این سخن پیامبر(ص) که فرمود: ما پیامبران به ‌اندازه‌ی دانش مردم با آنان سخن می‌‌گوییم، آیا به معنای مبتنی نبودن دین بر حقیقت و یا برتری علم بر دین نیست؟ - گنجینه پاسخ‌ها - اسلام کوئست - مرجعی برای پاسخگویی به سوالات دینی، اعتقادی و شرعی
جستجوی پیشرفته
بازدید
353
تاریخ بروزرسانی 1397/05/09
 
کد سایت fa84358 کد بایگانی 102016 نمایه معنای سخن گفتن پیامبران به اندازه‌ی عقول مردم
طبقه بندی موضوعی درایه الحدیث
خلاصه پرسش
این سخن پیامبر(ص) که فرمود: ما پیامبران به ‌اندازه‌ی دانش مردم با آنان سخن می‌‌گوییم، آیا به معنای مبتنی نبودن دین بر حقیقت و یا برتری علم بر دین نیست؟
پرسش
پیامبر اسلام(ص) فرمود: «إنا معاشر الانبیاء نکلم الناس علی قدر عقولهم». طبق این حدیث، بیانات نبی اکرم(ص) بر اساس و مبنای فهم مردم خواهد بود، نه حقایق واقعی. در نتیجه نمی‌تواند مقابل مباحث علمی که به کشف واقع می‌پردازند بایستد. به عبارت دیگر، این روایت بیان می‌کند دین به ارائه حقیقت من از آن‌جهت که حقیقت است نمی‌پردازد، بلکه ملاحظه دریافت عقل را می‌کند. در نتیجه علوم که متکفل کشف حقایق‌اند در رتبه بالاتری نسبت به دین قرار می‌گیرند و در تعارض علم و دین، علم جایگاه بالاتری خواهد داشت.
پاسخ اجمالی
در روایت آمده است که پیامبر(ص) فرمود: «ما انبیاء به اندازه‌ی عقل مردم سخن می‌‌گوییم».[1] آیا از این سخن می‌توان برداشت کرد که پیامبران(ع) در صدد بیان واقعیات نبودند، و فقط به اندازه درک مردم، معارف دین را بیان می‌کردند؟
در پاسخ باید گفت؛ تنزّل حقیقت سبب باطل و ناصواب شدن آن نیست، بلکه به معنای باطن بودن بخشی از آن و ظاهر بودن بخش دیگر است. به بیان دیگر، گسترده بودن آموزه‌های قرآن موجب گردید تا ابلاغ پیام‌هایش محدود به دلالت ظاهری و عرفی الفاظ و عبارات نباشد، بلکه رساندن بخش وسیعی از آموزه‌هایش، از طریق لایه‌های پنهان و در قالب «معانی» و «مصادیق باطنی» صورت پذیرد.[2] مراد از «ظاهر» (معنای ظاهری)، آن بخش از معارف و احکامی است که آیات قرآن بر مبنای قواعد ادبیّات عرب و أصول عُقلایی محاوره، بر آن دلالت دارد، و برای هرکس که با قواعد و أصول یاد شده آگاه باشد و آنها را به کار بندد، قابل فهم است. امّا مقصود از «باطن»، مجموعۀ معانی و مصادیقی[3] است که دلالت و نیز انطباق آیات بر آنها، پنهان و بوده، و از دسترس عموم مردم به دور می‌باشد. گاه از این سلسله‌ی معانی و مصادیق با تعبیر «بطن معنایی» و «بطن تأویلی» (= «جری القرآن»)، یاد می‌شود.[4] در پاره‌ای از روایات، از وجود «بطن» برای تک تک آیات، و نیز از تعدّد «بطن» و «ظاهر» خبر داده شده است.[5]
بر اساس روایات معصومین(ع)، احادیث ایشان نیز، مانند آیات قرآن کریم دارای وجوه مختلف معنایی می‌باشد.[6]به همین جهت روایات ایشان - مانند قرآن- هرچند در ظاهر برای همگان قابل فهم بوده و به صورت سطحی بیان شده است، اما بطونی دارد که بر اساس آن، می‌توان به حقایق اصلی عالم واقعیت دست‌یافت، و این‌گونه نیست که حقیقت را مُثله نموده و به مردم ارائه نموده باشند. به عبارت روشن‌تر، این‌که پیامبر(ص) فرموده‌‌اند با مردم به اندازه دانش آنان سخن می‌گوییم، به این معنا نیست که دیگر کاری به حقایق نداشته و حتی باطل را در چنین قالبی قرار می‌دهیم؛ بلکه به این معنا است که همان حقایق عینی و واقعی را به شیوه‌ای ارائه می‌کنیم که مردم عادی بتوانند به اندازه توانشان به آن حقایق دست یابند، و نیز کسانی که دارای مراتب عالی‌تری می‌باشند، خود را منحصر به ظاهر الفاظ نکنند. دلیل این‌گونه سخن گفتن نیز آن است که سخن گفتن با مردم بر اساس علومی که فراتر از دانش ایشان است - بویژه در مواردی که بر خلاف مشاهدات عامیانه نیز باشد- موجب بد گمانی مردم به دین و باعث نسبت‌‌های ناروا - مانند افسون‌گری یا اختلال فکری و جنّ زدگی و...- به گوینده خواهد شد؛ و هدف و غرض اصلی دین که رساندن مردم به متن واقعیت است، منتفی می‌گردد. به همین جهت لازم است حقایق عینی و خصوصاً روحانی در قالبی به مردم ارائه گردد که همگان بتوانند از آن بهره‌‌مند گردند و مختص گروهی خاص نباشد.
بنابر این، معنای این سخن آن است که اولاَ: این‌گونه نیست که دین، از حقیقت رخ برگرداند و تنها دانش مردم را مدّ نظر داشته باشد، بلکه متن واقعیت، هدف اصلی دین است. و در نتیجه با علم حقیقی در تعارض نخواهد بود. ثانیاً: در ارائه این حقایق نیز تجزیه و تقطیع رخ نمی‌دهد، بلکه آنها را در قالبی قرار داده که همگان از آن بهره‌مند گردند.
 
 
 

[1]. برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ج1، ص 195، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1371ق.
[2]. ر. ک: ابن بابویه، محمد بن على‏، التوحید، محقق، مصحح، هاشم حسینى، ص 265، قم، جامعه مدرسین‏، چاپ اول، 1398ق؛ نورى، حسین بن محمد تقى‏، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، ج 17، ص 326، قم، مؤسسة آل البیت ع ‏، چاپ اول، 1408ق.
[3]. البته در زمینه رابطه ظاهر و باطن آیات، شش نظریه وجود دارد که به اختصار عبارت‌اند از: 1. تلازم (لازم و ملزوم)، 2. طولی مطابقی، 3. مثل و ممثّل، 4. مفهوم و مصداق، 5. تنبیه و ایماء، 6. اشاره.
[4]. ر. ک: مصباح یزدی، قرآن شناسی، ج 2، ص 261- 264، قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1394ش.
[5]. ر. ک: صفار، محمد بن حسن‏، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم‏، محقق، مصحح، کوچه باغى، ج 4، ص 196، باب 7، ح 7 و203، باب 10، ح 2، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏، چاپ دوم، 1404ق؛ برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن‏، محقق، مصحح، محدث، جلال الدین‏، ص 269، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم‏، 1371ق.
[6]. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعه، محقق، مصحح، ج 18 ص153، باب 14، ح 1، قم، مؤسسة آل البیت ع ، چاپ اول، 1409ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    826526 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    504722 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    373063 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    371764 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    349556 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    296276 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    293029 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    287679 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    283997 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    260363 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5131  نفر