بازدید
8013
آخرین بروزرسانی: 1393/01/28
خلاصه پرسش
سهل بن عبد الله تستری که بود و چه عقایدی داشت؟
پرسش
سهل بن عبد الله تستری که بود و دارای چه طریقت و احوالاتی بود؟
پاسخ اجمالی
أبو محمد سهل بن عبد الله بن یونس تستری، یکی از بزرگان و علمای صوفیه بوده[1] که در سال 200هـ.ق به دنیا آمد[2] و در سال ۲۸۳ از دنیا رفت.[3] زندگی تستری در سده‌های نخستین اسلامی، به نقش و اهمیت این عالم صوفی‌مسلک افزوده و طبیعی است که این امتیاز، نظریات او را از اهمیت دو چندان برخوردار کرده است.
تستری که در زمان خود بزرگ و شیخ اهل تصوّف حساب می‌شد،[4] ریاضت‌ها و روزه‌های سختی می‌گرفت و مریدان بسیاری داشت که کرامات بسیاری را به او نسبت داده‌اند.[5] او در شهر شوشتر به دنیا آمد[6] و بعد از چند هجرت به شهر‌های دیگر، در نهایت به بصره رفت و تا پایان عمر خود در همان‌جا ماند.[7]
تستری اصول مذهب خود را در هفت مورد ابراز کرده است: تمسک به قرآن، عمل به سنت پیامبر(ص)، استفاده تنها از مال حلال، بی‌آزار بودن، دوری از گناه، توبه و ادای حقوق.[8] البته در ذیل هر یک از اینها، آموزه ‌و دستورات مختلفی برای مریدان و پیروان خود داده است؛ برای نمونه تستری، برخی دستورات را اهمیت ویژه‌ای داده و بر آنها تأکید می‌کرد: «هر آنچه که پیامبر(ص) گفته و یا بدان عمل کرده باید از آن تبعیت کرد، پاک بودن نیت در تمام اعمال برای خداوند اهمیت بسیار دارد و باید تلاش شود تمام اعمالی که انجام می‌دهد برای خداوند باشد».[9]
تستری، به لحاظ فقهی و کلامی از اهل سنت بود و در برخی از اعتقادات مخالف شیعه و حتی تعریض‌هایی به آنها داشت.[10]
حال، برای شناخت بهتر ایشان، تعدادی از گفتارهای او را نقل می‌کنیم:
«از میان انسان‌ها، تنها سه دسته می‌باشند که آرزوی مرگ می‌کنند: انسان‌های نادانی که به وقایع پس از مرگ جاهل هستند. افرادی که از تقدیر الهی در فرار هستند و انسان مشتاقی که دوست‌ دارد به لقاء الله برسد و با مرگ به وصال خود خواهد رسید».[11]
«از تستری در مورد ایمان سؤال شد و این‌که ایمان چیست؟ تستری گفت: گفتار، عمل، نیت و سنت؛ زیرا ایمان اگر گفتار باشد بدون این‌که به آن عمل شود، این کفر خواهد بود. اگر گفتار و عمل باشد بدون نیت، این نفاق خواهد بود. همچنین اگر گفتار، عمل و نیت بوده باشد اما از سنت تبعیت نکند، این بدعت خواهد بود».[12]
«خداوند در سیری، جهل و معصیت و در گرسنگی، علم و حکمت را قرار داده است».[13]
تفسیر تستری
با این‌که از اهل تصوف، تفاسیر چندانی نگارش نیافته است، اما همان تعدادی که نگارش یافته و به ما رسیده نیز دارای اهمیتی ویژه می‌باشند. حال با ذکر نکاتی به بررسی این تفسیر می‌پردازیم:
1. تفسیر تستری، اولین تفسیر اهل تصوف می‌باشد که نگارش یافته است. این تفسیر در واقع تفسیر باطنی قرآن است که در خود به تأویل برخی از آیات نیز پرداخته است.[14]
2. از برخی قرائن موجود در این تفسیر، به‌دست می‌آید که نگارش حداقل مقداری از این تفسیر به وسیله خود تستری نبوده است، بلکه شخصی به نام أبو بکر محمد بن أحمد بلدی نظرات تفسیری تستری را جمع‌آوری کرده است[15] که البته ما کسی را که در اصل انتساب محتوای این کتاب به تستری، شبهه نکرده باشد، نیافتیم.
3. با این‌که این تفسیر از سوره حمد تا آخرین سوره قرآن را در بر دارد، اما در حجم بسیار کمی بوده و بدون پی نوشت‌های و فهرست‌ها، امروزه تنها در دویست و دوازده صفحه چاپ شده است. البته در این تفسیر تنها آیاتی ذکر شده که مطالبی در ذیل آن وجود دارد و طبیعی است که بسیاری از آیات، مورد بحث و بررسی قرار نگرفته‌اند.
4. تستری از بزرگان صوفیه می‌باشد و برای پیروان این فرقه استفاده از تأویل و تفسیر باطنی آیات امری طبیعی است؛ با این حال قست‌های عمده این تفسیر قابل فهم و استفاده برای عموم می‌باشد و حتی کلمات و نوع نگارش مختصر آن به نوعی است که خواننده عامی نیز از خواندنش استفاده می‌برد. این خصیصه، تفسیر تستری را از بسیاری تفاسیر اهل تصوف و غیر تصوف، متمایز می‌کند.
5. گفتارها و نظریات تستری، دارای اهمیت بالایی بوده و برای بسیاری از مفسران و عارفان قابل تأمّل و دقت بوده است؛ لذا برخی از مفسران شیعه[16] و سنی[17] به اقوال و گفتار او استناد کرده‌اند که نشان از اهمیت این تفسیر دارد.
6. این تفسیر، تنها به دنبال بیان تفسیر ظاهری نیست، بلکه تلاش می‌کند لایه‌های درونی آیات را بیان دارد؛ زیرا در نگاه تستری برای هر آیه‌ای از قرآن چهار وجه وجود دارد؛ ظاهر، باطن، حد و مطلع؛‌ ظاهر قرآن تلاوت آن می‌باشد، باطن، فهم آن است، حد آن؛ حلال و حرام است، مطلع؛ اشراف قلب بر مراد آیات می‌باشد.[18]
 

[1]. زرکلی، خیر الدین، الاعلام، ج 3، ص 143،‌ بیروت، دار العلم للملایین، چاپ هشتم، 1989م.
[2]. معرفت‏، محمد هادى، التفسیر و المفسرون، مشهد، الجامعة الرضویه للعلوم الاسلامیه‏، چاپ اوّل‏، 1418ق.
[3]. ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج 11، ص 74، بیروت، دار الفکر، 1407ق.
[4]. ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، تحقیق، تدمری، عمر عبد السلام، ج 21، ص 187،‌ بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، 1409ق.
[5]. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ریاض، ج 3، ص 52، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق.
[6]. همان.
[7]. یاقوت حموی، شهاب الدین ابو عبد الله، معجم البلدان، ج 2، ص 31، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، 1995م.
[8]. مغراوی، أبو سهل محمد بن عبد الرحمن،‌ موسوعة مواقف السلف فی العقیدة و المنهج و التربیة، ج 4، ص 404، مراکش، مصر، المکتبة الإسلامیة، النبلاء للکتاب، چاپ اول، بی‌تا.
[9]. صالحی دمشقی‏، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج 11، ص 428، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1414ق؛‌ شاطبی، إبراهیم بن موسى بن محمد، الاعتصام، تحقیق، هلالی، سلیم بن عید، ج 2، ص 867،‌ عربستان سعودی، دار ابن عفان، چاپ اول، 1412ق.
[10]. موسوعة مواقف السلف فی العقیدة و المنهج و التربیة، ج 4، ص 404.
[11]. سیوطی، عبد الرحمن بن أبی‌بکر، شرح الصدور بشرح حال الموتى و القبور، محقق، حلبی، عبد المجید طعمة، ج 1، ص 23، لبنان، دار المعرفة، چاپ اول، 1417ق.
[12]. ابن سحمان،‌ سلیمان بن سحمان بن مصلح، تنبیه ذوی الألباب السلیمة،‌ ج 1، ص 70،  ریاض، دار العاصمة، بی‌تا.
[13]. ظهیر پاکستانی، إحسان إلهی، دراسات فی التصوف، ج 1، ص 29، دار الإمام، چاپ اول، 1426ق.
[14]. التفسیر و المفسرون، ج 2، ص 540.
[15]. رضوان‏، عمر بن ابراهیم، آراء المستشرقین حول القرآن الکریم و تفسیره‏، ج 2، ص 759،‌ دار الطیبة، بی‌تا؛ ذهبى‏، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، ج 2، ص 380، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏، بی‌تا.
[16]. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق، خواجوی، محمد، ج 3، ص 248، قم، انتشارات بیدار، چاپ دوم، 1366ش.
[17]. رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی‌سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج 1، ص 109، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ پنجم، 1371ش؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج 1، ص 269، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ اول، 1364ش.
[18]. تستری، ابومحمد سهل بن عبدالله، تفسیر التستری، تحقیق، عیون السود، محمد باسل، ص 16، بیروت، منشورات محمدعلی بیضون، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1423ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    886827 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548193 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425793 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413123 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389715 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369316 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334164 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319177 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314530 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310006 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...