عالمان شیعه یکی از حکمت‌های غیبت را ترس بر جان امام دانسته‌اند و پرسشگر محترم در این سؤال با تمسک به یکی از احادیث موجود در بین کتب شیعه در پی آن است که بگوید اگر فرشتگانی امام(ع) را یاری می‌کنند، چه ترسی از دشمنانش دارد؟ به عبارت دیگر با وجود امدادهای الاهی برای حفظ جان امام زمان چه نیازی به غیبت و پنهان شدن ایشان است؟ بنابر این اصل این سؤال مرتبط با حکمت و علت غیبت است و ناگزیریم در پاسخ به آن دو مسئله را توضیح دهیم: اول آن‌که شرایط تحقق امدادهای الاهی در جامعه چیست؟ و دوم آن‌که علت اصلی غیبت چیست و آیا ترس بر جان امام تنها دلیل غیبت است؟

 1. نظام‌مند بودن امدادهای الاهی:

 با قطع نظر از درستی روایتی که در سؤال مطرح شده، توجه به این نکته از اهمیت برخوردار است که بدانیم از مجموع روایات برمی‌آید: بنا بر این نیست که قیام حضرت مهدی(عج) با اعجاز و بهره‌گیری وسیع از امکانات غیر عادی صورت پذیرد. و اما در مورد استفاده از امدادهای الهی در روایات آمده است که در هنگام ظهور امام زمان(عج) گروهی از ملائکه به یاری امام زمان(عج) و اصحاب ایشان خواهند آمد.[1]

 البته لازم است بدانیم که یاری و امداد غیبی خداوند نیز نظامی دارد. در آیات 123 و 124 سوره آل عمران درباره امدادهای الاهی به شرکت‌کنندگان در جنگ بدر چنین آمده است: «به یقین خدا شما را در جنگ بدر با آن‌که ناتوان بودید، یاری کرد. پس از خدا پروا کنید. باشد که سپاس‌گزاری نمایید. آن‌گاه که به مؤمنان می‌گفتی: «آیا شما را بس نیست که پروردگارتان شما را با سه‌هزار فرشته فرودآمده یاری کند؟». البته در آیه بعد خداوند یاری مؤمنان را به وسیله فرشتگان به صبر و تقوای آنها مشروط می‌کند.

 با نگاهی به آیات قرآن می‌توان به برخی دیگر از شرایط امدادهای الاهی پی برد؛ مانند این‌که اگر شما خدا را یاری کنید، خدا نیز شما را یاری می‌کند.[2] و... . از این‌گونه آیات می‌توان فهمید که یاری و امداد غیبی خداوند بدون قاعده نیست و نظامی دارد. این‌که در جنگ بدر مؤمنان با گروهی از ملائکه یاری می‌شوند و در جنگ احد چنین امدادی نقل نشده است، نیز نشانه‌ وجود چنین شرایطی برای امداد الاهی است. آیا کسی می‌تواند بگوید اگر ملائکه‌ای برای یاری مؤمنان وجود دارد، چرا آنها در جریان جنگ احد به کمک مسلمانان نیامدند و آنها شکست خوردند؟ مسلماً مسلمانان در احد آن شرایط ایده‌آل را نداشتند و همین سبب بی‌بهره ماندن آنها از یاری الاهی شد.

 در مورد امام زمان(عج) نیز همین‌گونه است. مسلماً این یاری در صورت وجود شرایطی است که از جمله آنها می‌توان به حضور یارانی با اخلاص مانند اصحاب بدر اشاره کرد.

 در روایتی نقل شده است که اگر به تعداد اهل بدر امام(معصوم) یار و یاور داشته باشد، واجب است قیام کند. شیخ مفید در توجیه این روایت می‌گوید: «مهم آن است که به همان تعداد و با همان کیفیت ایمان و اخلاص، یار و یاور وجود داشته باشد.»[3] بنابر این هرگاه به همان تعداد اهل بدر و با همان اخلاص یار و یاور وجود داشته باشد، بر امام زمان(عج) نیز لازم است قیام کند (البته این در صورتی است که سایر شرایط قیام و ظهور نیز مهیا باشد که در قسمت دوم به آن اشاره می‌کنیم). آن زمان است که فرشتگان الاهی نیز به کمک مؤمنان خواهند آمد و نصرت الاهی شامل حال آنها خواهد شد.

 2. ترس بر جان، یکی از حکمت‌های غیبت:

 علمای شیعه گفته‌اند که غیبت امام زمان(عج) مانند پنهان شدن پیامبر (یک‌بار در شعب ابی‌طالب و بار دیگر در غار) است. همان‌گونه که ایشان از ترس جان خویش پنهان شدند، امام زمان نیز از ترس جان خویش از دیده‌ها پنهان شدند.[4]

 البته این یکی از حکمت‌های مطرح شده برای غیبت است. موارد دیگری نیز در بین علمای شیعه نقل شده است؛ مانند: 1. آزمایش و امتحان مردم؛ 2. جلوگیری از این‌که امام تحت بیعت کسی باشد.[5]

 گذشته از آن به اعتقاد شیعه علت و سبب اساسی غیبت برای مردم بیان نشده است.[6] از امام صادق(ع) نقل شده است که صاحب الامر ناچار غیبتی خواهد داشت. وقتی از ایشان درباره علت آن سؤال شد، فرمودند مأذون نیستم علت آن‌را بیان کنم. وقتی از ایشان درباره حکمت آن سؤال شد، فرمودند: حکمتش همان حکمتی است که در غیبت حجت‌های گذشته بوده است؛ اما حکمتش ظاهر نمی‌شود، مگر بعد از ظهور ایشان. چنان‌که حکمت سوراخ کردن کشتی و کشتن جوان و اصلاح دیوار به دست حضرت خضر برای موسی آشکار نشد، مگر هنگامی که می‌خواستند از هم جدا شوند. امام صادق(ع) در ادامه این حدیث می‌گویند موضوع غیبت سری از اسرار الاهی است.[7]

 بنابر این، می‌توان چنین نتیجه گرفت که اولاً امدادهای الاهی  نظام‌مند است. و ثانیاً تنها علت غیبت امام زمان(عج) ترس بر جانشان نیست که با وجود چنین ملائکه‌ای دیگر غیبت ایشان بی‌حکمت و بیهوده باشد[8].

 برای آگاهی بیشتر مراجعه شود به:

 1. نمایه: دلایل عقلی زنده بودن امام زمان (عجل الله فرجه)، سؤال شماره، 534 (سایت: 582) .

 2. فلسفه عمر طولانی امام زمان (عجل الله فرجه)، سؤال شماره، 209 (سایت: 1405) .

 3. حفظ امام زمان (عجل الله فرجه) با امدادهای غیبی، سؤال شماره، 1426 (سایت: 1437) .

 4. فواید وجودی امام زمان (عجل الله فرجه) در عصر غیبت، سؤال شماره، 654 (سایت: 705) .

  [1] . علامه مجلسی، بحار الانوار، ج 52، ص 328 و 361 و 387، بیروت، دار احیاء التراث العربی.