بازدید
1609
آخرین بروزرسانی: 1396/06/22
خلاصه پرسش
آیا بسیاری از احادیثی که در منابع اهل‌سنت از «حسن بصری» نقل شده، در واقع از «امام حسن مجتبی(ع)» می‌باشد؟
پرسش
گفته‌اند: «بسیاری از احادیثی که در منابع اهل‌سنت از حسن بصری نقل شده، در واقع از امام حسن مجتبی(ع) است، امّا به دلیل مسائل سیاسی و تأثیرات بنی امیه به نام حسن بصری تغییر یافته است». آیا این نظریه درست است؟
پاسخ اجمالی
امام حسن مجتبی(ع) دومین امام شیعیان و فرزند امام علی(ع) در سال سوم هجری در مدینه متولد شده[1] و در سال 50 هجری به شهادت رسیدند.[2]
حسن بن ابی الحسن ابوسعید بصری معروف به «حسن بصری» نیز در زمان خلافت عمر بن خطاب در مدینه به دنیا آمد.[3] وی در بصره سکنا گزید و یکی از فقیهان اهل‌سنت بود، که البته بیاناتی از او در تفسیر و عرفان نیز رسیده است.[4] او در سال 110 هجری در بصره درگذشت.[5]
درباره سؤال مطرح شده در چند محور مطالبی بیان می‌شود:
1. باید دانست که بیشتر روایات حسن بصری در کتاب‌های اهل‌سنت وجود دارد و اصولاً مکتب و مدرسه اهل‌سنت بر پایه روایات عده خاصی از اصحاب و خصوصاً آنچه موافق با نظر خلفای سه‌گانه بود شکل گرفت؛ لذا این‌که بسیاری از روایات و نقل قول‌های حسن بصری در کتب اهل‌تسنن از آنِ امام حسن مجتبی(ع) باشد احتیاج به اثبات دارد. به‌علاوه؛ باید اثبات شود که انگیزه‌ای هم برای این کار وجود داشته یا خیر؟ به عنوان نمونه، آیا در دوره مؤلفان آن کتاب‌ها با ترویج روایات امام حسن(ع)‌ برخورد می‌شده یا خیر؟
2. بر فرض قبول این جابجایی و تغییر اسم در روایات کتب اهل‌سنت، شناخت آن مقدار از روایاتی که در واقع از امام حسن مجتبی(ع) باشد از بین نقل‌هایی که از حسن بصری وجود دارد کاری مشکل و سخت خواهد بود و عملاً با قبول این مطلب که از حسن بصری مطالب قابل توجهی در کتب‌های اهل‌تسنن نقل شده است و احتمال این‌که هر روایتی که نقل شده می‌تواند واقعاً از خود حسن بصری باشد، حجیت این دسته از روایات ادعا شده را با خدشه روبرو می‌کند.
3. جدای از  همه این مطالب؛ سؤال مهمی که مطرح می‌شود، آن است که چرا شیعیان و اصحاب ائمه که کتاب‌هایشان در دسترس بنی امیه نبود و می‌توانستند تمام مطالب ائمه(ع) را ضبط کنند (مانند آنچه برای روایات امیر المؤمنین(ع) و یا امام باقر و امام صادق(ع) اتفاق افتاد) این روایات امام حسن(ع) را که ادعا می‌شود در کتب اهل‌سنت به نام حسن بصری ضبط شده است در کتاب‌های روایی خودشان نیاوردند؟! اگر واقعاً این روایات از امام مجتبی(ع) باشد، باید نشانه‌هایی از آن در کتاب‌های حدیثی اصحاب ائمه وجود داشته باشد که در این صورت می‌تواند به عنوان قرینه‌ای بر صحت این ادعا باشد، اما در غیر این صورت اثبات این ادعا مشکل خواهد بود.
بنابراین، اگر چه امکان ادعای مذکور را نفی نمی‌کنیم، اما اثبات آن احتیاج به قرائن و ادله قوی دارد که باید در هر روایت، به صورت جداگانه و تحلیلی مورد بحث و گفت‌وگو قرار گیرد و نمی‌توان به صورت کلی، حکمی را در این قضیه صادر کرد.
 

[1]. شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ‏2، ص 5، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق؛ طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، ج ‏1، ص 402، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1417ق؛ آل یاسین‏، شیخ راضى، صلح الحسن(ع)، ص 25، بیروت، اعلمى‏، چاپ اوّل‏، 1412ق.
[2]. طبرسی، فضل بن حسن، تاج الموالید، ص 82، بیروت، دار القاری، چاپ اول، 1422ق؛ طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ص 159، قم، بعثت، چاپ اول، 1413ق.
[3]. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، المختار من مناقب الأخیار، ج ‏2، ص 186 – 187، العین، مرکز زاید للتراث و التاریخ‏، چاپ اول، 1424ق؛ ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏2، ص 72، بیروت، دار الفکر، چاپ اول.
[4]. سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 1، ص 323، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، 1418ق.
[5]. وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏2، ص 72.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    902509 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    566259 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    492923 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    425701 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    405606 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374151 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    360443 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    345315 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    325601 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    315904 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...