بازدید
231
آخرین بروزرسانی: 1398/02/08
خلاصه پرسش
منظور از «قطع قطّاع» و «قطع غیر قطّاع» چیست؟
پرسش
منظور از قطع قطّاع و غیر قطّاع چیست؟
پاسخ اجمالی
«قطع»، در لغت به معناى بریدن و جدا کردن چیزی از سایر اشیاء بوده،[1] و یکی از معانی آن که به صورت اصطلاح عرفى و رایج درآمده است، علم و یقین میباشد.[2]
در اصطلاح اصولیین، قطع در دو معنا استعمال مى‏شود:
1. آنچه که احتمال خلاف در آن راه ندارد؛ مانند محکم و متواتر. این قسم را «علم الیقین» میگویند.                  
2. آنچه که احتمالِ خلافِ ناشى از دلیل در آن منتفى باشد؛ مانند ظاهر و خبر مشهور. این قسم را «علم الطمأنینه» گویند، یعنى علمى که باعث اطمینان میشود؛ این قسم در حقیقت  قطع نیست، بلکه قطع تنزیلی است؛ یعنی به لحاظ اعتبار جایگزین قطع است.
حقیقت قطع، کشف کامل است. وجوب عمل بر اساس مؤدّاى قطع و استحقاق عقاب بر مخالفت قطع و معذور بودن در صورت مخالفت قطع با واقع، همگى از آثار قطع محسوب میشوند.
گفتنی است که این آثار، عقلى هستند، به ‏همین ‏جهت، جعل حجیّت و کاشفیت براى قطع، و یا سلب حجیّت و کاشفیت از قطع، معقول نیست؛ زیرا جدایى بین شى‏ء و آثار عقلى آن(حجیّت و کاشفیت) از دیدگاه عقل پذیرفته نیست.
قطّاع
قطاع(در مقابل شکاک)، در علم اصول به کسى میگویند که به کوچکترین دلیلى براى او قطع حاصل شود؛ یعنی کسى که - چه از اسباب متعارف و چه از اسباب غیر متعارف - فوراً احساس قطع و یقین پیدا میکند.
حجیت قطع قطّاع
برخى از علما معتقدند که «قطع قطّاع» مانند «شکّ کثیر الشک» است و اعتباری ندارد، ولى گروهى نیز معتقدند که در قطع طریقى هیچ تفاوتى بین حجیّت قطع قطّاع و قطع غیر قطّاع وجود ندارد؛ زیرا از دیدگاه عقل، هیچ تفاوتى در ترتیب آثار قطع یعنى منجّزیت و معذوریت، بین قطع حاصل از اسباب متعارف و قطع حاصل از اسباب غیر متعارف وجود ندارد، امّا در قطع موضوعى، باید دلیل ملاحظه شود؛ یعنی اگر مطلق قطع در موضوع اخذ شده باشد، حکم آن همان حکم قطع طریقى است، ولى اگر قطع حاصل از سبب خاص یا شخص خاص در موضوع حکم اخذ شده باشد، در این صورت، همان قطع خاص معتبر است و غیر آن معتبر نیست؛ مانند اینکه فرض کنیم در امور شرعى، تنها علم ناشى از کتاب و سنّت معتبر دانسته شده است، چنانکه برخى از اخباریین چنین عقیده دارند، در اینحال، تنها قطع حاصل از کتاب و سنّت معتبر خواهد بود.[3]
 

[1]. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ‏6، ص 21، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، 1371ش؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ‏8، ص 276، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
[2]. البتّه مرادف گرفتن قطع با یقین و علم، از باب تسامح و اصطلاح عرفى این کلمات است، و گرنه این کلمات تفاوت‏هایى نیز دارند. از جمله اینکه در فرق بین علم و یقین گفته شد: علم، عبارت است از اعتقاد محکم، قوى و ثابت به چیزى، همانگونه که هست. و یقین عبارت است از آرامش نفس به آنچه دانسته است. به عبارت دیگر، یقین، علم استدلالى بعد از شکّ نسبت به چیزى است. به همین جهت، خدای متعال به متیقّن توصیف نمیشود. پس هر یقینى علم است، ولى هر علمى یقین نیست. عسکری، حسن بن عبد الله، الفروق فی اللغة، ص 73، بیروت، دار الآفاق الجدیده، چاپ اول، 1400ق.
[3]. ر. ک: ملکى اصفهانى، مجتبى‏، فرهنگ اصطلاحات اصول، مقدمه، سبحانى تبریزى، جعفر، ج ‏2، ص 72- 75، قم، عالمه، چاپ اول، 1379ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882091 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544322 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422740 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408731 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385692 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367798 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331522 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312818 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310392 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308474 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...