بازدید
1848
آخرین بروزرسانی: 1397/08/16
خلاصه پرسش
ابدیت در بهشت و دوزخ چگونه تصور می‌شود؟ و بقای بالله به چه معنا است؟
پرسش
وقتی که از دنیا رفتیم و قیامت برگزار شد و بهشتی شدیم، این سؤال پیش می‌آید که چقدر در بهشتیم، صد سال، هزار سال، ده هزار سال، ممکن است بگویید در آن‌جا زمان معنا ندارد، اگر ظرف زمان را حذف کنیم، اما آخرش چیست؟ آیا غیر از این است که عرفا گفته‌اند فنای فی الله، مگر غیر از این است که فنا به معنای از بین رفتن ما و بقای خداوند است؟ مگر نفرمود «کل شی هالک الا وجهه»، اصولا این مقصد تهش به کجا می‌انجامد؟ و اگر فنا و ورود به کتم عدم است؛ یعنی همان مرحله که از آ‌ن‌جا آمده‌ایم، طی این مسیر چه انگیزه‌‌ای دارد؟ آیا غیر از این است که ما خود را گول می‌زنیم و در نهایت انسان می‌میرد، ممکن است بفرمایید روح مجرد است و نمی‌میرد، ولی آیا اگر به همان مثال قطره برگردیم که به دریا می‌پیوندد، آیا می‌توان بعد از پیوستن قطره به دریا حرفی از قطره زد؟ یا خیر، آن قطره هرچند به دریا پیوسته اما دگر قطره‌ای وجود ندارد؛ یعنی کتم عدم، یعنی مرگ ماهیت قطره؛ وقتی منی نباشد دیگر چه اهمیت دارد خدایی باشد یا نه، انگیزه کجا است؟ نهایت راه کجا است؟ نمی‌دانم.
پاسخ اجمالی
1. یکی از موضوعات مهم در فرهنگ دینی این است که انسان موجودی «ابدی» است و برای «ابدیت» ساخته شده است. به بیان دیگر، یکی از مطالب دهشت‌آور برای خرد و اندیشه‌ی انسان، این است که خود را باید برای زندگی بی‌پایان آماده کند.
2. درک «ابدیت» -یعنی وجودی که هیچ پایانی برای آن نمی‌توان در نظر گرفت- شاید برای برخی افراد مقداری مشکل باشد؛ زیرا از آن‌جا که انسان‌‌ها به عالم طبیعت مأنوس‌‌ترند، غالبا حسى فکر می‌کنند؛ چون حس و قواى حسى به طبیعت نزدیک است و عقل و قواى عقلى از طبیعت دور است؛ از این جهت درک مفهوم ابدیت که یک مفهوم عقلی است -نه حسی- شاید مقداری مشکل باشد؛ بویژه این‌که عالم محسوسات غالبا فناپذیرند و جاودانگی ندارند؛ اما واقعیت این است که ابدیت اگرچه تجربه نشده است، ولی قابل درک بوده،[1] بلکه فطرت انسان خواهان ابدیّت است. به تعبیر مرحوم صدرالمتألهین؛ خداوند در سرشت انسان‌‌ها محبت وجود و بقا، و کراهت عدم و فنا را سرشته است.[2] بنابراین ابدیت مطلوب و محبوب همه‌ی انسان‌ها است، شاهدش این است که با وجود هزاران مشکل در زندگی دنیایی، انسانی نیست که زندگی در دنیا را دوست نداشته باشد؛ به همین جهت خودکشی در میان تمام ملت‌‌ها نوعی مریضی و ناهنجاری است، و به درمان آن می‌‌پردازند.
3. خداوند متعال فطرت ابدیت خواهی انسان را بی‌پاسخ نگذاشت و به این در خواست طبیعی پاسخ داده ‌است، ولی از آن‌جا که این دنیا قابلیت ابدیت را ندارد؛ عالم آخرت را برای پاسخ‌گویی به این نیاز فطری قرارداده‌ است.
4. عارفان در بیان مراحل سیر و سلوک می‌گویند: انسان پس از گذشتن از مرحله‌ی «فنا فی الله»، به مقام «بقا بالله» می‌رسد؛ باید توجه داشت «بقای بالله» با «بقا الله» خیلی تفاوت دارد؛[3] بقای بالله به این معنا است که انسان از همه‌ی حجاب‌های نفسانی گذشته است و خود را نمی‌بیند، شخص در این مرحله همه‌ی موجودات را تجلیات خدا می‌بیند؛ نه این‌که تعینات شخصی او از بین برود.[4] به بیان دیگر انسان در مقام بقای بعد الفناء با جذب شدن در دریای وصال حق و وحدت محض، از کثرت تجلیات غافل نمی‌شود، او در این مرحله، هم حق خلق را ادا می‌کند و هم حق خلق را.[5] بنابراین، بقای بالله و جاودانگی، به معنای معدوم شدن نیست؛ در مثال قطره و دریا نیز قطره پس از اتصال به دریا معدوم  نمی‌شود، بلکه پس از اتصال به دریا هویت او که در معرض فنا و نابودی است؛ بقا و جاودانگی[6] می‌یابد. البته در همه‌ی تمثیلات و مثال‌‌های طبیعی که برای مفاهیم معنوی آورده می‌شود، باید توجه داشت که این مثال‌‌ها برای تقریب به ذهن هستند؛ و دقیقا نمی‌‌توانند بیان کننده‌ی تمام خصوصیات مُمَثّل باشند؛ بویژه این‌که در مورد خداوند هر تمثیلی که انسان بیان می‌کند باید بگوید:
ای برون از وهم و قال و قیل من
خاک بر فرق من و تمثیل من[7]
 

[1]. ر. ک: 1151؛ 45.
[2]. صدرالمتألهین شیرازى، محمد ابراهیم، اسفار اربعه، ج 4، ص 163، چاپ سنگى.
[3]. عارفان نمی‌گویند پس از مقام فنای فی الله، مرحله‌ی بقای خداوند است؛ زیرا خداوند همیشه بوده و هست؛ و بقای خداوند ربطی به انسان و فنای او ندارد.
[4]. پارسا، خواجه محمد، قدسیه، ص67، تهران، طهورى، چاپ اول، 1354ش؛ عطار نیشابورى، فرید الدین، لسان الغیب، ص 434، تهران، سنائى، چاپ اول، 1376ش.
[5] . ر. ک: یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ص 70، قم، موسسه آموزشی امام خمینی، 1391ش.
[6]. البته مراد در این‌جا جاودانگی نسبی است.
[7]. مولوی، مثنوی معنوی، دفتر پنجم.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    887251 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548560 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    426176 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413437 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    390021 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369464 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334652 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    320032 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314691 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310139 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...