جستجوی پیشرفته
بازدید
2103
آخرین بروزرسانی: 1397/05/11
خلاصه پرسش
معنای سلطه چیست و آیا سلطه‌گری در اسلام مورد پذیرش است؟ آیا جدا از نکوهش اطاعت و سلطه‌‌پذیری از طاغوتیان و ستمگران، لزوم اطاعت از افرادی چون پیامبران، والدین و ... نیز خود پذیرش نوعی سلطه‌‌گری نیست؟!
پرسش
«سلطه» از نظر ریشه لغوی، به معنای چیست؟ آیا سلطه و سلطه‌گری در اسلام به صورت کامل نکوهش شده است؟
پاسخ اجمالی
واژه «سلطه» از ریشه «س-ل-ط» به معنای قهر است، چنان‌که «سلاطه» به معنای قدرتی است که با استفاده از قوه قهریه به دست آید.[1] یکی از معانی «سلطان» نیز حجت و برهان و دلیل آشکار است[2]:
«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى‏ بِآیاتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِینٍ»،[3] و موسی را با نشانه‌ها و دلیل واضح فرستادیم.
در همین راستا، از آن‌جا که شیطان، حجت و برهان و قدرتی علیه انسان ندارد، سلطان از او نفی شده است.[4]
همچنین واژه سلطان در مورد کسانی که از طرف حاکم مأموریت می‌یابند، به جهت این‌که بخشی از قدرت او را دارند، به کار برده می‌شود.[5]
مشتقات واژه «سلط» با معانی مختلف آن؛ در آیات بسیاری از قرآن آمده است.
سلطه و سلطه‌گری از نگاه اسلام
یکى از مهم‌ترین مبانى و اصول نظام‌هاى سیاسى، موضوع «مبدأ سلطه و قدرت» است‏. هر یک از نظام‌ها براى خود مبدأ خاصى قائل هستند.
از نظر اسلام حقّ سلطه بالذات و مستقلاً متعلق به خداوند متعال است و هرگز برای کسی در مقابل او، سلطه و قدرتى نمی‌ماند و مخلوق نمی‌تواند هرکارى که بخواهد انجام دهد؛ لذا هرکس که به حکومت می‌رسد باید به طور مستقیم یا غیر مستقیم از جانب خداوند متعال اجازه داشته باشد و اطاعت از آنها زمانی واجب است که در طول اطاعت خداوند متعال باشد.
ادله عقلى و نقلى بر صحت این ادعا دلالت دارند که به برخى از آنها اشاره می‌شود:
الف) توحید در اطاعت[6]
 اطاعت، از شئون مالکیّت است و از آن‌جا که مالک حقیقى انسان، خدا است، پس اطاعت او نیز ذاتاً واجب است؛ لذا خداوند متعال وجوب اطاعت افرادی را به اذن خود می‌داند و می‌فرماید: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِیُطاعَ بِإِذْنِ اللهِ»؛[7] هیچ رسولى نفرستادیم مگر آن‌که به فرمان خدا، از وى اطاعت شود.
لذا بعد از اطاعت از رسولان الهی می‌فرماید: «کسى که از فرستاده خدا اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده است».[8]
ب) توحید حاکمیت‏
حکومت حکمرانى و حاکمیّت و حقّ ولایت و سلطنت؛ در اصل و ذاتاً براى خدای متعال است. پس حاکمیت نیز از آنِ خداوند است: «فرمان نافذ و حکومت [بر جهان هستى]، تنها از آن خداست فرمان داده که غیر از او را نپرستید! این است آیین پابرجا ولى بیشتر مردم نمی‌دانند».[9]
با توجه به این ادله، تنها سلطان ذاتی و مستقل عالم، خدای تعالی است؛ اما این حق طبق قرآن و روایات به انسان‌هایی عطا شده است و اطاعت از آنان واجب است. باید از پیامبران و امامان معصوم پیروی کرد.[10] در همین راستا، اطاعت از کارگزاران خاص و عام آن پیشوایان در محدوده‌ای که خود آنان معین فرموده‌اند، لازم و واجب است.[11]
افرادی؛ مانند پدر و مادر نیز تا اندازه‌ای بر فرزندان خود تسلط دارند. البته اطاعت از پدر و مادر در مواردى واجب است که به شرک و معصیت امر نکرده باشند.[12]
نفی حاکمیت و سلطه
در نقطه مقابل، اسلام سلطنت حقیقی از افرادی که مالکیت و حاکمیت خدا را قبول ندارند، نفی کرده است که آنها عبارتند از:
1. شیطان؛ آیاتی بر نفی سلطه شیطان دلالت می‌کند؛[13] مانند: «و به یقین تو (شیطان) را بر بندگان من تسلّطى نیست (آنها همیشه در انتخاب راه مختارند) جز کسانى از گمراهان که به کلى پیرو تو شوند». [14] سلطه شیطان و کسانی که از سوی خدا معرفی نشده‌اند بر انسان‌ها اجبارى و الزامى و ناخودآگاه نیست؛ بلکه این انسان‌ها هستند که شرایط ورود شیطان را به محیط جان خود فراهم می‌سازند.[15]
2. حکومت طاغوت
طاغوت از  ریشه «طغی»، به معناى سرکشى و شکستن حدود و قیود، و یا هر چیزى است که وسیله طغیان‌گرى و یا سرکشى می‌باشد.[16]
آیات قرآن مسلمانانى را که براى داورى به نزد حاکمان ظالم و طاغوت می‌رفتند ملامت می‌کند، و می‌گوید: «اى پیامبر! آیا نمی‌بینى کسانى را که خود را مسلمان می‌پندارند و می‌گویند به تمام کتب آسمانى که بر تو و انبیای پیشین نازل شده است ایمان آوردیم، در عین حال داوری‌هاى خود را به نزد طاغوت می‌برند، با آنکه به آنان دستور داده شده که هرگز فرمان طاغوت را نبرند».[17]

[1]. ابن منظور، لسان العرب‏، ج ‏7 ، ص 320، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق‏.
[2]. لسان العرب، ج ‏7، ص 321.
[3]. «ما، موسى را با آیات خود و دلیل آشکارى فرستادیم»؛ هود، 96.
[4]. «وَ ما کانَ لَهُ عَلَیْهِمْ مِنْ سُلْطان»؛ سبأ، 21.
[5]. لسان العرب، ج ‏7، ص 321.
[7]. نساء، 64.
[8]. نساء، 80.
[9]. یوسف، 40.
[13]. اسراء، 65؛ صافات، 30.
[14]. حجر، 42.
[15]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏11، ص 40، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[16]. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ص 520 – 521،  بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، 1412ق؛ تفسیر نمونه، ج ‏3، ص 445 - 446.
[17]. نساء، 60.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا خطبه‌های «بیان»، «افتخاریه» و «تطنجیه» که در «مشارق الأنوار» حافظ بُرسی وجود دارند، معتبراند؟
    8087 روایات و دعاهای برجای مانده
    خطبه افتخاریهحافظ رجب برسى در کتاب «مشارق الأنوار»[1] از أصبغ بن نباته؛ خطبه نسبتاً مفصلى را به نام «خطبة الإفتخار» از امام علی(ع) نقل کرده است. در آن خطبه امام علی(ع) با این جملات خود را معرّفی می‌فرماید: «من برادر پیامبر و وارث علم و ...
  • خداوند انسان را با چه هدفی خلق کرد؟
    29331 کلام قدیم
    دلایل زیر را می‌توان هدف خلقت و آفرینش انسان بر شمرد:الف) خالقیت پروردگار متعال اقتضا می‌کرد که او خلق کند و دست به آفرینش بزند.ب) نظام آفرینش نظامی حکیمانه و هدف‌مند است.ج) علت غایی و هدف نهایی خلقت کائنات و پیدایش موجودات، ...
  • آیا علمای شیعه معتقدند که قرآن دارای نقص است؟
    8184 شیعه و قرآن
    کتاب التنبیه و الرد على أهل الأهواء و البدع، تألیف أبی الحسین محمد بن أحمد بن عبدالرحمن ملطی شافعی است. با مطالعه این کتاب به خوبی پیدا است که وی در نظریه هایی که به شیعه نسبت می دهد مغرض است و در موارد متعددی از سخنانش ...
  • روش تفسیر تاریخی قرآن و یا تفسیر قرآن با گرایش تاریخی چیست؟
    6321 علوم قرآنی
    شیوه نگارش مفسّران در تفسیر، یکسان نیست و بر اساس سلیقه و ذوق و یا با توجّه به مخاطب خاص، اسلوب‌هاى نگارش و سبک پردازش مطلب متفاوت است.[1] یکی از این سبک‌های تفسیر قرآن کریم؛ تفسیر تاریخی است، که به دلایلی طرفداران زیادی ...
  • آیا شاه اسماعیل یک صوفی سنی بوده، یا شیعه است؟
    12487 تاريخ بزرگان
    هرچند، برخی از روش های صوفیان، مورد نقد دانشمندان شیعه قرار گرفته است، اما این بدان معنا نیست که تمام آموزه­های آنان غلط بوده و هر شخصی که به بخش های صحیحی از تعالیم آنان عمل نماید، را متهم به کناره­گیری از مذهب تشیع نماییم. ...
  • «خرقه» در عرفان اسلامی کنایه از چیست؟
    3509 اصطلاحات
    «خرقه» در لغت به معنای «تکه پارچه»، یا جامه‌ای است که از تکه‌های پارچه دوخته شده باشد. در تصوف و عرفان، واژه «خرقه» هم به معنای لباسی مخصوص است که پوشیدن و درآوردن آن دارای آداب و رسوم ویژه‌ای می‌باشد؛ و هم به معنای رعایت آداب و تخلّق ...
  • تفاوت «هنیئاً»، «مریئاً»، «فراتاً» و «سائغاً» چیست؟
    446
    در زبان عربی، واژه‌های متفاوت و تا حدودی مترادف برای نشان‌دادن معنای «شیرین و گوارا» وجود دارد و هر کدامشان از چشم‌اندازی به این مفهوم اشاره می‌کنند که برخی از آنها عبارت‌اند از:فرات: این واژه مترادف کلمه «عذب»، به معنای «شیرین» است؛[1] از این‌رو ...
  • مراد از اسلامی‌کردن علوم انسانی چیست؟
    3153 مبانی فقهی و اصولی
    اسلام این ادعا را ندارد که در متون منقول خود به تمام جزئیات علوم انسانی، اشاره کرده است، بلکه نقل و عقل به کمک هم علوم انسانی را می‌سازند. بر این اساس؛ اولاً: آنچه عقل سلیم بدان دست می‌یابد مخالف نقل نیست. ثانیاً: آنچه مسلماً از آموزه‌های شرعی ...
  • نقش عقل در دین اسلام چیست؟ آیا اسلام بدون عقل امکان دارد و قابل تصور است؟
    11914 حکمت نظری و عملی
    در مکتب اسلام عقل جایگاه ویژه‌ای دارد، به گونه‌ای که در کنار وحی به عنوان یکی از دلایل و حجت‌ها شمرده شده است. عقل، حجّت درونى انسان‏ها است که آنها را در مسیر کمال رهبرى مى‏‌کند و شریعت (دین)، حجت بیرونى است، براى نجات انسان‏ها از گرداب آلودگى‌‏ها ...
  • چرا مردمان یهودی کتاب خود را به زبان عبری می خوانند؟
    6693 یهود
    خداوند موجودی فرا مادّی است که نمی توان او را با مقیاس های مادّی سنجید، امّا او برای انجام امور در این دنیا از لوازم مادّی که برای نوع بشر قابل فهم بوده، استفاده کرده است. یکی از این امور، هدایت انسان ها به سوی رستگاری است. خداوند ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926197 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617051 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548621 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452393 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439984 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388268 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385155 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376659 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338615 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327106 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...