بازدید
8679
آخرین بروزرسانی: 1391/07/15
خلاصه پرسش
تفاوت خطابه با جدل چیست؟
پرسش
تفاوت خطابه با جدل چیست؟
پاسخ اجمالی

«منطق صوری» و بخشی که از خود مواد و محتوای معلومات بحث می‌کند «منطق مادی» یا «صناعات خمس» نامیده می‌شود. در منطق مادی یا صناعات خمس، استدلال و حجت، را به لحاظ مواد و محتوای مقدمات که آیا یقینی‌اند یا مشهور یا مسلم و یا مخیل و غیره به اقسامی تقسیم می‌کنند؛ زیرا هر یک از این مقدمات نتیجه خاصی را به بار می‌آورند و به لحاظ نتیجه‌ای که می دهند، ‌استدلال و قیاس را به «برهانی»، «جدلی»، «خطابی» و «شعری» تقسیم می‌کنند.

 قیاس «جدلی»، قیاسی است که از ظنیات تشکیل شده باشد و مقدمات آن شامل مشهورات، مسلمات و مقبولات می‌شود. بنابر این «مقبولات» در صناعت جدل بکار می‌رود.[1]

تعریف خطابه

خطابه، قیاسی است که از مقبولات، مظنونات[2] و مشهورات[3] تشکیل شده است. غرض و هدف از خطابه، این است که، به وسیله‌ی آن می‌توان مردم را نسبت به چیزی ‌که انتظار تصدیق آن می‌رود در حد امکان قانع و تشویق کرد.[4] به دیگر سخن؛ هدف از آن اقناع ذهن طرف و ایجاد یک تصدیق است -گرچه ظنّى باشد- و منظور اصلى وادار ساختن طرف مقابل به سوى کارى یا بازداشتن او از کارى است.[5]

تفاوت خطابه با جدل

برخی از تفاوت‌های میان جدل و خطابه عبارت است از:

1. جدل اختصاص به امور کلی دارد، ولی خطابه علاوه بر امور کلی، بیشتر به امور جزئی می‌پردازد.[6]

2. گرچه غرض در جدل و خطابه هر دو غلبه بر دیگران است، اما با این تفاوت که در خطابه غلبه‌ی صرف مفید نیست، بلکه افزون بر آن گفته‌های گوینده باید در عمق جان مخاطب نیز نفوذ کرده و او را قانع سازد؛ زیرا بیشتر مردم نمی‌توانند مباحث قیاسات برهانی و جدلی در علم منطق را درک نمایند.[7]   

3. بهره برداری عموم مردم از خطابه بیشتر از جدل است، و خطابه بیشتر از جدل در آنها تأثیر می‌گذارد.[8]

4. گرچه هر دو صناعت از مشهورات بهره‌ می‌جویند، ولی در خطابه از مشهورات ظاهری(ابتدایی) نیز می‌توان بهره جست، برخلاف جدل که تنها مشهورات حقیقی کاربرد دارد.[9]

 


[2]. علامه حلى، القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة، ص 403، مؤسسة النشر الاسلامى، قم، چاپ اول، 1412ق؛ مظفر، محمدرضا، المنطق، مقرّر و مصحح: حیدری، سید رائد، ج 3، ص 204، منشورات ذوی القربی، قم، چاپ اول، 1422ق.  

[3]. فخر الدین رازى، شرح عیون الحکمة، ج 1، ص 243، مؤسسة الصادق(ع)، تهران، چاپ اول، 1373ش.

[4]. القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة، ص 403؛ المنطق، ج 3، ص 198؛ تهانوى، محمد على، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج 1، ص 750، مکتبة لبنان ناشرون، بیروت، چاپ اول، 1996م. 

[5]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 5، ص 119، انتشارات صدرا، تهران، چاپ چهارم، 1380ش.

[6]. شهرزورى، شمس الدین، رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة، ص 423، مؤسسه حکمت و فلسفه ایران، تهران، چاپ اول، 1383ش.

[7]. همان، ص 423 و 424؛ شرح عیون الحکمة، ج 1، ص 252.

[8]. همان، ص 424.

[9]. ر.ک: ابو نصر فارابى، المنطقیات، ج 1، ص 485، مکتبة آیة اللّه المرعشى، قم، چاپ اول، 1408ق؛ طوسى، خواجه نصیر الدین، علامه حلى، الجوهر النضید، ص 280، انتشارات بیدار، قم، چاپ پنجم، 1371ش.

 

 

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • چرا شیخ طوسی را شیخ الطائفه می‌گویند؟
    3882 شخصیت های شیعی 1392/09/02
    کلمه «شیخ» در این‌جا می‌تواند به معنای بزرگ، رئیس، پیشوا و معلم[1] باشد. و منظور از طایفه نیز گروه شیعیان است. شیخ طوسی را به جهت خدمات مهمی که برای مذهب شیعه در زمینه­های مختلف علوم اسلامی انجام داده است، شیخ الطائفه لقب دادند.
  • در پیشگاه خداوند، انسان‌‌ها عزیزترند یا جن‌ها؟
    4026 انسان و خدا 1392/05/15
    عزیز بودن و کرامت فردی نزد خداوند متعال، به تقوا و ترس از ساحت مقدس او است که نتیجه‌اش پایبندی به احکام و دستورات شرع مقدس و رسیدن به مراحل و مراتب عالیه کمال است، چنان‌که پروردگار حکیم می‌فرماید: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُم...»؛
  • آیا تاتو کردن در ماه رمضان باعث باطل شدن روزه می شود؟
    20440 گوناگون 1388/07/04
    تاتو روزه را باطل نمی کند.لازم به یاد آوری است که مبطلات روزه عبارت اند از: 1. خوردن و آشامیدن، 2. جماع، 3. استمناء، (انسان با خود کارى کند که منى از او بیرون آید)، 4. دروغ بستن به خدا و پیغمبر (ص) و جانشینان پیغمبر (ع)، 5. ...
  • آیا بعد از برپایی قیامت و نابودی نسل حاضر و دوباره زنده‌شدن و تعیین تکلیف آنها، دوباره گروه دیگری غیر از انسانها به وجود خواهد آمد؟!
    1315 حدیث 1395/11/18
    در روایتی چنین آمده است: جابر بن یزید می‌گوید: از امام باقر(ع) پرسیدم معناى این‌که خداى عزّ و جلّ می‌فرماید: «أَ فَعَیینا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فی‏ لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدیدٍ»؛[1] «مگر از آفرینش نخستین [خود] به تنگ آمدیم؟ [نه!] بلکه آنها از خلق ...
  • آیا برنامه‌ای که خداوند برای تعالی و تربیت نوع بشر طراحی نموده، در عمل ناقص و ناکارآمد است؟
    3878 ارتباط انسان با جهان 1392/05/14
    برای رسیدن به پاسخ درست و کامل لازم است پاسخ را در دو بخش ارائه کنیم. یک. قابلیت و شایستگی انسان کامل شدن؛ دو. نتیجه و بهره برداری از مواهب الهی. 1. آنچه که مربوط به خداوند می‌شود بخش اول است؛ به این معنا که امکاناتی را که ...
  • راه رهایی از دنیا دوستی چیست؟
    21530 درمان رذائل اخلاقی 1387/04/06
    دنیا مؤنث «ادنی»، از «دنیء» و «دنائت» به معنی پست تر و ناچیزتر (در مقایسه با زندگی آخرت) یا از «دنو» به معنی نزدیکتر (در مقایسه با زندگی آخرت) است. در بیان قرآن و روایات، دنیا به دو قسم است: دنیای مذموم و دنیا ممدوح. در اغلب مواردی که در کلام ...
  • آیا ذریه پیامبر (ص) نیز باید خمس پرداخت کنند؟
    12803 وجوب خمس بر سادات 1387/04/09
    اگر انسان از تجارت یا صنعت، یا کسب هاى دیگر مالى به دست آورد،چنان چه از مخارج سال خود او و عیالاتش زیاد بیاید، خمس، یعنى پنج یک آن را در این زمان باید به مجتهد جامع الشرایط بدهند یا به مصرفى که او اجازه مى‏دهد برسانند.[1] در ...
  • چرا امام حسین(ع) در نام‌گذاری فرزندانش از علی استفاده کرده است؟
    8315 اهل بیت و یاران 1392/09/17
    هر مقدار علاقه و محبت انسان به شخصی بیشتر باشد، اشتیاق بیشتری دارد که همیشه یاد و خاطرات او زنده بماند؛ بنابراین، طبیعی است که انسان نام پدرش را بر فرزندانش بگذارد، تا علاوه بر ابراز کردن شدت علاقه خود به پدر، نام او را در خاطره‌ها زنده ...
  • کسی که جهت تأمین هزینه تحصیل فرزند پول در بانک گذاشته، آیا خمس دارد؟
    5198 خمس پس انداز 1389/07/05
    پاسخ حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):هر مقدارى که از منفعت کسب پس‏انداز مى‏شود، یک بار به آن خمس تعلق مى‏گیرد و پس‏انداز آن در بانک به صورت قرض الحسنه موجب سقوط خمس آن نمى‏شود.[1] اما اگر براى صرف در ...
  • حرم امام حسین (ع) در کجاست؟
    7804 گوناگون 1388/10/20
    حضرت حسین بن علی (ع) به همراه اصحاب و یاران خود در دهم محرم سال 61هجری در سزمین (الطف)کربلا در کشور عراق به دست ایادی یزیدبن معاویه به شهادت رسیدند. حرم حضرت حسین بن علی (ع) در شهر کربلا در کشور عراق قرار دارد و زیارت گاه همه آزادگان ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897799 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    560776 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    469853 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422567 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    400703 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372703 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    355820 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    337726 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    322215 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    314027 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...