بازدید
15394
آخرین بروزرسانی: 1393/05/02
خلاصه پرسش
اشعث بن قیس که بود؟ و چه تأثیری در حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) تا شهادت امام علی(ع) داشت؟
پرسش
لطفاً درباره زندگی‌نامه اشعث بن قیس و تأثیرگذاری آن در حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) تا شهادت امام علی(ع) توضیح دهید.
پاسخ اجمالی
أشعث بن قیس سال دهم هجری نزد پیامبر(ص) مسلمان شد. اما پس از رحلت پیامبر(ص) مرتد شده و در نبردی اسیر مسلمانان شد. خلیفه اول توبه‌اش را پذیرفت و او پس از آن در جنگ‌های بسیاری؛ مانند یرموک و قادسیه شرکت کرد. اشعث در زمان حکومت امام علی(ع) به کوفه بازگشت و با ایشان بیعت کرد و در جنگ صفین حاضر شد. حضور او و قبیله‌اش در صفین بسیار مهم و یکی از عوامل پیروزی نظامی سپاه کوفه بود، اما جهالت او و همفکرانش، حیله عمرو عاص را کارساز کرد. اشعث از کسانی بود که امام را - همان‌گونه که شامیان خواسته بودند- به حکمیت قرآن مجبور کرد.
دختر اشعث همسر امام حسن(ع) بود که حضرتشان توسط او مسموم و شهید شد. پسرش محمد نیز مسلم بن عقیل را تحویل ابن زیاد داد و در سپاه کوفه، مقابل امام حسین(ع) ایستاد.
 
پاسخ تفصیلی
أشعث بن قیس بن معدیکرب بن معاویة[1] با کنیه أبو محمد[2] از اصحاب پیامبر اسلام(ص) محسوب می‌شود. او در زمان جاهلیت، بزرگ قبیله کِنده در یمن بود.[3] در اواخر عمر پیامبر اسلام، در سال دهم هجری اشعث به همراه تعدادی از قبیله خود، نزد پیامبر آمده و مسلمان شدند.[4]
پس از رحلت پیامبر خدا(ص) بسیاری از طوائف و قبائل، به مخالفت پرداخته و هر یک به سمتی رفتند؛ در این میان، برخی ‌مانند اشعث، اصل اسلام را انکار نکردند اما گفتند: ما نماز می‌خوانیم اما زکات را نخواهیم پرداخت.[5]
خلیفه اول در همان ابتدای کار با یاری و همکاری مسلمانان به نابودی این گروه‌ها همت گماشت. اشعث نیز اسیر شده و او را به مدینه نزد خلیفه آوردند.[6] او نزد خلیفه ابراز ندامت کرده، گفت می‌تواند در جنگ‌های آتی جبران کند.
ابوبکر نیز خواسته‌اش را پذیرفت و او را بخشید و خواهرش را به درخواست اشعث، به او تزویج کرد.[7]
اشعث در جنگ یرموک حاضر بود و آن‌جا یک چشم خود را از دست داد. سپس به عراق آمد؛ در نبردهای مختلفی؛ مانند نبرد قادسیه، فتح مدائن، نهاوند و... حضور داشت. و سپس ‌مانند بسیاری از فاتحان مسلمان ایران، در کوفه ساکن گردید.[8]
بعدها عثمان؛ او را والی آذربایجان کرد[9] و او آن‌جا سوء استفاده‌هایی از بیت‌المال داشت.[10] اشعث تا زمان امام علی(ع) بر حکومت آذربایجان باقی بود تا این‌که حضرتشان او را از حکومت آن‌جا برکنار کرد.
اشعث پس از اطلاع از عزل خود، به خانه‌اش بازگشت و افراد مورد اعتمادش را فرا خواند و گفت: نامه على به دستم رسیده و مرا وحشت‌زده کرد، او اموال آذربایجان را از من خواسته حال که من می‌خواهم به معاویه بپیوندم!
اطرافیانش گفتند: مرگ براى تو بهتر از آن چیزی است که در صدد انجام آن هستى، آیا می‌خواهى شهر و قوم خود را رها کرده پیرو شامیان شوى؟![11]
در نهایت اشعث به کوفه بازگشت و با امام علی(ع) بیعت کرد و در جنگ صفین حاضر شد. حضور او و قبیله‌اش در صفین بسیار مهم بود. اشعث ریاست دو قبیله کنده و ربیعه را بر عهده داشت که از مهم‌ترین قبائل حاضر در صفین بودند.
امام علی(ع) قبل از آغاز جنگ، اشعث را از ریاست این دو قبیله برکنار کرده و حسان بن محدوج را به‌جای او منصوب کرد.[12] این عزل و نصب موجب اختلاف بسیار شد و درگیری‌هایی را به‌وجود آورد که البته اشعث در آن نقش مستقیمی نداشت.
به جهت این اختلاف‌ها، حسّان به اشعث گفت: پرچم (و فرماندهى) کِنده از آن تو و پرچم ربیعه از آن من باشد. اشعث گفت: پناه بر خدا، این هرگز امکان ندارد، آنچه تو را بوده از آن من و آنچه مرا بوده از آن تو؟![13]
به دنبال این اختلافات، امام از اشعث درخواست کرد که همان مأموریت پیشین خود (فرماندهى هر دو قبیله) را باز گیرد ولى او خوددارى کرد و گفت: اى امیر مؤمنان! اگر در ابتدای آن مأموریت، به من شرافت و فضیلتى بود در پایان آن ننگ و عارى نیست.
حضرت على(ع) فرمود: من تو را در فرماندهى کلّ سپاه شرکت می‌دهم!
اشعث گفت: این در اختیار تو است.
پس امام او را به سردارى جناح راست لشکر عراق، گماشت.[14]
اشعث و قبیله‌اش در صفین، رشادت بسیاری به خرج دادند. حال این دلاوری‌های جهت ایمان و اعتقاد بوده یا تعصب قومی و قبیله‌ای، خدا از آن آگاه است.
در هر صورت، همان‌گونه که رشادتشان، در پیشرفت نبرد نظامی به نفع سپاهیان کوفه نقش مهمی داشت، اما جهالتشان حیله عمروعاص را کارساز کرد. قبول حکمیت که نماد جهالت کوفیان شد با اصرار افرادی چون اشعث شکل گرفت که امام را به حکمیت مجبور کرده و اصرار داشتند که بنا به خواسته شامیان، قرآن حَکَم باشد.[15] حکمیتی که تاریخ اسلام را تغییر داد.
قبل از صفین، اشعث در کوفه به امام علی(ع) چنین گفته بود: «یا امیر المؤمنین! ما از آن تو هستیم، همچون دیروز، ولى فردا را نمی‌دانم که چه پیش خواهد آمد».[16] اما فردایی که اشعث آن‌را نامعلوم می‌پنداشت، همه چیز را معلوم کرد.
دختر اشعث همسر امام حسن(ع) بود و حضرتشان توسط او مسموم و شهید شد.[17]
پسرش محمد نیز که رئیس قبیله بود، مسلم بن عقیل را تحویل ابن زیاد داده[18] و در سپاه کوفه، در مقابل امام حسین(ع) ایستاد.[19]
امام صادق(ع) در روایتی به همین نکته اشاره می‌فرماید: «همانا اشعث بن قیس کسى بود که...دخترش جعده امام حسن(ع) را زهر خورانید و پسرش محمد در (ریختن) خون حسین(ع) شرکت جست».[20]
در مورد تاریخ مرگ اشعث، اختلاف وجود دارد. برخی مرگ او را سال چهل و دو قمری می‌دانند. اما به نظر این قول بعید می‌باشد؛ زیرا امام حسن(ع) بر او نماز خواند و در این سال امام در مدینه و اشعث در کوفه بوده و در همان‌جا دفن شده است.[21]
قول دیگر این است که اشعث در سال چهلم هجری، چهل روز پس از شهادت امام علی(ع) فوت کرده است.[22]
 

[1]. ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: بجاوی، علی محمد، ج 1، ص 133، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، 1412ق.
[2]. ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج 1، ص 118، بیروت، دار الفکر، 1409ق.
[3]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج 6، ص 100، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق.
[4]. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق: ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج 3، ص 138، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق.
[5]. شیخ طوسی، الامالی، ص 262، قم، دار الثقافة، چاپ اول، 1414ق.
[6]. الطبقات ‏الکبرى، ج ‏6، ص 100.
[7]. اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج ‏1، ص 118.
[8]. همان.
[9]. دینورى، ابو حنیفه احمد بن داود، الأخبار الطوال، تحقیق: عبد المنعم عامر، مراجعه، جمال الدین شیال، ص 156،‌ قم، منشورات الرضى، 1368ش‏.
[10]. ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات (الإستنفار و الغارات)، محقق و مصحح: حسینی، عبد الزهراء، ج 1، ص 248، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ اول، 1410ق.
[11]. ابن قتیبه دینوری، عبد الله بن مسلم‏، الامامة و السیاسة، تحقیق: شیری، علی، ج 1، ص 112، بیروت، دارالأضواء، چاپ اول، 1410ق.
[12]. نصر بن مزاحم، وقعة صفین، محقق و مصحح: هارون، عبد السلام محمد، ص 137، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، 1404ق.
[13]. همان، ص 139.
[14]. همان، ص 140.
[15]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، ج 3، ص 182، انتشارات علامه، چاپ اول، 1379ق؛ ابن بطریق، یحیی بن حسن، عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، ص 330، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، 1407ق.
[16]. الإمامة و السیاسة، ج ‏1، ص 144.
[17]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، ج 2، ص 546، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ دوم، 1395ق.
[18]. ابو مخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعة الطف، محقق و مصحح: یوسفی غروی، محمد هادی‏، ص 134، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1417ق.
[19]. شیخ صدوق، الامالی، ص 155، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم، 1400ق.
[20]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 8، ص 167، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[21]. اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج ‏1، ص 119.
[22]. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، ج 1، ص 240،‌ بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • در مسئله عاقله، آیا عادلانه است فردی مرتکب جرم شود، اما دیگری به زحمت بیفتد و جبران خسارت نماید؟
    3218 حدود، قصاص و دیات 1392/05/14
    این مسئله به چند دلیل می‌تواند توجیه پذیر باشد: الف. وقتی که عاقله بدانند هر گاه یکى از خویشان ایشان کسى را بکشد، آنان باید خون‌‌بها را بپردازند، در حد امکان نمی­گذارند که آنان بی‌مبالات بوده و هرزه‌گی نمایند، بلکه همواره در محافظت ایشان می‌کوشند تا مرتکب جرم ...
  • فرق شیطان با نفس اماره چیست؟
    55049 ابلیس و شیطان 1386/08/10
    هویت حقیقی انسان که از آن تعبیر به نفس می آورند، دارای ابعاد و لایه های متعددی است که در قرآن مجید به سه مرتبه (اماره، لوامه و مطمئنه) آن اشاره شده است.نفس اماره، به این معناست که تمایلات ...
  • آیا در روایت فضیلت ضربت امام علی(ع) در روز خندق، اغراق نشده است؟
    8019 خصوصیات و مناقب 1393/06/01
    به نقل شیعه و اهل سنت، پیامبر اسلام(ص) در ارتباط با فضایل و مجاهدت‌های علی(ع) می‌فرماید: «لَضَرْبَةُ عَلِیٍّ یَوْمَ الْخَنْدَقِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الثَّقَلَیْن‏»؛[1] کار علی در جنگ خندق(کشتن عمرو بن عبد ودّ) برتر از عبادت جن و انس است. شاید از این روایت، ...
  • آیا پیامبر اکرم و ائمه اطهار (ع) بین نماز ظهر و عصر جمع می کردند؟
    14785 بیشتر بدانیم 1387/08/08
    با توجه به روایاتی که از شیعه و اهل تسنن به ما رسیده است، پیامبر اکرم (ص) هم نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را جمع می کردند و هم جداگانه می خواندند.پیامبر اسلام (ص) به جهت راحتی مردم بعضی از مواقع نمازها را جمع می خواندند.
  • نظر محققان اسلامی در مورد تعارض بین برخی کلمات عهد عتیق و قرآن در مورد کشته شدن یا زنده بودن مسیح (ع) چیست؟
    8292 صفات و زندگی پیامبران 1389/10/02
    اولا آن چه به نظر می رسد؛ این است که سه مورد از آیات مذکور در عهد عتیق ، بر مصلوب شدن دلالت نمی کند و از آیه چهارم،کشته شدن به دست نمی آید. ثانیا انطباق آنها بر حضرت عیسی (ع) کلامی است بدون دلیل.ثالثا بر ...
  • آیا حضرت امام مهدی(عج) بعد از ظهور، «مسجدالحرام» و «مسجدالنبی» را تغییر می‌دهند؟
    4170 سؤالات متفرقه 1392/06/21
    حضرت امام مهدی(عج) پس از قیام، طبق مسئولیتی که بر عهده دارد، حرکت‌های اصلاحی زیادی را انجام خواهند داد که تغییر در مسجدالحرام و مسجدالنبی یکی از آنها است. بر اساس روایات، برخی از بخشهای این بناهای متبرّک، از محل اصلی خود تغییر داده شده‌اند و امام دوازدهم ...
  • لا ضرر و لا ضرار به چه معنا است؟
    19441 مبانی فقهی و اصولی 1393/10/22
    از مشهورترین قواعدی که در بیشتر ابواب فقهی بدان استناد می‌شود، قاعده «لا ضرر» است. بررسى موارد استعمال واژه‌هاى «ضرر» و «ضرار» در منابع فقهی نشان می‌دهد که «ضرر» شامل کلیه خسارت‌هاى وارد بر دیگران است، ولى «ضرار» تنها مربوط به مواردى است که شخص با استفاده از ...
  • چرا قبر حضرت علی (ع) در نجف می باشد؟
    28467 مرقد امام علی ع 1390/06/15
    امام علی (ع) در مدت حکومت کوتاه خویش، برای بر پایی عدالت و رهنمون کردن مردم به سمت اسلام راستین، مورد هجوم سخت منافقان و دشمنان اسلام قرار گرفت؛ و حضرت در مقابل همه آنان ایستادگی کرد و عده زیادی از آنان، در زمان زندگی حضرتشان و نیز بعد ...
  • چگونه افکار و تخیلات شهوانی را از خود دور کنیم؟
    102793 درمان رذائل اخلاقی 1391/10/26
    افکار شیطانی در ذهن هر کسی خطور می کند، اما انسان باید برای این افکار جایگزینی پیدا نماید و آن را به سمت خوبی ها ببرد تا استمرار پیدا نکرده و موجب اعمال ناپسند و گناه نشود. می توان با پرکردن اوقات فراغت توکل، توسل، خواندن دعاهای وارده از معصومین ...
  • در دوران امر بین نظر پزشک و شرع مقدس، انجام کدام یک ارجحیت دارد؟
    5216 گوناگون 1389/01/22
    بر اساس نظریه صحیح و درست که فقها و دانشمندان شیعه بدان معتقدند، احکام خداوند بر اساس مصالح و مفاسد است؛ یعنی اگر انجام عملی دارای منفعت مهم و حیاتی است، آن عمل واجب خواهد بود یا اگر منفعت آن حیاتی نباشد آن عمل مستحب است؛ و اگر انجام ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    891821 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    553947 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429584 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418418 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394359 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370799 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    347390 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    328741 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316384 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311770 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...