بازدید
8760
آخرین بروزرسانی: 1393/08/12
خلاصه پرسش
آیا رفتار عایشه در جنگ جمل، مصداق آن گناه آشکار و یا فاحشه مبینه‌ای می‌باشد که در آیه ۳۰ سوره احزاب بدان اشاره شده است؟
پرسش
آیا این حدیث از امام صادق(ع) در تفسیر آیه ۳۰ سوره احزاب صحیح السند است؟ امام صادق(ع) فرمود: منظور از فاحشه مبینه عایشه است.
پاسخ اجمالی
معنای اصلی «فاحشه» در عربی، کاری است که در نهایت زشتی و قباحت باشد؛ یا گناهی است که علاوه بر حرمت شرعى قبح عقلى هم دارد و البته در برخی موارد، زن زانیه نیز با عنوان فاحشه معرفی شده است اما آنچه در قرآن آمده، معنای عام داشته و شامل هر گناهی می‌شود.«مبینه» نیز به معنای واضح و آشکار است.
تردیدی نیست که عایشه با خروج بر امام علی(ع) در جنگ جمل، مرتکب گناه بزرگی شده است و از این لحاظ، او مشمول این آیه خواهد شد، اما ارتباط نامشروع همسران پیامبر(ص) با دیگران مورد تأیید نیست.
 
پاسخ تفصیلی
آیه 30 سوره احزاب می‌فرماید: «یا نِساءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَیْنِ وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسِیراً»؛ اى زنان پیامبر! هر کدام از شما گناه آشکار و معصیت فاحشى انجام دهد، عذاب او دو چندان خواهد بود، و این براى خدا آسان است.  
کلمه «فاحشه» به معنای کاری است که در نهایت زشتی و قباحت باشد؛ مانند: آزار و اذیت کردن پیامبر(ص)، تهمت، غیبت و دیگر گناهان کبیره.[1] به بیان دیگر، بعضى از گناهان فقط معصیت شرعی است که آنها را «منکر» می‌گویند و در مقابل آن «معروف» است؛ اما برخی دیگر از گناهان علاوه بر حرمت شرعى قبح عقلى هم دارد، این نوع گناهان را «فحشاء» می‌گویند.[2] شاهد آن سخن خداوند است - إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِیتاءِ ذِی الْقُرْبى‏ وَ یَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْیِ-.[3] که فحشا را از منکر جدا می‌‌کند.
منظور از «بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ» گناهان آشکار است. و می‌‏دانیم مفاسد گناهانى که از افراد با شخصیت سر می‌‏زند، بیشتر در زمانى خواهد بود که آشکارا باشد.
در برخی روایات بیان شده است که مراد از فاحشه مبینه، طغیان و شورش با شمشیر [علیه پیشوای بر حق] یا جنگ با علی(ع) است.[4]
بنابراین – بر خلاف آنچه برخی به شیعیان استناد می‌دهند -  هیچ روایتی تعبیر «فاحشه» را – آن هم به معنای متبادر آن - برای  ام المؤمنین عایشه به کار نبرده است، بلکه در روایتی اعلام شده که خروج ایشان بر امام علی(ع) گناهی آشکار و خلاف شرع و عقل بوده است. در همین راستا توجه به چند نکته لازم است:
نکته اول؛ این‌که مقصود روایت از تفسیر «فاحشه» به «جنگ و قتال»، بیان مصداق و نمونه کامل است و منظور انحصار نیست، بلکه معنای آیه عام است.
نکته دوم؛ این‌که اصل این حکم(دو برابر شدن عذاب) نیز اختصاص به زن‌های پیامبر ندارد، بلکه هر کس که حجت بر او تمام‌‏تر است، عذاب او شدیدتر و سخت‌‏تر است.[5]
به بیان دیگر، اگر چه آیات فوق پیرامون همسران پیامبر(ص) سخن می‌‏گوید که اگر اطاعت خدا کنند پاداشى مضاعف دارند، و اگر گناه آشکارى مرتکب شوند کیفر مضاعف خواهند داشت، ولى از آن‌جا که ملاک و معیار اصلى همان داشتن مقام و شخصیت و موقعیت اجتماعى است، این حکم در باره افراد دیگر که موقعیتى در جامعه دارند، نیز صادق است.
این‌گونه افراد تنها متعلق به خویشتن نیستند، بلکه وجود آنها داراى دو بعد است، بعدى تعلق به خودشان دارد، و بعدى تعلق به جامعه، و برنامه زندگى آنها می‌تواند جمعى را هدایت، یا عده‌‏اى را گمراه کند، بنابر این اعمال آنها دو اثر دارد، یک اثر فردى و دیگر اثر اجتماعى، و از این لحاظ هر یک داراى پاداش و کیفرى است.[6] از این‌رو، در حدیثى از امام صادق(ع) می‌خوانیم: هفتاد گناه جاهل بخشوده می‌‏شود پیش از آن‌که یک گناه از عالم بخشوده شود.[7]
نکته پایانی؛  دلیل این مطلب که عذاب زن‌های پیامبر(ص) دو چندان است نیز روشن است؛ زیرا آنها در خانه وحى و مرکز نبوت زندگى می‌‏کنند، آگاهى آنها در زمینه مسائل اسلامى با توجه به  ارتباط بیشتر آنها با پیامبر خدا از توده مردم بیشتر است، به علاوه دیگران به آنها نگاه ‌‏کرده و اعمالشان را سرمشقى برای خود قرار می‌دهند.
بنابر این گناهشان در پیش‌گاه خدا بزرگتر است؛ چرا که هم ثواب و هم عذاب بر طبق معرفت و میزان آگاهى، و همچنین تأثیر آن در محیط داده می‌‏شود.
آنها هم سهم بیشترى از آگاهى داشته‌اند و هم موقعیت حساس‌ترى از نظر تأثیر گذاردن روى جامعه!
از همه اینها گذشته اعمال خلاف آنها از یک سو پیامبر را آزرده خاطر می‌‏سازد و از سوى دیگر به حیثیت او لطمه می‌‏زند، و این خود گناه دیگرى محسوب می‌‏شود و مستوجب عذاب دیگرى است.[8]
این بحث را با حدیثى از امام سجاد(ع) پایان مى‏دهیم: کسى به امام گفت: شما خانواده‌‏اى هستید که خداوند شما را مشمول آمرزش خود قرار داده است. امام(ع) غضبناک شد و فرمود: ما سزاوارتریم که آنچه را خدا در باره همسران پیامبر(ص) جارى کرده در مورد ما جارى شود، نه چنان که تو می‌‏گویى، ما براى نیکوکارانمان دو پاداش، و براى بدکارانمان دو کیفر و عذاب قائل هستیم. سپس دو آیه فوق را به عنوان شاهد تلاوت فرمود.[9]
 

[1]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 16، ص 307، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1417ق.
[2]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 498، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش.
[3]. نحل، آیه 90.
[4]. فی تفسیر على بن إبراهیم حدثنا محمد بن احمد قال: حدثنا محمد بن عبد الله بن غالب عن عبد الرحمان بن أبی نجران عن حماد عن حریز قال: «سألت أبا عبد الله علیه السلام عن قول الله عز و جل: یا نِساءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَیْنِ قال: الفاحشة الخروج بالسیف». عروسى حویزى، عبد على بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 268، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق؛ محمد بن العباس، قال: حدثنا الحسین بن أحمد، عن محمد بن عیسى، عن یونس، عن کرام، عن محمد بن مسلم، عن أبی عبد الله (علیه السلام)، قال: قال لی: «أ تدری ما الفاحشة المبینة؟» قلت: لا. قال: «قتال‏ أمیر المؤمنین (علیه السلام)» یعنی أهل الجمل». بحرانى، سید هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص 441، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، 1374ش.
[5]. اطیب البیان، ج 10، ص 489. 
[6]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 17، ص 283، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[7]. «یُغْفَرُ لِلْجَاهِلِ‏ سَبْعُونَ‏ ذَنْباً قَبْلَ‏ أَنْ‏ یُغْفَرَ لِلْعَالِمِ‏ ذَنْبٌ‏ وَاحِدٌ».کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 47، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. تفسیر نمونه، ج 17، ص 284 و 285.
[9]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 22، ص 175، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    881696 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    543942 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422489 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408257 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385374 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367644 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331303 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312621 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    309722 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308345 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...