جستجوی پیشرفته
بازدید
1310
آخرین بروزرسانی: 1397/05/11
خلاصه پرسش
معنای سلطه چیست و آیا سلطه‌گری در اسلام مورد پذیرش است؟ آیا جدا از نکوهش اطاعت و سلطه‌‌پذیری از طاغوتیان و ستمگران، لزوم اطاعت از افرادی چون پیامبران، والدین و ... نیز خود پذیرش نوعی سلطه‌‌گری نیست؟!
پرسش
«سلطه» از نظر ریشه لغوی، به معنای چیست؟ آیا سلطه و سلطه‌گری در اسلام به صورت کامل نکوهش شده است؟
پاسخ اجمالی
واژه «سلطه» از ریشه «س-ل-ط» به معنای قهر است، چنان‌که «سلاطه» به معنای قدرتی است که با استفاده از قوه قهریه به دست آید.[1] یکی از معانی «سلطان» نیز حجت و برهان و دلیل آشکار است[2]:
«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى‏ بِآیاتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِینٍ»،[3] و موسی را با نشانه‌ها و دلیل واضح فرستادیم.
در همین راستا، از آن‌جا که شیطان، حجت و برهان و قدرتی علیه انسان ندارد، سلطان از او نفی شده است.[4]
همچنین واژه سلطان در مورد کسانی که از طرف حاکم مأموریت می‌یابند، به جهت این‌که بخشی از قدرت او را دارند، به کار برده می‌شود.[5]
مشتقات واژه «سلط» با معانی مختلف آن؛ در آیات بسیاری از قرآن آمده است.
سلطه و سلطه‌گری از نگاه اسلام
یکى از مهم‌ترین مبانى و اصول نظام‌هاى سیاسى، موضوع «مبدأ سلطه و قدرت» است‏. هر یک از نظام‌ها براى خود مبدأ خاصى قائل هستند.
از نظر اسلام حقّ سلطه بالذات و مستقلاً متعلق به خداوند متعال است و هرگز برای کسی در مقابل او، سلطه و قدرتى نمی‌ماند و مخلوق نمی‌تواند هرکارى که بخواهد انجام دهد؛ لذا هرکس که به حکومت می‌رسد باید به طور مستقیم یا غیر مستقیم از جانب خداوند متعال اجازه داشته باشد و اطاعت از آنها زمانی واجب است که در طول اطاعت خداوند متعال باشد.
ادله عقلى و نقلى بر صحت این ادعا دلالت دارند که به برخى از آنها اشاره می‌شود:
الف) توحید در اطاعت[6]
 اطاعت، از شئون مالکیّت است و از آن‌جا که مالک حقیقى انسان، خدا است، پس اطاعت او نیز ذاتاً واجب است؛ لذا خداوند متعال وجوب اطاعت افرادی را به اذن خود می‌داند و می‌فرماید: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِیُطاعَ بِإِذْنِ اللهِ»؛[7] هیچ رسولى نفرستادیم مگر آن‌که به فرمان خدا، از وى اطاعت شود.
لذا بعد از اطاعت از رسولان الهی می‌فرماید: «کسى که از فرستاده خدا اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده است».[8]
ب) توحید حاکمیت‏
حکومت حکمرانى و حاکمیّت و حقّ ولایت و سلطنت؛ در اصل و ذاتاً براى خدای متعال است. پس حاکمیت نیز از آنِ خداوند است: «فرمان نافذ و حکومت [بر جهان هستى]، تنها از آن خداست فرمان داده که غیر از او را نپرستید! این است آیین پابرجا ولى بیشتر مردم نمی‌دانند».[9]
با توجه به این ادله، تنها سلطان ذاتی و مستقل عالم، خدای تعالی است؛ اما این حق طبق قرآن و روایات به انسان‌هایی عطا شده است و اطاعت از آنان واجب است. باید از پیامبران و امامان معصوم پیروی کرد.[10] در همین راستا، اطاعت از کارگزاران خاص و عام آن پیشوایان در محدوده‌ای که خود آنان معین فرموده‌اند، لازم و واجب است.[11]
افرادی؛ مانند پدر و مادر نیز تا اندازه‌ای بر فرزندان خود تسلط دارند. البته اطاعت از پدر و مادر در مواردى واجب است که به شرک و معصیت امر نکرده باشند.[12]
نفی حاکمیت و سلطه
در نقطه مقابل، اسلام سلطنت حقیقی از افرادی که مالکیت و حاکمیت خدا را قبول ندارند، نفی کرده است که آنها عبارتند از:
1. شیطان؛ آیاتی بر نفی سلطه شیطان دلالت می‌کند؛[13] مانند: «و به یقین تو (شیطان) را بر بندگان من تسلّطى نیست (آنها همیشه در انتخاب راه مختارند) جز کسانى از گمراهان که به کلى پیرو تو شوند». [14] سلطه شیطان و کسانی که از سوی خدا معرفی نشده‌اند بر انسان‌ها اجبارى و الزامى و ناخودآگاه نیست؛ بلکه این انسان‌ها هستند که شرایط ورود شیطان را به محیط جان خود فراهم می‌سازند.[15]
2. حکومت طاغوت
طاغوت از  ریشه «طغی»، به معناى سرکشى و شکستن حدود و قیود، و یا هر چیزى است که وسیله طغیان‌گرى و یا سرکشى می‌باشد.[16]
آیات قرآن مسلمانانى را که براى داورى به نزد حاکمان ظالم و طاغوت می‌رفتند ملامت می‌کند، و می‌گوید: «اى پیامبر! آیا نمی‌بینى کسانى را که خود را مسلمان می‌پندارند و می‌گویند به تمام کتب آسمانى که بر تو و انبیای پیشین نازل شده است ایمان آوردیم، در عین حال داوری‌هاى خود را به نزد طاغوت می‌برند، با آنکه به آنان دستور داده شده که هرگز فرمان طاغوت را نبرند».[17]

[1]. ابن منظور، لسان العرب‏، ج ‏7 ، ص 320، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق‏.
[2]. لسان العرب، ج ‏7، ص 321.
[3]. «ما، موسى را با آیات خود و دلیل آشکارى فرستادیم»؛ هود، 96.
[4]. «وَ ما کانَ لَهُ عَلَیْهِمْ مِنْ سُلْطان»؛ سبأ، 21.
[5]. لسان العرب، ج ‏7، ص 321.
[7]. نساء، 64.
[8]. نساء، 80.
[9]. یوسف، 40.
[13]. اسراء، 65؛ صافات، 30.
[14]. حجر، 42.
[15]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏11، ص 40، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[16]. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ص 520 – 521،  بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، 1412ق؛ تفسیر نمونه، ج ‏3، ص 445 - 446.
[17]. نساء، 60.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    905134 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    569532 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    501431 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    429578 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    408516 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374983 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    362389 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    348322 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    327170 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    316979 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...