جستجوی پیشرفته
بازدید
877
تاریخ بروزرسانی 1397/02/20
 
کد سایت fa84915 کد بایگانی 102552 نمایه معنای ماده و هیولی
طبقه بندی موضوعی کلیات
خلاصه پرسش
معنای «هیولی» در کتب فلسفی چیست؟
پرسش
معنای «هیولی» در کتب فلسفی چیست؟ و آیا با معنای امروزی آن که موجودی خیالی و وحشتناک است، ارتباطی دارد؟
پاسخ اجمالی
اصطلاح «هیولا» در فلسفه به معنای «قوه» است و گاهی به معنای «ماده» نیز بکار می‌رود.
برای روشن شدن ارتباط هیولا با ماده و پیش از پرداختن به معنای فلسفی «هیولا»، ضروری است توضیح مختصری در باره تاریخچه بحث ماده ارائه گردد، تا معنای آن به درستی مشخص شود.
«ماده» در لغت به معنای امتداد دهنده، و یا چیزی که قابل کشیدن و امتداد است، می‌باشد[1] و در علوم گوناگون، معانی مختلفی دارد:
1. در علم منطق: به کیفیت واقعی نسبت بین موضوع و محمول قضیه (که عبارت از ضرورت، امکان و امتناع است)، «ماده» گفته می‌شود.[2]
2. در علم فیزیک: ماده به موجودی گفته می‌شود که دارای صفات خاصی؛ مانند جرم، وزن، بُعد یا فاصله، زمان و اینرسی،[3] باشد.[4]
3. در فلسفه: گاهی به معنای «هیولا» به کار می‌رود که از آن به «ماده اولی» تعبیر می‌شود، و عبارت است از جوهری که هیچ‌گونه فعلیتی ندارد، مگر بالقوه بودن، و پذیرای صورت‌های متعدد است، که از آن به «قوه محض» نیز تعبیر می‌شود. گاهی نیز به هر نوع «قوه»ای که برای پذیرش یک فعلیت جدید لحاظ می‌شود اطلاق می‌گردد.[5]
در مورد سیر تحوّل معنای ماده باید گفت؛ آنچه متفکران یونانی بدان پرداخته بودند، «آرخه» بود.[6] «آرخه» به معنای مبدأ و منشأ یا همان بن‌مایه و اصل اولیه اشیاء است که مورد پژوهش اندیشمندان یونانی قرار گرفت. «طالس» خمیر مایه اصلی اشیاء عالم را آب عنوان نمود و «آناکسیمنس» آن‌را هوا معرفی کرد و «دموکریتوس» آن‌را ذرات تجزیه ناپذیر می‌پنداشت،[7] اما «ارسطو» برای پاسخ به این پرسش که بن‌مایه اصلی اشیاء عالم چیست، نظریه «هیولا» و «صورت» را مطرح کرد. او معتقد بود که بسیط‌‌ترین و ساده‌‌ترین اجسام دنیای مادی، چهار عنصر (آب، خاک، آتش و هوا) هستند که می‌توانند به یکدیگر تبدیل شوند. خاصیت تبدیل شوندگی به این معنا است که هر یک از این عناصر، مرکب از یک فعلیت و قوه هستند، فعلیت نسبت به حالت موجود و قوه نسبت به حالتی که قرار است بدان تبدیل شوند.[8] پس هر یک از عناصر مرکب از دو جزء خواهند بود که یکی صورت (فعلیت) و دیگری «هوله» (قوه) نامیده می‌شوند. «هوله» در لغت یونانی به معنای چوب نتراشیده است که می‌تواند صورت‌‌های مختلفی به خود بگیرد. ارسطو در تعریف هوله می‌گوید موضوع اول برای هر چیزی است که از آن چیز به وجود می‌آید.[9] بنابر این ارسطو در پاسخ به این‌‌که «آرخه» یا اصل بنیادین عالم چیست، مرکبی از هوله و صورت را عنوان نمود.[10] هنگامی که حکمت یونانی به دست مسلمانان به عربی بازگردانده شد، آنها این واژه را به «هیولی» تغییر دادند.[11]
پس در حقیقت «ماده» به معنای «آرخه» یا بن‌مایه اشیاء نیست؛ بلکه در نظر ارسطو هر شیئی از یک قوه و صورت تشکیل یافته و نام قوه نیز «هوله» یا همان «هیولی» خواهد بود.
البته برخی مانند سهروردی،[12] فخر رازی،[13] خواجه طوسی[14] و...، منکر هیولی یا ماده اولی به معنای «قوه محض» هستند، اما آنان نیز می‌توانند موجودات را به مجرد و مادی تقسیم نمایند؛ اما به این معنا که اشیاء یا جسمانی‌اند و یا بدون جسم (مجرد از جسم) نه به این معنا که اشیاء یا دارای قوه هستند یا اینکه بدون قوه و همواره به صورت فعلیت تحقق دارند.
اما در مورد کاربرد واژه «هیولی» در زبان فارسی باید گفت؛ فرهنگ معین آن‌را چنین تبیین نموده است: «مأخوذ از یونانی؛ ماده اولی، اصل هر چیز. در فارسی به معنای صورت، هیکل، غول، عظیم الجثه است».[15]
شاید دلیل این‌که در عرف مردم، هر موجود وحشتناک؛ مانند غول یا موجود عظیم الجثه را هیولا می‌نامند، از این جهت باشد که هیولا در فلسفه یک امر مبهم، نامعلوم و غیر متعین است؛ و چنین موجودی، مرموز و وحشتناک به نظر می‌آید. بر این اساس، مردم به هر موجود فرضی و تخیلی وحشتناکی که شکل و شمایل آن مشخص نبود «هیولا» می‌گفتند.
 

[1]. ر. ک: مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش فلسفه، ج 2، ص 133، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، 1383ش.
[2]. مظفر، محمد رضا، المنطق، ص 174، قم، موسسه نشر اسلامی، بی‌تا.
[3]. اینرسی به معنای حفظ حالت اولیه و کرنش نکردن در مقابل تغییر است.
[4]. رحیمیان، سعید، ماده از دیدگاه فیزیک و فلسفه، ص134، کیهان اندیشه، شماره 63، 1374ش.
[5]. ر. ک: ملاصدرا، الحکمة المعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج 2، ص170، بیروت، دار احیاء التراث، چاپ اول، 1981م؛ نبویان، سید محمود، مادی و مجرد، ص210، مجله معرفت فلسفی، سال چهارم، شماره 3، بهار 1387ش.
[6]. کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ترجمه، مجتبوی، سید جلال الدین، ج1، ص28 و 34، تهران، علمی و فرهنگی، 1388ش.
[7]. همان، ص 32-36.
[8]. همان، ص352.
[9]. همان، ص352 و 353.
[10]. قوام صفری، مهدی، نظریه صورت در فلسفه ارسطو، ص270، تهران، نشر حکمت، 1387ش.
[11]. همان، ص 42.
[12]. شیخ اشراق، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، هانری کربن، ج 2، ص 74-76، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ دوم، 1375ش.
[13]. فخر رازی، المباحث المشرقیة، ج2 ص 8، قم، بیدار، دوم، 1411ق.
[14]. علامه حلی، کشف المراد، تحقیق، حسن زاده آملی، حسن، ص 215 و 229، قم، نشر اسلامی، 1417ق.
[15]. معین، محمد، فرهنگ معین، ذیل واژه «هیولا»، تهران، امیر کبیر، چاپ ششم، 1363ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    838307 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510806 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    383777 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    380318 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    353234 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    305033 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295549 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    292438 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288858 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270852 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5429  نفر