو محبوب ترین و عزیزترین مردم نزد من هستی و ...".[16]

از آنچه بیان شد جایگاه محمد بن حنفیه نزد پدر بزرگوارش امام علی و برادرانش حسنین (ع)، نیز جایگاه و منزلت آن بزرگواران نزد او روشن شد.

اما این سؤال همچنان باقی است که چرا محمد بن حنفیه امام حسین را در سفر به کربلا همراهی نکرد؟

فلسفه حضور نداشتن محمد بن حنفیه در کربلا

این سؤالی است که بسیار مطرح می شود، چنان که در متن پرسش آمده است. برای روشن شدن پاسخ، این مسئله را باید از چند زاویه بررسی نمود:

1. از آن رو که قیام امام حسین با شهادت همراه بوده و تحقق آن هدف بزرگ امام با همین تعداد افرادی که او را همراهی کردند تحقق می یافت، لذا امام صلاح ندیدند در نبردی که نتیجه اش شهادت تمام یاران است، همه مردان و فرزندان بیت امامت در این معرکه حضور داشته باشند. این نظر را شاهدی که همان سخن محمد بن حنفیه باشد تأیید می کند: همانا اصحاب و یارانش با اسم و اسم پدران نزد ما نوشته شده اند.[17]

2. نظر دیگر این است که او هنگام هجرت امام، بیمار بود، در نوع بیماری اش اختلاف است.[18]

3. نظر سوم که پذیرش آن منطقی تر است، آن است که امام، برادرش را در غیاب خود در مدینه به مأموریت مهمی گماشت. برای این نظریه چند شاهد وجود دارد:

الف. علامه مجلسی و علامه محسن امین می گویند. امام برادرش را برای در جریان قرار گرفتن تحرکات دشمنان در مدینه گذاشت. هنگامی که ابا عبدالله با اهل بیت و یارانش از مدینه به سوی مکه حرکت کرد، برادرش را در مدینه گذاشت به عنوان نیروی اطلاعاتی تا کوچک ترین تحرکات دشمن و آنچه را که در مدینه می گذرد به اطلاع امام برساند:

"اما تو در مدینه نمی مانی، مگر این که چشم من در مدینه باشی و چیزی از کارهای آنها را از من مخفی نکنی".[19]

این نمونه دلیلی است که امام او را به این امر مهم مکلف نمود. طبیعی است که امام در مهم ترین شهر از مناطق اسلامی یعنی مدینه، نیرویی بگمارد تا از وقایع آن جا بی اطلاع نباشد.

ب. شاهد دوم: آخرین نامه امام به محمد بن حنفیه است. مورخان می گویند آخرین نامه ای که امام نوشته است، نامه به برادرش ابن حنفیه بود. ابن قولویه از امام باقر (ع) چنین نقل می کند: امام حسین از کربلا به محمد بن حنفیه نوشت: بسم اللّه الرحمن الرحیم از حسین بن علی به محمد بن علی از کربلا، اما بعد، دنیا انگار نبوده و آخرت هرگز از بین رفتنی نیست.[20]

بنابراین، اگر امام از برادرش -به جهت شرکت نکردن در نهضت کربلا- ناراضی بود، هرگز آخرین نامه اش را به او نمی نوشت.

ج. شاهد سوم: جدیت و تلاش ابن حنفیه نسبت به قیام هایی است که به انگیزه خون خواهی امام حسین می شد، اگر وی در یاری نکردن ابا عبد الله مقصر بود، باید در زمان حیاتش به او اعتراض می شد که چرا امام را یاری نکردی، در حالی که محمد بن حنفیه از مختار به جهت تأخیر در کشتن عمر بن سعد گله مند بود. آیت الله خویی (ره) در این باره می گوید: محمد بن حنفیه در جلسه ای که با شیعیان نشسته بود، از مختار به جهت تأخیر در قتل عمر بن سعد گله می کرد. سخنش تمام نشده بود که سر دو نفر را نزد او حاضر کردند، پس سر به سجده گذاشت و دست به دعا برداشت و گفت: خدایا این روز را برای مختار فراموش مفرما، او را بهترین پاداش از اهل بیت محمد (ص) عطا فرما، پس به خدا سوگند بعد از این دیگر از مختار گله ای ندارم.[21]

د. نمونه چهارم: وقتی که تاریخ را بررسی می کنیم به نصوص تاریخی بر می خوریم که امام سجاد (ع) عمویش را به نیابت از خود برای مساعدت و همفکری با قیام ها وکیل کرد. متن نامه امام سجاد چنین است: ای عمو، اگر برده ای زنگی نسبت به ما اهل بیت تعصب داشته باشد بر مردم واجب است او را مساعدت کنند. به تحقیق من تو را مسئول این کار نمودم هر طور که صلاح می دانی عمل کن.[22]

سپردن سرپرستی کارهای قیام از سوی امام سجاد به عمویش ابن حنفیه بهترین راه و شیوه بود؛ چرا که وی از جانب حکام متهم به مبارزه علیه حکومت آنها نبود، و چیزی وجود نداشت که برای دشمنان سوء ظن ایجاد کند زیرا او دنبال امامت خویش نبود، در حالی که امام سجاد از سوی حکومت تحت نظارت بود، به اعتبار این که ولی دم شهدای کربلا است. و لیاقت امامت را دارد؛ به جهت علم، تقوا و شرافتش. و از جاسوسان حکومت، مخفی نبود که گروهی از شیعیان به امامتش معتقد بودند؛ بدین جهت بود که امامهمانطور که از جان خود در برابر تهدیدهای امویان محافظت می کرد، راه خود را نیز برای احیای دین و زمینه سازی برای حکومت های عادل ادامه دادو از پی گیری تحرکات برای خون خواهی اهل بیت لحظه ای کوتاه نیامد.[23] کسی که دقت کند خواهد یافت که انجام این امر ممکن نبود مگر با تلاش های محمد بن حنفیه.

نسبت ادعای امامت به محمد بن حنفیه

از مطالبی که بیان شد شخصیت فردی و اجتماعی محمد بن حنفیه و جایگاهش در تاریخ روشن شد. با تمام این مشخصات و ویژگی های که برایش بیان شد،اعتقاد به  معصوم بودنش از خطا و اشتباه نداریم. اینگونه است که می بینیم آیت الله خوئی (ره) عالم رجالی و فقیه متبحر می گوید روایتی را که خدشه ای به ایمان محمد حنفیه وارد کند نیافتیم. و حتی روایتی را که درباره ادعای امامت محمد حنفیه بوده و روایتی صحیح است نیز ایمان او را زیر سؤال نخواهد برد. وی می گوید : روایت از نظر سند صحیح است و دال بر ایمان محمد حنفیه و اعتقاد او به امامت امام سجاد (ع) دارد.[24]

به عقیده ما نظر آیت الله خوئی درست است؛ چراکه اگر کسی در این روایت دقت کند به ویژه در فراز اول آن عبارات مؤدبانه و کلمات زیبایی از محمد حنفیه در باره پسر برادرش امام سجاد (ع) خواهد یافت و در انتهای روایت نیز به وضوح بیان شده که وی در نهایت متوجه لغزش خویش شده و امامت امام سجاد را پذیرفته، آن جا که روایت می گوید: پس محمد بن حنفیه برگشت و ولایت علی بن حسین را پذیرفت.[25]



[1] ابن هشام، عبد الملک بن هشام الحمیرى المعافری، السیرة النبویة، ج 1، ص 4، تحقیق، مصطفى السقا و ابراهیم الأبیاری و عبد الحفیظ شلبی، بیروت، دار المعرفة، بی تا.

[2] ابن اعثم، أبو محمد أحمد الکوفى، کتاب الفتوح، ج 5، ص 14، تحقیق، علی شیری، بیروت، دارالأضواء، چاپ اول، 1411،ق، 1991م.

[3] در این باره کافی است به ده ها نمونه که علامه امینی در موسوعه ای با عنوان غلو در فضائل آورده، رجوع کنید.

[3]کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 300، دار الکتب الاسلامیة، طهران، 1365هـ ش؛ مجلسی نیز این را در بحار الانوار، ج 44، ص 174، موسسة الوفاء بیروت، 1404ق، ذکر کرده است.

[4]کافی، ج1، ص300؛ بحار الانوار، ج 44، ص 174.

[5] در فتوح ابن اعثم، ج 4، ص 28 با این عبارت آمده است "أوصیت أخاکما بکما و أوصیکما به".

[6] طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، ج 5، ص 147، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیة، 1387ق،1967م.

[7]شیخ صدوق، ابو جعفر، من لایحضره الفقیه، ج 4، ص 284- 292، جامعه مدرسین، قم، 1413هـ. ق.

[8] ابن العماد الحنبلی، شهاب الدین ابو الفلاح الدمشقی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج 1، ص 331، تحقیق، الأرناؤوط، دمشق - بیروت، دار ابن کثیر، چاپ اول، 1406ق 1986م.

[9]بحار الانوار، ج 44، ص 176- 177؛ کافی، ج1، ص300.

[10]در یک روایت دیگر به امامت امام حسین اشاره می کند که ما به جهت اختصار از ذکر آن خود داری می کنیم.

[11]الحجر، 42.

[12] یعقوبى، احمد بن أبی یعقوب بن جعفر، تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 225، بیروت، دار صادر، بی تا.

[13]نجفی، علی بن الحسین الهاشمی، محمد بن الحنفیة، ص 94، تحقیق، المؤسسة الاسلامیة للبحوث و المعلومات، دار الهدى، چاپ اول، 1424هـ. ق.

[14]بحار الانوار، ج 43، ص 319.

[15]تذکرة الخواص، ص217، به نقل از نجفی، علی بن الحسین الهاشمی، محمد بن الحنفیة، ص100.

[16]تاریخ طبری، ج 5، ص 341.

[17] بحار الانوار، ج 44، ص 186؛ ابن شهر آشوب، المناقب، ج 4، ص 53، انتشارات علامه، قم، 1379هـ. ق.

[18] ر.ک: محمد بن الحنفیة، ص 109- 112، به نقل از شیخ جعفر، النقدی، السیدة زینب الکبرى، ص 9، چنان که مهنا بن سنان عن رجال علامة لاهیجی، ص 119 نسخه خطی، نقل کرده است.

[19] ر.ک: بحار الأنوار، ج 329ص 44؛ أعیان الشیعة، ج 1، ص 588 ، دار التعارف للمطبوعات، بیروت.

[20] قمی، ابن قولویه، کامل الزیارات، ص 75، انتشارات مرتضویة، نجف، 1356هـ ق.

[21] خوئی، سید ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج 18، ص100، نقل از بحار الانوار، باب أحوال المختار، ج 45.

[22] بحار الانوار، ج 45، ص 365.

[23] حسینی جلالی، سیّد محمّد رضا، جهاد الامام السجاد، ص 236- 237، چاپ دوم، 1417هـ. ق.

[24] معجم ‏رجال‏الحدیث، ج 16، ص 50.

[25] ر.ک: الکافی، ج 1، کتاب الحجة 4، ص 81، ح 5.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    847890 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    515755 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    394238 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    387214 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    356592 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    311088 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    297705 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    296192 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    291854 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    278907 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6677  نفر