بازدید
1301
آخرین بروزرسانی: 1395/11/10
خلاصه پرسش
رابطه بین تکوین و تشریع چگونه است؟ اگر مقلدی در پی فتوای نادرست مرجعش، اشتباهی انجام دهد، آیا آثار وضعی انجام عمل نادرست، دامنگیر مقلد خواهد شد؟
پرسش
رابطه بین تکوین و تشریع چگونه است؟ آیا تکوین تابع تشریع است؟ یعنی اگر مرجع تقلید انسان بگوید فلان قرارداد بانکی حلال است، در صورتی که اشتباه فتوا داده باشد، آیا آثار تکوینی آن قرارداد مالی ربوی، بروز می‌یابد؟
پاسخ اجمالی
بین «تکوین» و «تشریع»[1] هماهنگی کامل وجود دارد و تشریع تابع تکوین است.[2]
قرآن اساس قوانین را بر توحید فطرى، و اخلاق فاضله غریزى بنا کرده، و ادعا می‌کند که تشریع و قانون‌گذاری باید بر روى بذر تکوین، و نوامیس هستى جوانه زده و رشد کند، و از آن نوامیس منشأ گیرد.[3] به بیان دیگر، تکوین و تشریع دو بازوى نیرومندی هستند که به صورت هماهنگ در تمام زمینه‌ها عمل می‌کنند، ممکن نیست در شرع دعوتى باشد که ریشه آن در اعماق فطرت آدمى نباشد، و ممکن نیست چیزى در اعماق وجود انسان باشد و شرع با آن مخالفت کند. بی‌گمان شرع براى رهبرى فطرت، حدود و قیود و شرایطى تعیین می‌کند تا در مسیرهاى انحرافى نیفتد، ولى هرگز با اصل خواسته فطرى مبارزه نمی‌کند، بلکه از طریق مشروع آن‌را هدایت خواهد کرد، وگرنه در میان تشریع و تکوین تضادى پیدا خواهد شد که با اساس توحید سازگار نیست. به عبارت روشن‌تر، خدا هرگز کارهاى ضد و نقیض نمی‌کند که فرمان تکوینی‌اش بگوید انجام ده، و فرمان تشریعی‌اش بگوید انجام نده!.[4]
نکته اساسی که باید توجه داشت این است که مقصود از تشریع، احکام و دستورات واقعی است که خداوند از طریق انبیا و اولیای الهی بیان کرده است؛ اما فتاوای مراجع، خود «تشریع» نیستند، بلکه «حاکی از تشریع» هستند؛ یعنی یک فتوا، استنباط و برداشت یک فقیه از آیات و روایات است؛ از این جهت ممکن است گاهی هماهنگ با احکام واقعی الهی بوده و گاهی نیز هماهنگ نباشد. اما به هر حال برای مقلد، پیروی از مرجع تقلید لازم است و موافقت و مخالفت با فتاوای او ممکن است آثار وضعی برایش به دنبال داشته باشد؛ ولی چون نمی‌توان گفت که فتوای ارائه شده قطعاً مطابق با تکوین است، عمل نادرستی که مقلد بر اساس فتوای مرجعش انجام داده، حتی اگر آثاری وضعی بر این عمل نادرست مترتب شود، اما نمی‌تواند همان اثر وضعی گناه مسلم را داشته باشد، زیرا فردی که گناه مسلّمی را انجام می‌دهد در مقام مبارزه با خدا قرار می‌گیرد در حالی که فردی که بر اساس وظیفه‌اش به دانشمندی رجوع کرده اما به مطلب صحیح دست نیافته است، در انجام عمل نادرست خویش، در مقام مبارزه با خدا نبوده و معذور است.
در پایان ذکر این نکته ضروری است که  اگر اشتباه مجتهد در شناخت مصداق و موضوع بوده و به عبارتی «اشتباه مصداقی» باشد و خود مقلد بتواند نادرستی این انطباق مرجعش را دریابد، نمی‌تواند نظر فقیه را مستندی بر عمل نادرست خویش قرار دهد بلکه باید به علم خود عمل کند؛ زیرا شناخت موضوع و تعیین مصداق بر عهده فقیه نیست و فقها از باب تسهیل بر مکلفان گاهی موضوع و مصداق را برای آنان تعیین می‌کنند؛ بله اگر مقصود از علم به اشتباه مرجع تقلید، اشتباه او در شناخت حکم باشد، باید گفت که یک مقلد غیر کارشناس نمی‌تواند به «اشتباه حکمی» مرجعش پی ببرد و طبیعتاً در انجام عمل معذور خواهد بود. اما اگر مقلد از روی اجتهاد خود علم به خطای حکمی مرجعش دارد، در حقیقت چنین مقلدی، خودش مجتهد متجزی[5] است و تقلید بر مجتهد متجزی در مواردی که خود قدرت اجتهاد در آنها را دارد، جایز نیست.

[2]. موسوى همدانى، سید محمد باقر، ترجمه تفسیر المیزان، ج 16، ص 96، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
[3]. همان، ج 1، ص 99.
[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 16، ص 418 - 419، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.  
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    892031 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    554195 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429707 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418547 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394578 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370867 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    347917 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    329084 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316449 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311850 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...