جستجوی پیشرفته
بازدید
9341
تاریخ بروزرسانی 1393/07/15
 
کد سایت fa4567 کد بایگانی 4332 نمایه تفسیر کلام امام علی (ع) در نهج البلاغة
خلاصه پرسش
آیا این قسمت از کلام امام علی -من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم- در نهج البلاغه با عصمت حضرت علی (ع) منافات ندارد؟
پرسش
لطفاً تفسیر و تحلیل روشن و دقیقی از فرمایش حضرت امیر در نهج‌البلاغه مبنی بر این که: "از گفتن سخن حق و نظر دادن به عدل دریغ منمایید که من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم و از خطا در کردار خویش احساس امنیت ندارم، مگر آن که خداوند مرا کفایت کند"، ارائه فرمایید.
پاسخ اجمالی

در این بیان نورانی حضرت توصیه می نماید که، انسان در هر حالی باید به دنبال بیان حق و رفتار کردن از روی عدل باشد، و در ادامه به این نکته اشاره می کنند که همه انسانها نیازمند به کمک و عنایت الهی هستند. این جمله منافات با معصوم بودن آن حضرت ندارد؛ زیرا حضرت می فرماید: من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم، مگر آنکه خداوند مرا کفایت کند و ملکه عصمت و محفوظ بودن از خطا را به ما  عنایت کند؛ و منظور از عصمت داشتن پیامبران و ائمه این نیست که آنان بدون تکیه و کمک از سوی خدا معصوم هستند بلکه خداوند برای تثبیت حجت خود به آنان عصمت را عنایت می کند.

پاسخ تفصیلی

مقدمه

 

یکی از صفات ائمه (ع) و شخص امام علی(ع)، «عصمت» است. عصمت ملکه ای علمی و عملی است که انسان را از جهل، خطا، سهو، نسیان و مغالطه در اندیشه و تفکر نگه می دارد؛ بنابراین، معصوم، هم در بخش علم، از فهم ناصحیح به دور است و هم در بخش عمل، محفوظ از کار نارواست. به همین دلیل است که این حضرات لیاقت و شایستگی مقام والای امامت را داشتند و به این مقام منصوب شدند.

 

ائمه طاهرین (ع) عصاره نظام آفرینش و مظهر هدایت خدایند؛ نه تنها کار، گفتار و سکوت آنان هدایت است که میزان هدایت اند و با این میزان، ضلالت و گمراهی و ایمان و کفر مشخص می شود. از این رو، سخن و سیره ایشان برای هرکسی و هر سالک به سوی خدا، حجت و دلیل است؛ زیرا آنان معصوم اند و در سیره معصوم(ع) هیچ گونه شائبه گمراهی و گناه نیست. [1]

 

با این مقدمه پاسخ را پی می گیریم:

 

اصل این عبارت مورد سوال ، قسمتی از خطبه 216 نهج البلاغه است، که حضرت آن را در صفین بیان نموده اند. سراسر خطبه، دارای نکات پند آموز و بسیار عمیق، در رابطه با حقوق حکومت و مردم است ،اما در انتهای خطبه، حضرت، این عبارت مورد سوال را مطرح فرموده اند و همه مخاطبان خود را به این نکته توصیه می کنند که؛ از گفتن سخن حق و مشورت عادلانه در حق من خود داری نکنید؛ زیرا من هم به عنوان یک انسان – نه به عنوان یک امام معصوم – خود را بالاتر از آن نمی دانم که دچار خطا و اشتباه نشوم، و از خطا در کارهایم ایمن نیستم، مگر اینکه؛ خداوندی که از من قادرتر است وهمه امور به دست اوست، مرا از خطا حفظ کند . [2]

 

نکته قابل توجه در این عبارت این است که ممکن است این جمله حضرت که فرمودند: من در نزد خودم به گونه ای نیستم که خود را بالا تر از این ببینم که خطا نکنم دستاویز برخی از مخالفان عصمت امامان واقع  شود و بگویند: خود حضرت تصریح دارد که ایمن از خطا نیست و معصوم نمی باشد.

 

در پاسخ این اشکال، همان طور که شارحان این کلام اشاره نمو ده اند ،جمله بعدی در همین عبارت این اشکال را رفع می کند، زیرا ؛حضرت می فرماید: اگر خدا مرا از خطا حفظ نکند، من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم. به عبارت دیگر حضرت می فرماید: مفهوم جمله اول که می فرماید؛ ایمن نیستم، این است که، من به عنوان یک انسان از خطا کردن ایمن نیستم ولی مفهوم جمله بعد این است که به عنوان حفظ و حمایت الهی  وضع دیگری دارم ، و خدا مرا از خطا حفظ می کند، مانند این عبارت، در جریان حضرت یوسف(ع) در قرآن، هم مطرح شده که می فرماید: زلیخا قصد حضرت یوسف(ع) کرد و یوسف، هم اگر برهان حق را نمی دید، قصد او می نمود؛ یعنی حضرت یوسف، به عنوان یک انسان، بیم این داشت که آلوده هوا وهوس شود ،ولی مشاهد ه برهان الهی وعصمت، مانع از آن شد که، دچار خطا شود. [3]

 

بنابر این پیا مبران و اولیای الهی از هرخطا و گناه کبیره و صغیره و مکروه معصوم اند. معصومین (ع) گرچه همواره با ابلیس و دیگر شیاطین درگیر و در چالش های اخلاقی و معنوی بودند اما به توفیق الهی هیچ گاه نلغزیدند چنانکه قرآن مجید در باره پیامبر می فرماید: «و چیزی نمانده بود که تو را از آنچه به سوی تو وحی کردیم گمراه کنند تا غیر از آن را بر ما ببندی و در آن صورت تو را به دوستی خود بگیرند و اگر تو را استوار نمی داشتیم قطعاً نزدیک بود کمی به سوی آنان متمایل شوی» [4]

 

به علاو ه حضرت علی(ع) در مقام تعلیم به اصحاب است و به آنها می آموزد در هر مقامی که هستید، احتمال خطا و اشتباه برای شما وجود دارد ، و از روی تواضع خود را هم مانند آنها لحاظ می کند. به هر حال نباید این جمله را در برابر آن همه دلایل محکمی که در وجوب عصمت امام و معصوم بودن آنها وجود دارد، به عنوان مشکلی مطرح کنیم؛ زیرا ماباید احادیث را در کنار هم و با توجه به اصول عقلی دیگر معنی کنیم؛ مثلا حضرت در جای دیگر در نهج البلاغه در  خطبه 97 می فرماید؛" من نشانه روشنی از پروردگارم دارم وبه طریق واضح پیامبرم گام بر می دارم و در راهی آشکار با دقت و هوشیاری به پیش می روم". طبق این بیان ،حضرت تاکید می کند که با حمایت پروردگار، همیشه راه را درست طی می کند و خطایی در کار او نیست. [5]

 

نتیجه نهایی این که: حضرت در این بیان نورانی توصیه به گفتن سخن حق و رفتار از روی عدل می کند و می فرماید: همه به این امورات نیازمندیم و اگر عنایت الهی نباشد انسان دچار خطا می شود ولی این به معنی ثابت شدن خطا برای حضرت نیست.

 

 

[1] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[2] ؛هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله ،منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة ،ص158،ج14، انتشارات دار الهجرة قم ،چاپ چهارم ،1360

[3] ،آشتیانی،محمد رضا ، ترجمه وشرح نهج البلا غة ،ج2،ص594،پاپ اول ،قم ، انتشارات امیر

[4] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[5] ،مکارم شیرازی ،ناصر ،پیام امام امیر المومنین،شرح جامع بر نهج البلاغة ،ج8،ص296،انتشارات مدرسة الامام علی ابن ابیطالب،چاپ اول ،قم،1386

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    811683 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    498416 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    365424 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    361065 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    345953 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    290185 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    290166 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    284012 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    280215 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    249222 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7440  نفر