بازدید
1702
آخرین بروزرسانی: 1396/09/28
خلاصه پرسش
چه فرقه‌های انشعابی شیعی در زمان امام سجاد و امام باقر(ع) ظهور و بروز یافتند؟
پرسش
چه فرقه‌هایی در زمان امام سجاد و امام باقر(ع) ظهور یافتند؟
پاسخ اجمالی
امام سجاد(ع)؛ در سال 38 ق. در شهر مدینه به دنیا آمد و در سال 95 درگذشت. عمر آن‌حضرت 57 سال بود[1] که حدود 34 سال از عمر شریفشان، امامت مسلمانان را بر عهده داشت‏.[2]
امام باقر(ع)؛ در روز جمعه اول ماه رجب سال 57 ق در شهر مدینه متولد شد،[3] و در سال 114ق به شهادت رسید و در هنگام وفات 57 سال از عمر شریفشان می‌گذشت.[4]
لذا ایام حیات آن ‌بزرگواران از سال 38 هجری آغاز و در سال 114 هجری به پایان رسید. در این ایام چندین فرقه ‌انشعابی در میان شیعه به وجود آمد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
1. زیدیّه‏
زیدیّه، فرقه‌اى از مسلمانان است،[5] که خود را پیرو زید بن علىّ بن الحسین می‌دانند. داستان زید و خروج او چنین است: در سال 121 یا 122 ق، زید بن على به شام رفت. پس از آن بعضى از اهل کوفه با وى بیعت کردند و زید با والى کوفه جنگ کرد و شهید شد. پس از شهادت زید و یحیى، گروهى پدید آمدند که خود را پیرو زید به حساب می‌آوردند و به فرقه زیدیّه مشهور شدند. خود زیدیه بعدها به هشت فرقه جارودیه،[6] مرئیه، ابرقیه، یعقوبیه،[7] عقبیه، ابتریه،[8] جریریه،[9] و یمانیه منشعب شدند.[10]
2. کیسانیّه
پیروان «مختار بن ابوعبیده ثقفى» را «کیسانیّه» می‌گویند، چون «کیسان» لقب مختار بوده است.[11] بر اساس برخی گزارش‌ها کیسانیه قائل به امامت محمد بن حنفیه بودند و بر این باورند که او همان مهدى موعود(ع) است که روزى ظهور می‌کند و زمین را پر از عدل و داد می‌سازد.[12] دلیل آنها بر این مسئله این است که امام علی(ع) پرچم را در بصره به دست او داده است.[13] این فرقه به طور کلی منقرض شدند و کسى از آنها باقی نمانده است.[14]
3. بیانیه‏
آنان از فرقه‌های غالی شیعه و پیروان «بیان بن سمعان تمیمى نهدى» بودند که ادعای نبوت ‏کرد. وی معتقد به تناسخ و رجعت بود و در آغاز خود را جانشین ابوهاشم عبدالله بن محمد بن حنفیه می‌دانست. بیان بن سمعان به طریق غلوّ بود، و حضرت على(ع) را خدا شمرد. وی از معاصرین حضرت سجاد(ع) و امام باقر(ع) بود و در سال 119 هـ.ق به قتل رسید.[15]
4. منصوریه
پیروان «ابومنصور عجلى» بودند که معاصر امام باقر(ع) بود و از غالیان شیعه به شمار می‌رفت. این فرقه را «کسفیه» نیز گفته‌اند؛[16] زیرا ابو منصور می‌گفت: من همان پاره ابرى هستم که خداوند فرو افتادن آن‌را از آسمان وعده داد :«وَ إِنْ یَرَوْا کِسْفاً مِنَ السَّماءِ ساقِطاً یَقُولُوا سَحابٌ مَرْکُومٌ»[17].[18]
5. مغیریه‏
پیروان «مغیرة بن سعید عجلى کوفى» مکنّى به ابو عبدالله بودند که در سال 119 هـ.ق کشته شد. مغیره انتظار ظهور «محمد بن عبدالله بن حسن بن حسن» را به عنوان مهدى تبلیغ می‌کرد، و در آخر کار ادعاى نبوت کرد. تا این‌که خالد بن عبدالله القسرى بر وى دست یافت و او را بر دار زد.[19] امام باقر(ع) و امام صادق(ع) مغیرة بن سعید را لعنت کردند.[20]
6. جناحیّه
پیروان «عبدالله بن معاویة بن عبدالله بن جعفر بن ابوطالب» بودند. آنان بخشی از «مغیریه» بودند که پس از قتل محمد بن عبدالله بن الحسن از اطراف مغیره پراکنده شدند و در طلب امام، به مدینه آمدند و در آن‌جا عبدالله بن معاویه را به رهبری انتخاب کردند و گمان بردند که او بعد از على و اولادش امام است. ایشان می‌گفتند که علم در دل عبدالله بن معاویه مانند علف در صحرا می‌روید.[21]
گفتنی است که امروزه غیر از «زیدیه»، دیگر فرقه‌های یاد شده، از پیروانی برخوردار نیستند.
 

[1]. کلینى، محمد بن یعقوب‏، کافی، ج ‏1، ص 466، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق‏.
[2]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ‏2، ص 138، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق. البته گزارش‌های دیگری با اندک تفاوت‌هایی نیز وجود دارد.
[3]. بعضى نیز گفته‌اند: تولد آن‌جناب روز سوم صفر بوده است. شافعی، محمد بن طلحه‏، مطالب السئول فی مناقب آل الرسول‏، ص 277، البلاغ، بیروت، چاپ اول، 1419ق؛ کاشفى سبزوارى‏، ملاحسین، روضة الشهداء، ص 512، نوید اسلام‏، قم، چاپ سوم، 1382ش؛ شبراوی، جمال الدین‏، الإتحاف بحب الأشراف‏، ص 279، دارالکتاب، قم، چاپ اول، 1423ق؛ حسینى عاملى‏، سید تاج الدین، التتمة فی تواریخ الأئمة علیهم السلام‏، ص 93، بعثت، قم، چاپ اول، 1412ق؛ قرشی، باقر شریف‏، حیاة الإمام محمد الباقر علیه السلام‏، ج 1، ص 20، دار البلاغة، بیروت، چاپ اول، 1413ق.
[6]. اصحاب أبی‌جارود زیاد بن منذر عبدی.
[7]. اصحاب یعقوب بن علی کوفی.
[8]. اصحاب کثیر أبتر و حسن بن صالح بن یحیى.
[9]. اصحاب سلیمان بن جریر.
[10]. مسعودی، أبوالحسن على بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق، داغر، اسعد، ج ‏3، ص 208 - 209، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، 1409ق.
[11]. مقدسى، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج ‏5، ص 131، بور سعید، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
[12]. ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر(تاریخ ابن خلدون)، تحقیق، شحادة، خلیل، ج ‏1، ص 248، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، 1408ق.
[13]. البدء و التاریخ، ج ‏5، ص 131.
[14]. ر.ک: شیخ مفید، الفصول المختارة، ص 296 به بعد، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید، چاپ اول، 1413ق‏.
[15]. بغدادى‏، عبدالقاهر، الفرق بین الفرق‏، ص 227، بیروت، دار الجیل، دارالافاق‏، 1408ق.
[16]. ر.ک: سیف الدین آمدی، ابکار الافکار فی اصول الدین‏، ج ‏5، ص 55، قاهره، دارالکتب‏، چاپ 1423ق.
[17]. طور، 44.
[18]. ابن قتیبة، عبدالله بن مسلم، المعارف، تحقیق، عکاشه، ثروت، ص 623، قاهرة، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، 1992م.
[19]. الفرق بین الفرق، ص 229 – 233.
[20]. مفید، محمد بن محمد، الإختصاص‏، ص 204، قم، المؤتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، 1413ق‏.
[21]. الفرق بین الفرق، ص 235.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • مثال قضایای منطقی در قرآن(شخصیه؛ مهمله؛ محصوره؛ منفصله؛ متصله) کدام‌اند؟
    10790 تفسیر 1391/09/20
    در مورد قضایای منطقی تقسیم بندی‌های گوناگونی ارائه شده است. اگر در قضیه‌ای حکم به ثبوت چیزى براى چیز دیگری شده باشد، آن قضیه را «قضیه حملیّه» می‌نامند؛ مانند «خداوند آسمان‌ها و زمین را به حق آفریده است».[1] اما اگر حکم شده است به ...
  • جنگ نمارق به فرماندهی چه فرد و در کجا رخ داده است؟
    1379 تاریخ 1396/10/09
    خلاصه‌ای از گزارش‌های مرتبط با «جنگ نمارق» هنگامی که «عمر بن خطاب» به خلافت نشست و از گزارش «مثنی بن حارثه» مبنی بر پیشروی و تهاجم ایرانیان آگاه شد، مسلمانان را به نبرد با آنها تشویق کرد، اما چون قدرت ایرانیان زبانزد همه بود، سپاهیان بی‌شمار داشته و ...
  • مرجع و مراجع اعلم کنونی چه کسانی هستند و تشخیص این مسئله به عهده ­ی چه کسی است؟
    27167 Laws and Jurisprudence 1385/07/12
    ابتدا یادآور می‌شویم، از شرایط مرجع تقلید این است که از نظر علمی از سایر مجتهدان زمان خود، بالاتر باشد و با وجود مجتهد اعلم، نمی­توان از مجتهد غیر اعلم تقلید کرد. البته طبق نظر برخی از فقها، این در صورتی است که فاصله بین مجتهد ...
  • دیدن عکس های بدون پوشش زن های غیر مسلمان چه حکمی دارد؟
    18035 نگاه به فیلم و عکس نامحرم 1386/06/29
    نگاه کردن به تصویر زن نامحرم، حکم نگاه کردن به خود زن نامحرم را ندارد. بنابراین، اگر نگاه از روی لذت نبوده و خوف افتادن به گناه نباشد و تصویر هم متعلق به زن مسلمانی که بیننده آن را می شناسد نباشد، اشکال ندارد.
  • «موتوا قبل ان تموتوا» قبل از آنکه مرگ به سراغتان آید، بمیرید! آیا این عبارت، یک روایت است و معنا و تفسیرش چیست؟
    10186 درایه الحدیث 1395/11/25
    در کتاب‌های عرفانی جمله‌ی «موتوا قبل ان تموتوا» را به عنوان حدیث و روایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کنند؛[1] و برخی از محدثان متأخر نیز از آن به عنوان حدیث مشهور یاد می‌کنند؛[2] ولی برخی آن‌را عبارتی منتسب به صوفیه ...
  • جریان ذبح حضرت عبدالله (ع) چیست؟
    9336 تاريخ بزرگان 1389/10/13
    جریان این بود که حضرت عبدالمطلب ‏نذر کرد که اگر خداوند ده پسر به او عطا فرماید یکى از ده فرزند را ذبح کند.! چون شماره پسران به ده نفر رسید گفت: باید به نذر خویش وفا کنم. بین فرزندان خود قرعه انداخت. قرعه به نام عبداللَّه ...
  • آیا آنچه مداحان هر ساله به مداحی خود اضافه می کنند، اشکالی ندارد؟
    5637 عزاداری و زیارت 1387/10/16
    قیام عاشورا و تاریخ کربلا دو صفحه دارد: صفحه ای سفید و نورانی که حماسه و افتخار است و صفحه ای تاریک و سیاه که در آن فقط جنایت‏ بی نظیر و یا کم نظیر دیده می شود. به همین جهت نباید حوادث و مصیبت های نهضت کربلا ...
  • آیا امام علی(ع) می تواند مرده را زنده کند؟
    12518 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/12/17
    این که کسی به صورت استقلال و بدون نیاز به خداوند بتواند چنین کاری را انجام دهد با توحید افعالی (توحید در خالقیت) خداوند منافات دارد چون مرگ و زندگی تنها به دست خداوند است.اما اگر کسی با اذن الاهی بخواهد چنین کاری را انجام ...
  • مقصود از آداب باطنی قرائت قرآن چیست؟
    10704 فضایل اخلاقی 1390/07/24
    از آن جا که قرآن معجزه جاوید پیامبر اسلام است و کلام خداوند بزرگ است، از صدر اسلام در میان مسلمانان از ارزش و احترام ویژه ای برخوردار بود. مسلمانان با توجه به آیات قرآن و سفارش ها و احادیث پیامبر(ص) حتی در نحوه قرائت این کتاب آسمانی آداب و ...
  • حکم خوردن دوغ کفیر چیست؟
    26927 خوراکی های صنعتی 1390/01/27
    دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):پاک و حلال است مگر این که مکلّف شخصاً یقین حاصل کند که آنها با الکل مست کننده‏ای مخلوط اند که در اصل مایع است.دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897399 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    560278 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    466826 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422385 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    400296 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372583 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    355335 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    337111 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321930 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313849 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...