جستجوی پیشرفته
بازدید
368
تاریخ بروزرسانی 1397/03/29
 
کد سایت fa86483 کد بایگانی 103983 نمایه معیار درستی و حقانیت یک سخن
طبقه بندی موضوعی حدیث
خلاصه پرسش
بر اساس روایات، آیا برای شناخت حقیقت، تنها باید دید، یعنی شنیده‌ها هیچ اعتباری ندارند؟
پرسش
حدیثی از امام علی(ع) شنیدم که مضمون آن این بود: «انسان را همین عیب کافی است که وقتی بگویند حرفی را که می‌زنی بر اساس چه مدرکی است، بگوید شنیدم، می‌گویم»؛ سؤال من این است که بر چه اساسی باید بر حرف دیگران اعتماد کرد که مثال این دسته از افراد نباشیم؟ چون بیشتر سخنان بر اساس شنیده‌ها است، نه این‌که هر چیزی که می‌گوییم را دیده باشیم.
پاسخ اجمالی
ابتدا باید گفت؛ آنچه انسان با چشمان خود ببیند - و احتمال خطای در دید ندهد - با قطعیت قابل پذیرش است. از این‌رو است که امام حسن(ع) در جواب سؤال مرد شامی می‌فرماید: «بین حق و باطل چهار انگشت فاصله است. هر چه با چشم دیدى حق است، در حالی‌که با گوش، مطالب باطل زیادى شنیده‌اى‏».[1]
روایاتی از این دست فراوان است، اما باید دانست که روایاتی که در نکوهش اعتماد بر شنیده‌ها است، معنایش آن نیست که هر شنیده‌ای ناحق است؛ بلکه معنایش آن است که آنچه با چشمانت دیده‌ای را می‌توانی به یقین باور داشته باشی، اما «هر چیزی» که به گوشت خورده قابل باور نیست؛ بلکه باید آن‌را با شواهد و قرائن و دلایل منطقی سنجید و سپس به علم رسید.
بر این اساس، نمی‌توان در فرایند دریافت حقیقت، از عنصر شنیدن به طور کامل صرف نظر کرد، بلکه بسیاری از حقیقت‌ها تنها با شنیدن به دست می‌آید. در همین راستا است که خدا در آیات یسیاری بر نقش کلیدی شنوایی و شنیدن در ادراک حقیقت تأکید کرده و به عنوان نمونه در آیه 10 سوره ملک و به زبان حال دوزخیان در روز قیامت می‌فرماید: اگر می‌شنیدیم و یا از عقل خود بهره می‌جستیم از دوزخیان نبودیم!
همچنین پروردگار بارها در قرآن افرادی را توبیخ می‌فرماید که از توانایی خدادادی شنوایی خود بهره کافی نبرده و چنین بیان می‌کند که همانگونه که بر چشمها و دلهای آنان مهر زده شده، گوشهای آنان نیز مهر و موم شده است.
بر این اساس، مفهوم روایت نقل شده از امام مجتبی(ع) نیز آن است که اگرچه بیشتر شنیده‌ها نادرست‌اند، اما به هرحال برخی شنیده‌ها منطبق با حقیقت‌اند؛ به همین دلیل یک مسلمان در شناخت حقانیت شنیده‌ها می‌تواند از راه‌های مختلفی بهره گیرد:
 
1. مطابقت با قرآن
یکی از ویژگی‌های سخن حق، تطابق و سازگاری آن با قرآن است؛ لذا هر جایی دیده شود که سخنی مخالف آموزه‌های قرآنی است، آن شنیده باطل می‌باشد.[2]
2. مراجعه به سنت و سخنان پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع)
قرآن در معرفی پیامبر خدا(ص) به عنوان الگو در سنجش حق می‌فرماید: «...آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگیرید [و اجرا کنید]، و از آنچه نهى کرده خوددارى نمایید و از [مخالفت] خدا بپرهیزید که خداوند کیفرش شدید است».[3]
پیامبر(ص) در حدیث ثقلین، ائمه اطهار(ع) را برای عدم گمراهی بشر معرفی فرمود.[4]
امام علی(ع) درباره خود می‌فرماید: «من جداکننده حق و باطل هستم».[5]
شنیده‌ای که منطبق با آموزه‌های پیشوایان دینی می‌باشد، قابل قبول خواهد بود.
3. تطابق با فطرت
یکی دیگر از ویژگی‌های سخن حق آن است که مطابق با فطرت و طبیعت سالم بشر است.[6]
4. تطابق با عقل
از دیگر شاخصه‌هایی که برای شناخت حق مطرح می‌باشد، عقلانیت است؛ لذا در روایات وارد شده است که: «زبان وسیله سنجش است و نادانى موجب سبکى و بی‌ارزشى آن می‌شود و عقل آن‌را سنگین می‌کند».[7]

[1]. صدوق، محمد بن على‏، الخصال‏، ج 2، ص 441، قم، مؤسسه نشر اسلامی‏، چاپ اول، 1362ش‏.
[3]. حشر، 7.
[5]. هلالى، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی‏، ج 2، ص 712 – 713، قم، الهادى‏، چاپ اول، 1405ق؛  کوفى، فرات بن ابراهیم‏، تفسیر فرات الکوفی، ص 67، تهران، مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏، چاپ اول‏، 1410ق.
[7]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، ص 207، قم، مؤسسه نشر اسلامی‏، چاپ دوم، 1404ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    832994 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    507944 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    377363 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    376790 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    351565 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    301087 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    294448 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    289645 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    287363 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    266755 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4482  نفر