جستجوی پیشرفته
بازدید
2118
آخرین بروزرسانی: 1396/06/22
خلاصه پرسش
آیا بسیاری از احادیثی که در منابع اهل‌سنت از «حسن بصری» نقل شده، در واقع از «امام حسن مجتبی(ع)» می‌باشد؟
پرسش
گفته‌اند: «بسیاری از احادیثی که در منابع اهل‌سنت از حسن بصری نقل شده، در واقع از امام حسن مجتبی(ع) است، امّا به دلیل مسائل سیاسی و تأثیرات بنی امیه به نام حسن بصری تغییر یافته است». آیا این نظریه درست است؟
پاسخ اجمالی
امام حسن مجتبی(ع) دومین امام شیعیان و فرزند امام علی(ع) در سال سوم هجری در مدینه متولد شده[1] و در سال 50 هجری به شهادت رسیدند.[2]
حسن بن ابی الحسن ابوسعید بصری معروف به «حسن بصری» نیز در زمان خلافت عمر بن خطاب در مدینه به دنیا آمد.[3] وی در بصره سکنا گزید و یکی از فقیهان اهل‌سنت بود، که البته بیاناتی از او در تفسیر و عرفان نیز رسیده است.[4] او در سال 110 هجری در بصره درگذشت.[5]
درباره سؤال مطرح شده در چند محور مطالبی بیان می‌شود:
1. باید دانست که بیشتر روایات حسن بصری در کتاب‌های اهل‌سنت وجود دارد و اصولاً مکتب و مدرسه اهل‌سنت بر پایه روایات عده خاصی از اصحاب و خصوصاً آنچه موافق با نظر خلفای سه‌گانه بود شکل گرفت؛ لذا این‌که بسیاری از روایات و نقل قول‌های حسن بصری در کتب اهل‌تسنن از آنِ امام حسن مجتبی(ع) باشد احتیاج به اثبات دارد. به‌علاوه؛ باید اثبات شود که انگیزه‌ای هم برای این کار وجود داشته یا خیر؟ به عنوان نمونه، آیا در دوره مؤلفان آن کتاب‌ها با ترویج روایات امام حسن(ع)‌ برخورد می‌شده یا خیر؟
2. بر فرض قبول این جابجایی و تغییر اسم در روایات کتب اهل‌سنت، شناخت آن مقدار از روایاتی که در واقع از امام حسن مجتبی(ع) باشد از بین نقل‌هایی که از حسن بصری وجود دارد کاری مشکل و سخت خواهد بود و عملاً با قبول این مطلب که از حسن بصری مطالب قابل توجهی در کتب‌های اهل‌تسنن نقل شده است و احتمال این‌که هر روایتی که نقل شده می‌تواند واقعاً از خود حسن بصری باشد، حجیت این دسته از روایات ادعا شده را با خدشه روبرو می‌کند.
3. جدای از  همه این مطالب؛ سؤال مهمی که مطرح می‌شود، آن است که چرا شیعیان و اصحاب ائمه که کتاب‌هایشان در دسترس بنی امیه نبود و می‌توانستند تمام مطالب ائمه(ع) را ضبط کنند (مانند آنچه برای روایات امیر المؤمنین(ع) و یا امام باقر و امام صادق(ع) اتفاق افتاد) این روایات امام حسن(ع) را که ادعا می‌شود در کتب اهل‌سنت به نام حسن بصری ضبط شده است در کتاب‌های روایی خودشان نیاوردند؟! اگر واقعاً این روایات از امام مجتبی(ع) باشد، باید نشانه‌هایی از آن در کتاب‌های حدیثی اصحاب ائمه وجود داشته باشد که در این صورت می‌تواند به عنوان قرینه‌ای بر صحت این ادعا باشد، اما در غیر این صورت اثبات این ادعا مشکل خواهد بود.
بنابراین، اگر چه امکان ادعای مذکور را نفی نمی‌کنیم، اما اثبات آن احتیاج به قرائن و ادله قوی دارد که باید در هر روایت، به صورت جداگانه و تحلیلی مورد بحث و گفت‌وگو قرار گیرد و نمی‌توان به صورت کلی، حکمی را در این قضیه صادر کرد.
 

[1]. شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ‏2، ص 5، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق؛ طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، ج ‏1، ص 402، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1417ق؛ آل یاسین‏، شیخ راضى، صلح الحسن(ع)، ص 25، بیروت، اعلمى‏، چاپ اوّل‏، 1412ق.
[2]. طبرسی، فضل بن حسن، تاج الموالید، ص 82، بیروت، دار القاری، چاپ اول، 1422ق؛ طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ص 159، قم، بعثت، چاپ اول، 1413ق.
[3]. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، المختار من مناقب الأخیار، ج ‏2، ص 186 – 187، العین، مرکز زاید للتراث و التاریخ‏، چاپ اول، 1424ق؛ ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏2، ص 72، بیروت، دار الفکر، چاپ اول.
[4]. سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 1، ص 323، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، 1418ق.
[5]. وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏2، ص 72.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926282 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617182 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548670 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452416 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440068 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388317 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385189 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376724 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338640 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327144 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...