جستجوی پیشرفته
بازدید
809
آخرین بروزرسانی: 1398/08/22
خلاصه پرسش
ارتباط واژه‌های «قضیه»، «مقدمه»، «صغری»، «کبری»، «نتیجه» و ... در منطق با یکدیگر چیست و چرا تمامشان با صیغه مؤنث مورد استفاده قرار می‌گیرند؟
پرسش
با سلام؛ وجه تسمیه [المقدمه] در علم منطق چیست؟ چرا تاء تأنیث برداشته است؟ وجه تسمیه صغرا(مقدمه کوچک‌تر) و کبرا(مقدمه بزرگ‌تر) در علم منطق چیست؟
پاسخ اجمالی

در اصطلاح اهل منطق، به لفظی که دارای معنا باشد، «قول» گفته می‌شود. اما اگر لفظی بی‌معنا بود، آن‌را «مهمل» می‌خوانند. لفظی که دارای معنا است، اگر فقط یک کلمه باشد به آن «مفرد» می‌گویند و اگر از دو، یا چند کلمه تشکیل شده باشد آن‌را «مرکب» می‌نامند. «قول مرکب» خود به دو قسم تقسیم می‌شود: اگر به صورت یک جمله کامل باشد، «مرکب تام» و اگر معنای آن تمام و کامل نباشد، «مرکب ناقص» نامیده می‌شود. اما مرکب تام، اگر برای خبر دادن از چیزی باشد، به آن «مرکب تام خبری» می‌گویند و اگر این مرکب، افاده خبر نکند؛ بلکه بر معنای دیگری مانند دستور دادن، آرزو کردن و امثال آن دلالت داشته باشد، آن‌را «مرکب تام انشائی» می‌نامند.

در اصطلاح علم منطق «مرکب تام خبری» که قابلیت صدق و کذب دارد، را یک «قضیه» می‌دانند. و چون واژه «قضیه» مؤنث است، بسیاری از اصطلاحاتی که در منطق به کار گرفته می‌شود و معمولاً وصفی برای کلمه «قضیه» است، به صورت مؤنث استعمال می‌شود؛ اصطلاحاتی؛ مانند مقدمه، کبرا، صغرا، نتیجه، شرطیه، حملیه، موجبه، محصوره و... .[1]

در علم منطق، هر استدلال متشکل از «حداقل دو قضیه به عنوان مقدمه» و «یک قضیه به عنوان نتیجه» است. به دو قضیه‌ای که نتیجه استدلال از آنها به دست می‌آید، «مقدمه» نیز می‌گویند؛ زیرا مقدم بر نتیجه است و «نتیجه» مبتنی و متولد از آن دو است.

همان‌گونه که گفته شد، نتیجه‌ی یک استدلال، یک «قضیه» است که خود شامل یک موضوع و یک محمول می‌شود. موضوع نتیجه را «اصغر» و محمول آن‌را «اکبر» می‌نامند. و به همین تناسب به قضیه و مقدمه‌ای که موضوع نتیجه در آن قرار دارد، «صغرا» و به قضیه‌ای که در آن محمول نتیجه قرار دارد، «کبرا» می‌گویند.

قیاس نیز به نوبه خود به دو قسم «اقترانی» و «استثنایی» تقسیم می‌شود. اگر نتیجه قیاس به صورت پراکنده در مقدمتین وجود داشته باشد(یعنی موضوع آن در یک مقدمه و محمول آن در مقدمه‌ای دیگر) آن‌را «قیاس اقترانی»[2] گویند و اگر نتیجه به طور کامل در یکی از دو مقدمه قرار گرفته باشد(که معمولاً همراه با واژه‌هایی، مانند اگر، لکن و امّا است)، آن‌را «قیاس استثنایی»[3] می‌نامند.[4]

 

[1]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 5، ص 65 – 67، تهران، صدرا.

[2]. مانند: آهن فلز است. هر فلزی در اثر حرارت منبسط می‌شود= آهن در اثر حرارت منبسط می‌شود.

[3]. مانند: اگر آهن فلز باشد، براثر حرارت منبسط می‌شود. لکن آهن فلز است= پس دراثر حرارت منبسط می‌شود.

[4]. مجموعه آثار، ج 5، 89 – 90.

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    904434 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    568582 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    499362 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    428141 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    407696 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374789 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    361803 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    347616 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    326705 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    316684 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...