جستجوی پیشرفته
بازدید
4299
تاریخ بروزرسانی 1394/04/11
خلاصه پرسش
منظور پروردگار از آزمایش انسان‌ها با نقص ثمرات(کم‌شدن محصولات) چیست؟
پرسش
مراد از کم بودن میوه در سوره بقره آیه 155 چیست؟ آن‌را تبیین فرمایید؟
پاسخ اجمالی
برخی از مفسران معتقدند؛ منظور از نقص ثمرات از بین رفتن میوه‌‏هاى درختان و کمبود زراعت و گیاهان است؛ مؤمنان به دلیل درگیر بودن در نبردها و جهاد با دشمن، از رسیدگی به باغ‌ها و مزارع بازمی‌ماندند و یا به آفات و بلایای طبیعی محصولات آنان از بین می‌رفت.
برخى نیز می‌گویند؛ منظور از نقص ثمرات فرزندان است؛ زیرا فرزند میوه دل انسان است؛ و نقص فرزندان و کم‌شدن مردان و جوانان با جنگ که در آیه قبل مطرح شده مناسب‌تر است، تا نقص میوه‌‏هاى درختان.
عده‌ای برآنند که نقص ثمرات شامل هر گونه بهره‌‏هاى زندگى، اعم از کشت و زرع، میوه‌‏ها و فرزندان می‌شود که از آثار بهم خوردن امنیت عادى و حالت بسیج عمومی، دفاع و جهاد است.
 
پاسخ تفصیلی
1. یکى از سنت‌هاى خدا در مورد بشر این است که او را همواره مورد آزمایش قرار می‌دهد. این حقیقت از آیات متعدد قرآن استفاده مى‏شود، از جمله آیه: «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ»؛[1] بیقین همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، و کاهش در مال‌ها، جان‌ها و میوه‌‏ها، آزمایش می‌کنیم و بشارت ده به استقامت‌‏کنندگان.
این آیه می‌فرماید خداوند به مقدارى از ترس نه ترس همیشگى، همچنین به مقدارى از گرسنگى و مقدارى از نقصان اموال و نفوس و ثمرات امتحان می‌کند. خداوند این نکته را از آن جهت یادآور شد که مؤمنان، خود را براى تحمّل مشکلات و مشقت‌هایى که در راه کمک به پیامبر اسلام(ص) پیش می‌آمد آماده کنند؛ علت ترس آن بود که دشمنانى از مشرکان همواره قصد اذیّت آنان را داشتند و علّت گرسنگى نیز آن بود که در نتیجه درگیر بودن با جهاد در راه خدا به معاش و اقتصاد آنها لطمه بزرگى وارد می‌آمد. گذشته از این حتی لازم بود براى تأمین بودجه جهاد، از مال خود انفاق کنند.[2]
2. در وجه مصلحت و لطف این آزمایش‌ها دو دیدگاه وجود دارد:
1 - 2. کسانى که بعد از آنها به وجود می‌آیند هنگامى که با این نوع پیش آمدها و مشکلات برخورد می‌کنند بدانند که اینها دلیل پستى مقام انسان نیست؛ زیرا این امور براى اصحاب پیامبر اسلام(ص) که از لحاظ مقام و منزلت از آنها بالاتر بوده‌‏اند نیز پیش آمده است.
2- 2. هنگامى که کفّار مشاهده کنند، مؤمنان در راه یارى پیامبر(ص) در عین حال که با این نوع مشکلات و مشقت‌ها مواجه هستند، از یارى او صرف نظر نمی‌کنند، بلکه همچنان با جان و مال به پشتیبانى و یارى خود ادامه می‌دهند، از این جریان پى می‌برند که آنان یقین و معرفت کامل به حقانیّت دین اسلام پیدا کرده‌‏اند و همین موضوع موجب می‌گردد که خود کفّار نیز به دین اسلام توجّه کنند و بالأخره در ردیف مسلمانان درآیند.[3]
3. گفتنی است که اولاً: امتحان الهى به دو صورت انجام می‌گیرد: گاهى با کمبودها و بلاها و گاهى با افزایش نعمت و خوبی‌ها، چنان‌که می‌فرماید: «وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَةً»؛[4] شما را به شر و خیر امتحان می‌کنیم.
منظور از شرّ، مصیبت‌ها و ناراحتی‌ها است که نمونه‌‏هایى از آن در آیه مورد بحث بیان شده است. و منظور از خیر نعمت‌هاى گوناگون؛ مانند علم، ثروت، قدرت و ... است.
ثانیاً: چنین نیست که امتحان الهى در طول عمر فقط یک‌بار صورت گیرد، بلکه همواره در زندگى تکرار می‌شود: «أَ وَ لا یَرَوْنَ أَنَّهُمْ یُفْتَنُونَ فِی کُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَیْنِ»؛[5] آیا نمی‌بینند که آنها سالى یک‌بار و یا دو بار امتحان می‌شوند؟
ثالثاً: امتحان الهى عمومى است و شامل همه افراد می‌شود و این یک قانون کلى است و استثنا ندارد؛ لذا همه افراد بشر به نحوى مورد آزمایش قرار می‌گیرند. خداوند حتى پیامبران خود را هم مکرر مورد امتحان قرار داد، آزمایش‌هایی به مراتب سخت‌‏تر از امتحان افراد معمولى است؛ مانند در آتش انداختن حضرت ابراهیم(ع)، دستور به ذبح فرزندش اسماعیل(ع). قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَیْمانَ»؛[6]همانا سلیمان را امتحان کردیم.
رابعاً: آمدن پیامبران براى همه افراد چه آنهایى که ایمان آورده‏‌اند و چه آنهایى که ایمان نیاورده‌‏اند، مایه امتحان است، ولى افراد با ایمان امتحان دیگرى هم دارند. چنان‌که می‌‏فرماید: «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ»؛[7] آیا مردم گمان می‌کنند با گفتن این‌که ایمان آورده‌‏ایم رها می‌شوند و مورد امتحان قرار نمی‌گیرند؟
4. با توجه به آنچه که بیان شد، در آیه مورد بحث طبق صریح قرآن، خداوند بندگان خود را با پنج چیز امتحان می‌کند:[8] ترس، گرسنگى، کاستى در اموال، کاستى در جان‌ها و کاستى در میوه‌‏ها.
خداوند در این آیه مؤمنان را مورد خطاب قرار می‌دهد و اظهار می‌دارد که شما را با چیزى از این پنج مورد امتحان خواهیم کرد و با ذکر این مطلب آنها را براى مقابله با مشکلاتی که در پیش دارند آماده می‌کند تا بدانند که در جهت یارى پیامبر و دین حق گرفتاری‌هایی خواهند داشت که همه آنها امتحان‌هاى خداوند است. آن‌گاه در پایان آیه به کسانى که در راه این مشکلات صبر کنند مژده خیر می‌دهد. سپس به آنها یاد می‌دهد که به هنگام رسیدن بلا، از نظر روحى چه واکنشى نشان دهند.[9]
5. شاید سرّ این‌که اولین مورد از چیزهایی که انسان به سبب آن امتحان می‌شود ترس اعلام شده، نظر به همان ترس از فقدان یکى از این امور سه‌‌‏گانه(جان، مال و فرزند) است که قبل از وقوع آنها انسان همیشه می‌ترسد که مبادا آسیبى به آنها برسد.
در مرتبه دوم گرسنگى است که در اثر فقر پدید می‌آید.
مرتبه سوم نقص مال است که البته، فقدان مال بسیار ناگوار است، بویژه برای ثروت‌مندان هنگامی که دچار فقر گردند.
و در مرتبه چهارم آفات نفسانى است که از زخم خوردن در میدان نبرد و جهاد فى سبیل اللَّه است تا دچار شدن به بیماری‌ها.[10]
اما در مورد پنجمین ابزار امتحان که نقص ثمرات باشد، و منظور از آن چیست، مفسران در مجموع چند احتمال مطرح کرده‌اند.
1. بعضى گفته‌‏اند مراد از نقص ثمرات، از بین رفتن میوه‌‏هاى درختان و کمبود زراعت و گیاهان است.[11] و علّت نقصان میوه‌‏ها این بود که مؤمنان به دلیل اشتغال به جهاد و نبرد با دشمنان، از تعمیر باغ‌ها و مزارع باز می‌ماندند.[12] و یا آنکه مراد، تلف شدن محصولات به آفات و بلایای طبیعی و آسمانی است.[13]
2. برخى می‌گویند: منظور از کاهش ثمرات، ازدست‌دادن فرزندان است؛ زیرا فرزند میوه دل انسان است.[14] و چون نقص فرزندان و کم شدن مردان و جوانان با جنگ که در آیه قبل مطرح شده، مناسب‌تر است تا نقص میوه‌‏هاى درختان.[15]
3. برخی هم معتقدند؛ نقص ثمرات، شامل هر گونه بهره‌‏هاى زندگى؛ مانند کشت و زرع، میوه‌‏ها، فرزندان و ... می‌شود که از آثار بهم خوردن امنیت عادى و حالت بسیج عمومی و دفاع و جهاد است. کسانی که باید نظامات جهل و ستم را واژگون کنند و زنجیرهاى اسارت را از ملل بردارند، باید از چنین آزمایش‌هاى سخت مانند پولاد آب دیده بیرون آیند و از دیگران خالص و متمایز گردند.[16]
 

[1]. بقره، 155.
[2]. ر. ک: طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏1، ص 435- 436، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
[3]. همان، ص 436 .
[4]. انبیاء، 35.
[5]. توبه، 126.
[6]. ص، 34.
[7]. عنکبوت، 2.
[8]. البته این عدد براى حصر نیست، بلکه فقط از باب بیان نمونه است. ر. ک: پاسخ 4157.
[9]. جعفری، یعقوب، کوثر، ج ‏1، ص 407- 408، بی‌جا، بی‌تا.
[10]. بانو امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‏2، ص 142، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
[11]. ر. ک: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏1، ص 436.
[12]. همان.
[13]. کاشانی، ملا فتح الله، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، ج ‏1، ص 343، تهران، کتابفروشی محمد حسن علمی، 1336ش.
[14]. ر. ک: مجمع مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏1، ص 436؛ فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج‏ 4، ص 130، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق؛ رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج ‏1، ص 418، تهران، امیر کبیر، چاپ پنجم، 1371ش.
[15]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏1، ص 353، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[16]. طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، ج ‏2، ص 23، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1362ش.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    878866 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    541563 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    420913 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    406266 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    366616 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    329664 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    311345 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    307287 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    306669 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    298150 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7518  نفر