بازدید
9368
آخرین بروزرسانی: 1391/12/21
 
کد سایت fa24247 کد بایگانی 17340 نمایه نقش اصل مشارکت در توفیق برنامه‌های اجتماعی
طبقه بندی موضوعی دین و فرهنگ
خلاصه پرسش
نقش اصل مشارکت و اصل مداخله در توفیق یا عدم توفیق برنامه‌های اجتماعی چیست؟
پرسش
نقش اصل مشارکت و اصل مداخله در توفیق یا عدم توفیق در یک برنامه اجتماعی چیست؟
پاسخ اجمالی
مشارکت فرآیندی است از مداخله داوطلبانه تمام مردم در کلیه اموری که به آنها مربوط می‌شود. در اندیشه‌های بشری، مشارکت بر این عقیده بنیادین استوار است که همه افراد حق دارند در مورد اموری که مربوط به خودشان است، و باعث کاستن رنج‌ها و مشکلاتشان می‌شود، احساس مسئولیت نمایند. اسلام مشارکت انسان‌ها را ضامن بقای اجتماعی دانسته و جوامعی را که مشارکت می‌کنند، جوامعی پویا می‌داند. دیدگاهی که بر مشارکت مردم تأکید دارد به نحو چشم‌گیری نه تنها می‌تواند بر توفیق یک برنامه اجتماعی صحه گذارد، بلکه فواید بسیار دیگری نیز؛ از جمله جذب سرمایه، نیروی انسانی متعهد، بهره‌وری، احساس مسئولیت بالا، نوآوری، مقاومت در برابر مشکلات، افزایش فرهنگ تحمل و مدارا، دوری از انزوا، به جریان افتادن سرمایه را در بر داشته باشد.
 
پاسخ تفصیلی
«مشارکت» در لغت به معنای «شریک ساختن»، «شرکت دادن» می‌باشد.[1] بنابر این کسی که مشارکت می‌کند به این معنا است که برای شرکت کردن در کاری با دیگران همراهی و همکاری می‌نماید. به بیان دیگر، مشارکت فرآیندی است که از مداخله داوطلبانه همگان در همه اموری که به آنها مربوط می‌شود و تمایل و توانایی اظهار نظر، انتخاب و انتقاد در آن امور را دارند، می‌داند.[2]
انسان ذاتاً موجودی اجتماعی است؛ زیرا حیات او به مشارکت اجتماعی او با دیگر هم‌نوعانش وابسته است. انسان از همان ابتدای حیات و خلقتش برای تأمین نیازهای خود که هر چند در آغاز، نیازهایی اولیه و ابتدایی را تشکیل می‌داد، به کمک و مشارکت هم‌نوعانش نیاز داشته است. این مسئله به مرور و با گسترده شدن احتیاجاتش، به تعاون و همکاری بیشتری با دیگر انسان‌ها منجر شده است.
گستردگی تعاون و همکاری انسان‌ها باعث تنوع مشارکت‌ها نیز گردیده است. دیگر همکاری و همیاری به مشارکت‌های اجتماعات ابتدایی محدود نمی‌شود، بلکه این مشارکت‌ها در موضوعاتی از قبیل مشارکت سیاسی، مشارکت اقتصادی، مشارکت فرهنگی، مشارکت روانی، مشارکت امنیتی، مشارکت دینی و .. گسترش یافته و بدین ترتیب بشر بویژه در دوران مدرن، وارد فصل جدیدی از حیات خویش گردیده است.
 در تمام اندیشه‌های بشری، مشارکت بر این عقیده بنیادین استوار است که همه افراد حق دارند در مورد اموری که مربوط به خودشان است، و باعث کاستن رنج‌ها و مشکلاتشان می‌شود، احساس مسئولیت نمایند؛ در باره آن فکر کنند؛ و اظهار نظر نمایند و اندیشه خود را بدون ترس بیان کنند و بر تصمیم‌هایی که بر زندگی آنها اثر می‌گذارد، دخالت داشته باشند، و در رفع حوایج و خواسته‌هایشان با دیگران همکاری داشته باشند. این اندیشه از یک نیاز غریزی و فطری بر می‌خیزد و آن‌را به الزامی اجتماعی تبدیل می‌کند. از این منظر است که مشارکت برای حیات بشر یکی از ضروریات محسوب می‌گردد.
در اسلام نیز مشارکت اجتماعی اهمیتی بسزا دارد. اسلام در ضرورت مشارکت اجتماعی توصیه‌ها و راهکارهای بسیاری ارائه نموده و بر آن تأکید داشته است. اسلام مشارکت انسان‌ها را ضامن بقای اجتماعی دانسته و جوامعی را که مشارکت می‌کنند، جوامعی پویا می‌داند. مشارکت مؤمنان در عمل اجتماعی که از مصادیق عمل صالح و احسان است، دایره‌ای گسترده از اعمال در حوزه‌های نظامی، اقتصادی، فرهنگی، علمی، سیاسی و مانند آن‌را در بر می‌گیرد.
خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‏ وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوان»؛[3] و (همواره) در راه نیکى و پرهیزگارى با هم تعاون کنید! و (هرگز) در راه گناه و تعدّى همکارى ننمایید.
در آیه مشارکت و تعاون صریحاً ذکر شده است. مشارکت از نظر قرآن صرفاً در کارهای نیک و پسندیده مورد تأیید است و مؤمنان از مشارکت در اموری که تعدی و گناه را در برگیرد برحذر شده‌اند. در یکی از تفاسیر، مشارکت یک اصل کلی اسلامی شمرده شده است: «آنچه در آیه فوق در زمینه تعاون آمده یک اصل کلى اسلامى است که سراسر مسائل اجتماعى و حقوقى و اخلاقى و سیاسى را در بر می‌گیرد. طبق این اصل مسلمانان موظف‌اند در کارهاى نیک تعاون و همکارى کنند ولى همکارى در اهداف باطل و اعمال نادرست و ظلم و ستم، مطلقاً ممنوع است، هر چند مرتکب آن دوست نزدیک یا برادر انسان باشد. اگر این اصل در اجتماعات اسلامى زنده شود و مردم بدون در نظر گرفتن مناسبات شخصى و نژادى و خویشاوندى با کسانى که در کارهاى مثبت و سازنده گام بر مى‌‏دارند همکارى کنند، و از همکارى کردن با افراد ستمگر و متعدى در هر گروه و طبقه‌‏اى که باشند، خوددارى نمایند، بسیارى از نابسامانی‌هاى اجتماعى سامان مى‏‌یابد.[4]
همان‌گونه که پیامبر اکرم(ص) سفارش به انس و الفت و مشارکت اجتماعى‌ با مردم نموده است.[5] از این منظر مؤمن یک فرد منزوی و بی‌تحرک نیست و مشارکت اجتماعی از ویژگی‌های انسان مؤمن محسوب می‌شود.
حال می‌پردازیم به این سؤال که نقش اصل مشارکت و اصل مداخله در توفیق یا عدم توفیق در یک برنامه اجتماعی چیست؟
کشورها و جوامعی که از اصل مشارکت استفاده کرده‌اند و مردم این جوامع در برابر سرنوشت سیاسی و اجتماعی خویش، منفعل و بی‌تفاوت نبودند، بلکه در بسیاری از امور اجتماعی و مسائل کلان سیاسی اثرگذار بوده و نقش دارند، به پیش‌رفت‌هایی دست یافتند. این توفیقات ناشی از مشارکت و مداخله اعضای اجتماع حاصل می‌شود. اگر توفیقی در چنین کشورهای پیشرفته‌ای مشاهده می‌گردد، به واسطه مشارکت وسیع مردم در برنامه‌های سیاسی و اجتماعی است؛ زیرا مداخله عموم مردم آنها را نسبت به سرنوشت آن برنامه حساس می‌کند به گونه‌ای که حس مالکیت بر انجام و پایان آن برنامه دارند و بر رفع اشکالات آن می‌کوشند.
به بیان دیگر، مشارکت می‌تواند به لحاظ ذهنی و عاطفی افراد را درگیر موقعیت‌های گروهی نماید تا برای دست‌یابی به اهداف گروهی، یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند. پس می‌توان گفت کسی که مشارکت می‌کند، مداخله می‌کند، یاری می‌دهد، و مسئولیت پذیر می‌باشد.
 کارکردهای مشارکت مردم در اجتماع
از دیدگاه اصل مشارکت، همه افراد در مورد اموری که مربوط به خودشان است ‍؛ اعم از امور اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، احساس مسئولیت می‌نمایند و حق دارند در مورد آنها فکر کنند و اندیشه خود را آزادانه بیان نمایند. چنین مشارکتی از ایستادگی مردم در برابر دگرگونی، نوسازی و تحول جوامع می‌کاهد و باعث رشد و توسعه جامعه می‌گردد. «تحقیقات روان‌شناختی نشان داده است که هر گاه مردم فرصت بیان اندیشه‌های خود را بیابند، و در تصمیمی که بر سرنوشت آنها اثر می‌گذارد شریک شوند، خلاقیت و نو آفرینی آنان با احساس مسئولیت بیشتری افزایش می‌یابد.[6]
چنین دیدگاهی که بر مشارکت مردم تأکید دارد به نحو چشم‌گیری نه تنها می‌تواند بر توفیق یک برنامه اجتماعی صحه گذارد، بلکه فواید بسیار دیگری نیز، از جمله جذب سرمایه، نیروی انسانی متعهد، بهره‌وری، احساس مسئولیت بالا، نوآوری، مقاومت در برابر مشکلات، افزایش فرهنگ تحمل و مدارا، دوری از انزوا، به جریان افتادن سرمایه را در بر داشته باشد.
در پایان برخی از کارکردهای مشارکت را بر می‌شماریم.
  1. 1. فراهم نمودن احساس مالکیت برای مردم
  2. 2. باز گشودن فرصت‌های پیشرفت بر روی مردم
  3. 3. توزیع قدرت در بین مردم و سهیم کردن آنان در اختیارات و تصمیم گیری‌ها
  4. 4. اجازه دادن به مردم برای نظارت بر امور تأثیرگذار بر سرنوشت آنان
  5. 5. برابری مردمان و برخورداری از حقوق شهروندی
  6. 6. ایجاد فرصت‌های برابر برای پیشرفت همه مردم، بویژه گروه‌های پایین جامعه
  7. 7. جبران عقب ماندگی‌های اقتصادی.
  8. 7. استفاده بهینه و بهره­وری بسیار بالا از سرمایه‌های کوچک و به جریان انداختن سرمایه‌های راکد.[7]
 

[1]. لغت نامه دهخدا، واژه «مشارکت».
[2]. ملک زاده، محمد شریف، مدیریت مشارکتی، ص 17، دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، چاپ اول، 1384ش
[3]. مائده، 2.
[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 4، ص250، دارالکتب اسلامیه، تهران، 1373ش.
[5]. مجلسى، محمد باقر، ج ۶۴، ۳۰۹، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق.
[6]. سعیدی، محمدرضا، درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمانهای غیر دولتی، ص 13، انتشارات سمت، تهران، چاپ اول،1382ش.
[7]. برای اگاهی بیشتر به کتاب‌های درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمانهای غیر دولتی، و مدیریت مشارکتی، مراجعه فرمایید.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    881696 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    543942 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422489 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408257 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385374 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367644 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331303 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312621 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    309722 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308345 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...