جستجوی پیشرفته
بازدید
4642
تاریخ بروزرسانی 1394/03/31
 
کد سایت fa59960 کد بایگانی 73675 نمایه بررسی استحباب گذاشتن عقیق زیر لب میت
طبقه بندی موضوعی درایه الحدیث|کفن و دفن
خلاصه پرسش
آیا گذاشتن عقیق زیر لب میت قبل از دفن مستحب است؟ دلیل آن چیست؟
پرسش
آیا روایتی در مورد استحباب گذاشتن عقیق زیر لب میت، از ائمه معصومین(ع) وارد شده است؟
پاسخ اجمالی
روایتی در این خصوص وجود ندارد، با این حال عده‌ای از فقها با توجه به داستانی که سید ابن طاووس نقل کرده است؛ چنین کاری را مستحب می‌دانند، اما در مقابل گروهی هم، چنین عملی را جایز ندانسته و آن‌را اتلاف مال می‌دانند.
 
پاسخ تفصیلی
مسئله استحباب گذاشتن عقیقی که ذکر شهادتین و اسماء آل البیت(ع) در آن حک و نقاشی شده باشد، در زیر لب میت، با داستانی که سید بن طاووس (م 664ق) نقل نموده، آغاز و به مرور ایام مبدل به یک مسئله فقهی مشهور شده است. او می‌گوید:
جد من «ورّام بن ابی فارس» - وی از کسانی است که باید به او اقتدا نمود - وصیت می‌کند که بعد از وفاتش در دهانش نگینی از عقیق گذاشته شود که بر روی آن نام امامان(ع) باشد. پس من هم عقیقی برداشتم و این نام‌ها را بر آن نوشتم «اللهُ رَبِّی، وَ مُحَمَّدٌ نَبِیِّی، وَ عَلِی ‏إمامى‏» و پس از نوشتن نام ائمّه(ع) تا آخر، نوشتم: «أَئِمَّتِی وَ وَسِیلَتِی»‏ و وصیّت نمودم که آن‌را بعد از مرگ در دهانم بگذارند، تا هنگام سؤال قبر، پاسخ دو فرشته‌اى گردد که در قبر از انسان سؤال می‌کنند. ان شاء الله.[1]
همچنین زمخشرى در کتاب «ربیع الابرار» در باب «اللّباس و الحلى» از بعضى نقل کرده که کلمه شهادت «أشهد أن لا إله إلا الله» را بر نگینى نوشته و وصیّت کرده بود که بعد از مرگ در دهانش بگذارند.[2]
برخی از فقها؛ داستان سید بن طاووس را به عنوان یکی از ادله استحباب این عمل آورده‌اند.[3] ظاهراً این بزرگان؛ به این مسئله به عنوان یک سیره مسلّم بین بزرگان و صلحا نگریسته و آن‌را به عنوان یک دلیل تلقی نموده‌اند؛ لذا درباره ردّ یا اثبات آن سخنی به میان نمی‌آورده‌اند.
از این‌رو؛ برخی از فقها در مستحبات دفن نوشته‌اند: نگین عقیقى در دهان میت گذارند که بر آن نقش «لا اله الّا الله ربّى، محمّد نبیّی، علىّ و الحسن و الحسین و ... ائمتى» باشد.[4]
در مقابل؛ برخی از فقها چنین چیزی را جایز ندانسته و آن‌را اتلاف مال می‌دانند:
محمد بن مکى‌ عاملی معروف به شهید اول(م 786ق): «اگر وصیت شود به دفن انگشتر با میت یا هر چیزی شبیه به آن، از چیزهایی که بدان تبرّک می‌جویند، در اجابت وصیت او دو وجه ممکن است: الف. چنین وصیتی، وصیت به اتلاف مال است که از آن نهی شده است، ب. او مسلط بر مال خود است پس چنین وصیتی جاری مجرای وصیت در حق دیگری است، در این صورت، اجرای وصیت او منوط به آن است که وصیت او بیشتر از ثلث مال میت نباشد و یا از ورّاث اجازه بگیرند. امّا اگر در چنین کاری غرضی نباشد به‌طور قطع چنین کاری جایز نیست؛ چون چنین کاری چیزی جز اتلاف مال نیست».[5]
ابن فهد حلی(م841ق): «اگر وصیت کند که در قبر با او انگشتری از عقیق گذاشته شود آیا چنین چیزی جایز است و یا این‌که این مسئله چیزی جز اتلاف مال نیست؟ جواب: وصیت به چنین چیزی باطل است و امتثال آن نیز جایز نیست».[6]
علامه مجلسی(ره)(م 1110ق‏) بعد از ذکر سخن سید ابن طاووس، می‌نویسد: «اکتفاء در گذاشتن نگین در دهان میت بر اساس چنین داستانی، خالی از اشکال نیست و غیر از او ندیده‌ام کسی متعرض چنین مسئله‌ای شود».[7] برخی از فقهای معاصر نیز سخن مجلسی(ره) را تأیید نموده‌اند و نصی از معصوم(ع) برای آن نیافته‌اند.[8]
ادله تسامح در سنن هم نمی‌توانند مجوّز چنین اعمالی باشند؛ چون مضمون احادیث «مَن بلغ»[9] که به واسطه آن، در روایات دلالت کننده بر امور مستحبی، دقت سندی چندانی نمی‌شود، بعد از اثبات و احراز اصل مشروعیت عمل است، به همین جهت شیخ حر عاملی نام احادیث «مَن بلغ» را «باب استحباب انجام هر عمل مشروعی که پاداشی برای آن روایت شده»[10] گذاشته است. به تعبیر دیگر؛ هر عمل مشروعی که در حدیث ضعیفی برای آن ثوابی نقل شده، خوب و پسندیده است که به امید ثواب آن عمل را انجام داد نه این‌که با تمسک به چنین داستانی به هر عملی مشروعیت بخشید.
ممکن است سید ابن طاووس  با توجه به احادیثی که در خصوص آثار عقیق وارد شده چنین مطلبی را بیان نموده باشند. برای نمونه؛ امام باقر(ع) فرمود: «کسی که انگشتری از عقیق بسازد و در آن بنویسد "مُحَمَّدٌ نَبِیُّ اللهِ وَ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللهِ" خداوند او را از مرگ بد دور نگهدارد و نمی‌میرد مگر بر وحدانیت خداوند».[11]
 

[1]. سید ابن طاووس، على بن موسى‏، فلاح السائل و نجاح المسائل‏، ص 75، قم، بوستان کتاب،‏ چاپ اول، 1406ق.
[2]. زمخشری، محمود بن عمر، ربیع الأبرار و نصوص الأخیار، ج ‏4، ص 442، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ اول، 1412ق.
[3]. ر.ک: نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی ثوبه الجدید، ج 2، ص 511‌، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع)، چاپ اول، 1421ق؛ شیخ انصاری، مرتضی، کتاب الطهارة، ج ‌4، ص 363، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول، 1415ق؛ آملى، میرزا محمد تقى، مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى، ج ‌6، ص 223، تهران، نشر مؤلف، چاپ اول، 1380ق.
[4]. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی (المحشّٰی)، محقق: محسنی سبزواری‌، احمد، ج ‌2، ص 124، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1419ق.
[5]. عاملی(شهید اول)، محمد بن مکی، ذکرى الشیعة فی أحکام الشریعة‌، ج ‌2، ص 83، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1419ق.
[6]. حلّى، جمال الدین، الرسائل العشر، ص 394، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى، چاپ اول، 1409ق.
[7]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ‌79، ص 52، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، 1403ق.
[8]. اشتهاردى، علی‌پناه، مدارک العروة، ج ‌7، ص 226‌، تهران، دار الأسوة للطباعة و النشر، چاپ اول، 1417ق؛ صافی گلپایگانى، على، ذخیرة العقبى، ج ‌9، ص 150، قم، گنج عرفان، چاپ اول، 1427ق.
[9]. ر.ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 2، ص 87، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[10]. حر عاملی، شیخ حرّ عاملی، ج ‌1، ص 80، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.
[11]. همان، ج ‌5، ص 91.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    711938 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    458755 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    322162 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    307734 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    292419 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    268695 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    253994 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    250455 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    246983 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    186321 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5323  نفر