بازدید
3169
آخرین بروزرسانی: 1397/07/10
 
کد سایت fa28991 کد بایگانی 34833 نمایه علت تفاوت جواب حضرت ابراهیم(ع) در مقابل بت‌پرستان
طبقه بندی موضوعی تفسیر|ابراهیم
خلاصه پرسش
چرا در قرآن دو نوع برخورد متفاوت از ابراهیم(ع) نقل شده است که یکی با نرمی و دیگری با تندی، همراه بوده است؟
پرسش
ماجرای حضرت ابراهیم(ع) در سوره مریم به‌طور مشخصی با سوره انبیاء متفاوت است، در حالی‌که در سوره انبیاء، ابراهیم پیامبر با مردمش به‌طور جدّی مقابله می‌‌کند و حتی بت‌‌های آنها را می‌‌شکند! در سوره مریم وقتی ابراهیم به دلیل صحبت کردن علیه بت‌ها توسط پدرش به سنگسار شدن تهدید می‌شود سکوت می‌کند و نه تنها مقابله‌ای نمی‌کند، بلکه گویا منطقه را نیز ترک می‌کند؛ چرا این گونه عمل کرد؟ و آیا ابراهیم بت‌ها را نابود کرد؟
پاسخ اجمالی
لزوم تطبیق کلام با زمان، مکان و موقعیت اجتماعی، امری مسلّم بوده و امروزه نیز توسط افراد سعی در رعایت آن می‌شود. داستان حضرت ابراهیم(ع) و خطابه‌های او نیز از این امر مستثنا نیست. در قرآن دو نوع برخورد از ابراهیم با مخالفان نقل شده است که هر یک در شدّت و همچنین در نوع برخورد متفاوت هستند:
1. ابراهیم(ع)، پدر[1] خود را این‌گونه مورد خطاب قرار داده و می‌فرماید: «پدرم! چرا چیزى را که نمی‌شنود و نمی‌بیند و نمی‌تواند هیچ آسیب و گزندى را از تو برطرف کند، می‌پرستى!؟ پدرم! همانا براى من [از طریق وحى‏] دانشى آمده که تو را نیامده بنابر این، از من پیروى کن تا تو را به راهى راست راهنمایى کنم. پدرم! شیطان را پرستش مکن؛ زیرا شیطان همواره نسبت به خدا نافرمان است. پدرم! به یقین می‌ترسم که عذابى از سوى [خداى‏] رحمان به تو برسد، و در نتیجه همنشین شیطان شوى».[2] در ادامه، پدر، او را مورد عتاب قرار داده و می‌گوید: «اى ابراهیم! آیا تو از خدایان من روى گردانى»[3] و سپس او را تهدید می‌کند: « ... اگر [از بُت‌ستیزى‏] باز نایستى، قطعاً تو را سنگسار می‌کنم، و [تا از من آسیبى به تو نرسیده‏] زمانى طولانى از من دور شو».[4] در پایان این گفت‌وگو، ابراهیم آنها را ترک می‌کند و جز خدای واحد را نمی‌پرستد: «و من از شما و معبودانى که بجاى خدا می‌خوانید، کناره می‌گیرم و پروردگارم را می‌خوانم، امید است در خواندن پروردگارم [از اجابت او] محروم و بی‌بهره نباشم».[5]
2. بر خلاف مرحله قبل، ادبیات دیگری نیز از ابراهیم(ع) نقل شده است: «[یاد کن‏] زمانى را که (ابراهیم) به پدرش و قومش گفت: این مجسمه‌هایى که شما گرد آنان حلقه زدید، چیست؟ گفتند: پدرانمان را پرستش کنندگان آنها یافتیم [لذا به پیروى از پدرانمان آنها را می‌پرستیم!!] گفت: به یقین شما و پدرانتان در گمراهى آشکارى هستید. گفتند: آیا حق را براى ما آورده‌اى یا شوخى می‌کنى؟! گفت: [شوخى نمی‌کنم‏] بلکه پروردگارتان همان پروردگار آسمان‌ها و زمین است، همان که آنها را آفرید و من بر این [حقیقت‏] از گواهى دهندگانم. سوگند به خدا! پس از آن‌که [به بُت‌خانه‏] پشت کردید و رفتید، درباره بت‌هایتان تدبیرى خواهم کرد».[6] او حتی به قدری جدّی و مصمّم گشته بود که تهدید خود را عملی کرد: «پس [همه‏] بت‌ها را قطعه ‏قطعه کرد و شکست مگر بُت بزرگشان را تا [براى درک ناتوانى بت‌ها] به آن مراجعه کنند».[7]
اما برای درک علت تفاوت آیات، باید نکات زیر توجه کرد:
الف. از ظواهر امر این‌گونه به نظر می‌رسد که حضرت ابراهیم(ع) نیز مانند پیامبر اسلام(ص)، رسالت خود را از میان خانواده خود آغاز کرده بود. او بنابر آیات با حفظ ادب و احترام نسبت به پدر، صحبت می‌کرد و حتی از این آیات به دست می‌آید که هنوز پدر با عقائد او آشنا نبوده و تازه از کلام او مردد می‌گردد؛ لذا با حالت تعجب و استفهام می‌گوید: «اى ابراهیم! آیا تو از خدایان من روى گردانى؟!». اما در مقابل، گفتار دوم زمانی است که تبلیغ ایشان کاملاً عمومی گشته است و همگان با عقائد او آشنا گشته‌اند. بنابر این، یک علت این تفاوت، زمان بیان است که احتمالاً یکی در ابتدای رسالت و دیگری بعد از گذشت زمان بوده است.
ب. کاملاً عقلانی است ابراهیم(ع) در ابتدای رسالت خود نباید با تُندی و جسارت، به تبلیغ دین خود بپردازد، او اگر چه از استدلال‌های قوی استفاده می‌کند، اما هرگز انتظار ندارد که آنان به این زودی از عقائد خود برگردند؛ لذا تهدید و گمراه دانستن آنها، امری نادرست است؛ بلکه حتی در مقابل می‌بینیم او در دسته اول از آیات، برای پدر خود دعا می‌کند، اما در مورد دوم که مدت‌های طولانی با آنان صحبت کرده و دانه توحید را در دل آنان کاشته، به آنان عتاب می‌کند و آنها را گمراه خوانده و حتی تهدیدشان می‌کند.
ج. این روش را در مورد پیامبر گرامی اسلام(ص) نیز می‌توان مشاهده کرد. حضرتشان وقتی بستگان خود را به اسلام دعوت کرد، از گفتار و ادبیاتی استفاده کرد که با گفتارهای شدید اللحن بعدی ایشان کاملاً متفاوت بود.
د. با این وجود، نظری نیز وجود دارد که گفتار نرم ابراهیم در میان جمع بوده و گفتار تندی که در قرآن بدان نیز اشاره شده است یا در میان جمع محدودی بیان شده و یا حکایت از آن چیزی است که در دل ابراهیم می­گذشته، نه آنکه واقعاً سخنی بر زبان آمده باشد. [8]
 

[1]. در قرآن تعبیر «أب» آمده است، ولی مفسّران شیعه بنابر روایت و ادله‌ای که وجود دارد آن‌را به معنای عمو دانسته‌اند؛ ر.ک:‌ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 5، ص 303 – 307، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش؛ «موحد بودن پدر حضرت ابراهیم»، سؤال 7745.
[2]. مریم، 42 – 45.
[3]. مریم، 46.
[4]. مریم، 46.
[5]. مریم، 48.
[6]. انبیاء، 52 – 57.
[7]. انبیاء، 58.
[8]. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 17، ص 28، دار المعرفة، بیروت، 1412 ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    881696 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    543942 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422489 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408257 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385374 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367644 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331304 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312621 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    309722 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308345 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...