جستجوی پیشرفته
بازدید
819
آخرین بروزرسانی: 1398/06/26
خلاصه پرسش
«و خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید ...». آیا بر اساس این آیه از سوره بقره، نباید هیچ‌گاه به نام خدا سوگند یاد نمود؟!
پرسش
سلام؛ بر اساس آیه 224 سوره بقره که می‌فرماید: «خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید»، آیا نباید هیچ‌گاه به نام خدا سوگند یاد نمود؟!
پاسخ اجمالی

در آیه‌ای از قرآن کریم می‌خوانیم:

«خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید و سوگند او را مانع از پرهیزکار بودن و اصلاح بین مردم نسازید که خدا شنوا و دانا است».[1]

در شأن نزول این آیه می‌گویند: این آیه درباره عبد اللّه بن رواحه نازل گردید، که با دامادش بشر بن نعمان قطع رابطه کرده و قسم خورده بود به خانه وى نرود و با وی سخن نگوید و بین وى با زنش میانجی‌گرى نکند، و می‌گفت: به خدا سوگند یاد کرده‌‏ام و بدون دادن ‏کفاره روا نیست قسم خود را بشکنم.[2]

در معناى جمله اول آیه(خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید)، و این‌که مراد از آن چیست از سوی مفسران نظریاتی ارائه شده است؛ مانند:

  1. سوگند به خدا را بهانه‌ای برای خودداری از نیکوکارى و پرهیزکارى قرار ندهید؛ یعنی به سوگندی که به خدا خورده‌اید استناد نکرده و نگویید: چون ما به خدا سوگند خورده‌‏ایم، این کار خیر را انجام نخواهیم داد.

بنابر این، «عرضه» در این‌جا به معناى اعتراض است که مانع شدن میان دو چیز می‌باشد و معترض چیزی است که مانع بین دو امر است و نمی‌گذارد یکى از آنها به دیگرى برسد(مانند جمله معترضه). و در این‌جا منظور این است که قسم خوردن و علت آوردن آن‌را فاصله بین خود و نیکى قرار ندهید.

  1. «عرضه» به معناى حجت؛ یعنی سوگند به خدا را حجت و دلیل خود براى خوددارى از نیکى و پرهیزکارى قرار ندهید، و اگر قبلاً سوگندى خورده‌‏اید و اکنون دانستید که خیر و مصلحت در خلاف آن است، باید آنچه مصلحت در خلاف آن است را ترک کرده و آنچه خیر و مصلحت دارد را انجام دهید و استناد به سوگند گذشته ننمایید.

در حقیقت معناى آیه در این دو مورد یکى است؛ زیرا در هر دو معنا این است که سوگند به خدا را مانع کار نیک نکنید، به این‌که سوگند را علت و یا حجت قرار دهید.[3]

در این صورت تناسب آن با شأن نزول چنین است که سوگند یاد کردن در انجام کارهاى مباح، عملى پسندیده نیست تا چه رسد به این‌که کسى سوگند یاد کند کارهاى خوب را ترک کند.[4]

براین اساس، آیه در صدد بیان این مطلب است که شما با سوگند خوردن، خود را در انجام امور خیر محدود نکنید. به عنوان نمونه اگر از شما خواستند بین دو نفر آشتی برقرار کنید، نگویید که سوگند خورده‌ام در این امور دخالت نکنم!

  1. ممکن است کلمه «عرضه» به معناى «چیزى که عرضه بر آن بسیار است»، بوده باشد. بر اساس این معنا، آیه شریفه، نهى از زیاد سوگند خوردن به خداى سبحان خواهد بود. و معنایش چنین خواهد داد که بسیار به خدا سوگند نخورید، که اگر چنین کنید باعث می‌شود که دیگر موفق به نیکى و تقوا و اصلاح بین مردم نشوید؛ چون کسى که بسیار به خدا سوگند می‌خورد نام خدا دیگر در نظرش بزرگ جلوه نمی‌کند و سوگند به او را عملى سبک می‌شمارد؛ چون هر عملى که تکرار شد از اهمیت می‌افتد، و اثر سوگند زیاد آن است که اولاً: چنین کسى از دروغ هم پروا نمی‌کند، و دروغ هم بسیار خواهد گفت، و ثانیاً: جامعه، براى چنین فردى ارزش و منزلتى قائل نیست؛ چون مردم می‌فهمند که او براى خودش حرمتى قائل نیست، و خودش می‌داند که هر چه بگوید، جامعه آن‌را نمی‌پذیرد، و تکذیبش می‌کند.[5]

خلاصه این‌که آیه در صدد بیان آن است که نباید سوگند خوردن به خدا ورد زبان انسان‌ها شده، و به تدریج به صورت امری بی‌اهمیت تلقی شود؛ یعنی در امور کم اهمیت، حتی اگر سخن انسان راست و منطبق با واقع باشد، نباید سوگند خورد.

در همین راستا امام صادق(ع) فرمود: «لا تحلفوا بالله صادقین و لا کاذبین فإن الله قد نهى عن ذلک فقال‏ لا تجعلوا الله‏ عرضة لأیمانکم‏»؛[6] به خدا سوگند نخورید، چه این‌که راست بگویید یا دروغ؛ زیرا خداوند می‌فرماید: «خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید». امام فرمود: اگر کسی از شما خواست بین دو نفر اصلاح برقرار کنید، نگویید من سوگند خوردم که چنین کاری را نکنم.

با توجه به آنچه بیان شد، نهی از سوگند خوردن به نام خدا، بدان معنا نیست که در موارد نیاز - به عنوان نمونه شهادت صادقانه به نفع فردی در دادگاه - از سوگند خوردن خودداری کنیم، بلکه مراد آن است که سوگند خوردن را لقلقه زبان خود قرار ندهیم.

گفتنی است که در آیه بعد می‌فرماید: خداوند شما را برای سوگندهایى که بدون توجه یاد می‌کنید، مؤاخذه نخواهد کرد: «لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی‏ أَیْمانِکُم».[7]

 


[1]. بقره، 224. «وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَیْمانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَیْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَمیعٌ عَلیمٌ».

[2]. واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ترجمه، ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، ص 44، تهران، نشر نی، چاپ اول، 1383ش.

[3]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏2، ص 567، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏2، ص 146، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[5]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 222- 223، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 2، ص 333، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

[6]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 567؛ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج 1، 218، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.

[7]. بقره، 225.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    913847 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    584309 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    519363 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    444005 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    420479 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    378549 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    373755 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    360224 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    333261 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    321739 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...