بازدید
359
آخرین بروزرسانی: 1398/06/21
خلاصه پرسش
«و خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید ...». آیا بر اساس این آیه از سوره بقره، نباید هیچ‌گاه به نام خدا سوگند یاد نمود؟!
پرسش
سلام؛ بر اساس آیه 224 سوره بقره که می‌فرماید: «خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید»، آیا نباید هیچ‌گاه به نام خدا سوگند یاد نمود؟!
پاسخ اجمالی

در آیه‌ای از قرآن کریم می‌خوانیم:

«خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید و سوگند او را مانع از پرهیزکار بودن و اصلاح بین مردم نسازید که خدا شنوا و دانا است».[1]

در شأن نزول این آیه می‌گویند: این آیه درباره عبد اللّه بن رواحه نازل گردید، که با دامادش بشر بن نعمان قطع رابطه کرده و قسم خورده بود به خانه وى نرود و با وی سخن نگوید و بین وى با زنش میانجی‌گرى نکند، و می‌گفت: به خدا سوگند یاد کرده‌‏ام و بدون دادن ‏کفاره روا نیست قسم خود را بشکنم.[2]

در معناى جمله اول آیه(خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید)، و این‌که مراد از آن چیست از سوی مفسران نظریاتی ارائه شده است؛ مانند:

  1. سوگند به خدا را بهانه‌ای برای خودداری از نیکوکارى و پرهیزکارى قرار ندهید؛ یعنی به سوگندی که به خدا خورده‌اید استناد نکرده و نگویید: چون ما به خدا سوگند خورده‌‏ایم، این کار خیر را انجام نخواهیم داد.

بنابر این، «عرضه» در این‌جا به معناى اعتراض است که مانع شدن میان دو چیز می‌باشد و معترض چیزی است که مانع بین دو امر است و نمی‌گذارد یکى از آنها به دیگرى برسد(مانند جمله معترضه). و در این‌جا منظور این است که قسم خوردن و علت آوردن آن‌را فاصله بین خود و نیکى قرار ندهید.

  1. «عرضه» به معناى حجت؛ یعنی سوگند به خدا را حجت و دلیل خود براى خوددارى از نیکى و پرهیزکارى قرار ندهید، و اگر قبلاً سوگندى خورده‌‏اید و اکنون دانستید که خیر و مصلحت در خلاف آن است، باید آنچه مصلحت در خلاف آن است را ترک کرده و آنچه خیر و مصلحت دارد را انجام دهید و استناد به سوگند گذشته ننمایید.

در حقیقت معناى آیه در این دو مورد یکى است؛ زیرا در هر دو معنا این است که سوگند به خدا را مانع کار نیک نکنید، به این‌که سوگند را علت و یا حجت قرار دهید.[3]

در این صورت تناسب آن با شأن نزول چنین است که سوگند یاد کردن در انجام کارهاى مباح، عملى پسندیده نیست تا چه رسد به این‌که کسى سوگند یاد کند کارهاى خوب را ترک کند.[4]

براین اساس، آیه در صدد بیان این مطلب است که شما با سوگند خوردن، خود را در انجام امور خیر محدود نکنید. به عنوان نمونه اگر از شما خواستند بین دو نفر آشتی برقرار کنید، نگویید که سوگند خورده‌ام در این امور دخالت نکنم!

  1. ممکن است کلمه «عرضه» به معناى «چیزى که عرضه بر آن بسیار است»، بوده باشد. بر اساس این معنا، آیه شریفه، نهى از زیاد سوگند خوردن به خداى سبحان خواهد بود. و معنایش چنین خواهد داد که بسیار به خدا سوگند نخورید، که اگر چنین کنید باعث می‌شود که دیگر موفق به نیکى و تقوا و اصلاح بین مردم نشوید؛ چون کسى که بسیار به خدا سوگند می‌خورد نام خدا دیگر در نظرش بزرگ جلوه نمی‌کند و سوگند به او را عملى سبک می‌شمارد؛ چون هر عملى که تکرار شد از اهمیت می‌افتد، و اثر سوگند زیاد آن است که اولاً: چنین کسى از دروغ هم پروا نمی‌کند، و دروغ هم بسیار خواهد گفت، و ثانیاً: جامعه، براى چنین فردى ارزش و منزلتى قائل نیست؛ چون مردم می‌فهمند که او براى خودش حرمتى قائل نیست، و خودش می‌داند که هر چه بگوید، جامعه آن‌را نمی‌پذیرد، و تکذیبش می‌کند.[5]

خلاصه این‌که آیه در صدد بیان آن است که نباید سوگند خوردن به خدا ورد زبان انسان‌ها شده، و به تدریج به صورت امری بی‌اهمیت تلقی شود؛ یعنی در امور کم اهمیت، حتی اگر سخن انسان راست و منطبق با واقع باشد، نباید سوگند خورد.

در همین راستا امام صادق(ع) فرمود: «لا تحلفوا بالله صادقین و لا کاذبین فإن الله قد نهى عن ذلک فقال‏ لا تجعلوا الله‏ عرضة لأیمانکم‏»؛[6] به خدا سوگند نخورید، چه این‌که راست بگویید یا دروغ؛ زیرا خداوند می‌فرماید: «خدا را در معرض سوگندهاى خود قرار ندهید». امام فرمود: اگر کسی از شما خواست بین دو نفر اصلاح برقرار کنید، نگویید من سوگند خوردم که چنین کاری را نکنم.

با توجه به آنچه بیان شد، نهی از سوگند خوردن به نام خدا، بدان معنا نیست که در موارد نیاز - به عنوان نمونه شهادت صادقانه به نفع فردی در دادگاه - از سوگند خوردن خودداری کنیم، بلکه مراد آن است که سوگند خوردن را لقلقه زبان خود قرار ندهیم.

گفتنی است که در آیه بعد می‌فرماید: خداوند شما را برای سوگندهایى که بدون توجه یاد می‌کنید، مؤاخذه نخواهد کرد: «لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی‏ أَیْمانِکُم».[7]

 


[1]. بقره، 224. «وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَیْمانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَیْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَمیعٌ عَلیمٌ».

[2]. واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ترجمه، ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، ص 44، تهران، نشر نی، چاپ اول، 1383ش.

[3]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏2، ص 567، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏2، ص 146، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[5]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 222- 223، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 2، ص 333، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

[6]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 567؛ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج 1، 218، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.

[7]. بقره، 225.

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    891637 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    553704 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429501 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418312 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394204 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370764 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    347024 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    328442 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316324 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311710 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...