جستجوی پیشرفته
بازدید
11155
آخرین بروزرسانی: 1399/06/15
خلاصه پرسش
زندگی‌نامه نافع بن هلال جملی را که روز عاشورا در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسید، بیان نمایید.
پرسش
لطفاً زندگی‌نامه نافع بن هلال جملی که روز عاشورا در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسید، را بیان نمایید.
پاسخ اجمالی

نافع بن هلال که در زمره یاران امام علی(ع) نیز به شمار می‌آمد[1] یکی از شهدای برجسته در میان شهدای کربلا است که در روز عاشورا در راه مکتب و هدف امام حسین(ع) به فیض شهادت رسید. جملی،[2] بجلی[3] و مرادی[4] به عنوان ادامه نام این شهید در منابع ذکر شده است. برخی نیز نام وی را هلال بن رافع ذکر کرده‌اند[5] که گویا سهو قلمی بود.

در برخی از منابع متأخر گزارش شده است که نافع در سه جنگ امام علی(ع) نیز شرکت داشت[6] که باید با مراجعه به منابع کهن مورد بررسی قرار گیرد.

به هر حال در جریان قیام حسینی، نافع به همراه چند تن دیگر از کوفه حرکت کرد و در منزل‌گاه «عذیب الهجانات»[7] به کاروان حسینی رسیدند،[8] اما حر بن یزید ریاحی مانع از پیوستن آنان به امام(ع) شد و گفت: این چند نفر کوفى جزو کسانى نیستند که با شما آمده‏‌اند؛ لذا من باید آنها را دستگیر کرده و یا بازگردانم. امام(ع) قبول نکرد و فرمود: همان‌گونه که از خودم دفاع می‌‏کنم از ایشان نیز دفاع خواهم کرد، ایشان از یاران من هستند و تو قول دادى تا زمانى که نامه(ابن زیاد) به تو نرسید، هیچ تعرّضى به من نکنى و اگر به پیمانی که بین من و تو است پایبند نمانی، با تو خواهم جنگید! حرّ نیز آنها را رها کرد.[9]

قبل از عاشورا

قبل از روز عاشورا که تشنگى بر امام حسین(ع) و یارانش فشار آورد، حضرتشان برادرش عباس(ع) را فراخواند و سى سوار و بیست پیاده با بیست مشک فرستاد تا شبانه آب بیاورند. نافع بن هلال جملى با پرچم پیشاپیش آنها بود. (در کنار رودخانه) عمرو بن حجاج زبیدى (از فرماندهان سپاه عمر بن سعد) از او پرسید: کیستى و براى چه آمده‌‏اى؟ نافع گفت: «آمده‌‏ایم از این آب بنوشیم.» عمرو بن حجاج گفت بنوش، نوش جانت! نافع گفت: نه! تا حسین و این گروه از یارانش که می‌بینى تشنه باشند، من یک قطره نخواهم نوشید. اما عمرو مانع شد و گفت به خدا قسم، راهى براى رساندن آب به آنان نیست و ما را این‌جا گذاشته‌‏اند تا از دسترسی آنان به آب جلوگیری کنیم. وقتی یاران نافع نزدیک شدند نافع به پیادگان گفت مشک‌‌ها را پر کنید و آنها نیز مشک‌‌ها را پر کردند. عمرو بن حجاج و یارانش خواستند مانع شوند. ابوالفضل(ع) و نافع بن هلال به آنها حمله بردند و درگیرى اندکى رخ داد. یکى از یاران عمرو بن حجاج، که از طایفه صداء بود بر اثر ضربه نافع بن هلال زخمی شد و پس از مدتی بر اثر همان زخم از دنیا رفت.[10]

سخنرانی در حمایت از امام حسین(ع)

بعد از سخنرانی امام حسین(ع)، نافع بیعت خود را به آن‌حضرت(ع) اعلام نمود: «یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ جَدَّک رَسُولَ اللَّهِ لَمْ یقْدِرْ أَنْ یشْرِبَ النَّاسَ مَحَبَّتَه‏ ...»؛ ای پسر رسول خدا، شما می‌دانى که جد شما پیامبر خدا(ص) نتوانست محبت خود را در دل مردم جاى دهد و نتوانست عموم مردم را به آنچه که دوست داشت باز گرداند. بعضى از آنان افراد منافقى بودند که ظاهرا آن‌حضرت(ص) را یارى کردند، ولى در باطن در حق او مکر می‌کردند، به نحوى با رسول خدا(ص) ملاقات می‌کردند که از عسل شیرین‌‏تر بود، ولى پشت سر، با آن بزرگوار رفتارهایى انجام می‌دادند که از حنظل تلخ‏تر بود. تا این‌که خدا آن‌حضرت را قبض روح نمود. پدرتان حضرت امیر(ع) نیز در چنین وضعیتی گرفتار بود، اما گروهى براى یارى کردن او قیام نمودند و در رکابش با ناکثین و قاسطین و مارقین کارزار نمودند، تا این‌که مرگ آن بزرگوار فرا رسید و به رحمت و رضوان خدا پیوست. تو امروز نزد ما همان حالت را داری. پس کسى که پیمان‌‏شکنى نماید و بیعت خود را بردارد، ضررى جز بر خود نمی‌زند، خدا از او بی‌نیاز است، تو ما را در حالى راهنمایى کن که هدایت و آزاد باشیم. اگر صلاح می‌‌دانى ما را به مشرق بفرست و اگر صلاح می‌دانی به مغرب! به خدا قسم که ما از قضا و قدر پروردگار خود باکى نداریم و از ملاقات خداى خود بیزار نیستیم. ما طبق نیت و بصیرت خود دوست تو را دوست و دشمن تو را دشمن می‌داریم.[11]

چگونگی شهادت نافع

در روز عاشورا نافع بعد از زهیر بن قین و قبل از جنادة بن حارث انصاری به میدان رفت.[12] او نام خود را بر تیرهایی که داشت نگاشته بود و آن تیرهای نشان‌دار را به سمت دشمن پرتاب می‌کرد و همزمان این رجز را می‌خواند:

«انا الجملی، انا على دین على» نام من جملی است و بر دین امام علی هستم.[13]

وی با این‌گونه اشعار حماسی به سمت میدان رفت:

«أَنَا الْغُلَامُ الْیمَنِی الْبَجَلِی                      دِینِی عَلَى دِینِ حُسَینِ بْنِ عَلِی

أَضْرِبُکمْ ضَرْبَ غُلَامٍ بَطَلٍ                      وَ یخْتِمُ اللَّهُ بِخَیرٍ عَمَلِی‏»؛[14]

من جوانى یمنى و از قبیله‌ی بجیله هستم. دین من همان دین حسین بن على است. مانند جوانی شجاع با شما ستیز خواهم کرد. خدا کار و سرنوشت مرا به بهترین وجهی تمام کند.

هم‌چنین وی این‌گونه رجز می‌خواند:

«أرمی بها معلمة أفواقها                           و النفس لا ینفعها أسواقها

مسمومة تجری لها أحقابها                          لتملأن أرضها رشاقها»؛[15]

با تیرهایی تیراندازى می‌کنم که قابل شناسایی هستند. و نفس را حرص‌‏ورزى سودى نمی‌‏بخشد.تیرهایم مسموم‌اند و بال‌هایشان آنها را می‌‏برند. تا پرتابشان زمین را پرکنند. سپس آن قدر تیر انداخت تا تیرهایش تمام شد و نبرد با شمشیر را آغاز کرد.

هم‌چنین او می‌گفت:

«إن أقتل الیوم و هذا عملی                    و ذاک رأیی أو ألاقی أملی»؛‏

اگر امروز کشته شوم و عملم این باشد و آن اندیشه‌ام، به آرزویم خواهم رسید».

سرانجام نافع بعد از کشتن دوازده[16] و به نقلی هفتاد نفر[17] از یاران عمر بن سعد آن‌چنان مجروح شد که دو بازویش شکست و اسیر شد. شمر بن ذى الجوشن او را اسیر کرد و فرمان داد تا او را به سوى عمر بن سعد ببرند. عمر به نافع گفت اى نافع! چه چیز وادارت کرد که با خودت چنین کنى؟! نافع در حالی‌که خون بر صورتش روان بود، گفت: پروردگارم مى‏داند که چه می‌خواستم. سپس گفت: به خدا غیر از آنانی که زخمی‌شان کردم دوازده نفر از شما را کشتم و خودم را نکوهش نمی‌کنم که چرا این کار را کردم! اگر قدرتی در ساق و بازویم باقی مانده بود مرا اسیر نمی‌‏کردید. شمر به عمر گفت: خدا کارت را ردیف کند! او را بکش! عمر به شمر گفت: تو او را آورده‌‏اى اگر می‌‏خواهى خودت خونش را بریز. شمر شمشیر خویش را کشید. نافع به او گفت: به خدا اگر از مسلمانان بودى چنین بی‌‏باک نبودى که با به گردن گرفتن خون ما به نزد خدا بروى. سپس گفت حمد خدایی که مرگ ما را به دست بدترین مخلوقاتش قرار داد. سرانجام شمر او را به شهادت رساند.[18]

در زیارت ناحیه و هم‌چنین در زیارت امام حسین(ع) در نیمه شعبان بر این شهید درود فرستاده شده است: «السَّلَامُ عَلَى نَافِعِ‏ بْنِ‏ هِلَالٍ‏ الْبَجَلِی الْمُرَادِی»‏،[19] «السَّلَامُ عَلَى نَافِعِ‏ بْنِ‏ هِلَال‏».[20]

 


[1]. رسان، فضیل بن زبیر،  تسمیة من قتل مع الحسین ع‏، ص 154، قم، آل البیت ع‏، چاپ دوم‏، 1406ق.

[2]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، الابواب(رجال طوسی)، محقق، مصحح، قیومی اصفهانی، جواد، ص 106، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1427ق.

[3]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج 2، ص 103، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق.

[4]تسمیة من قتل مع الحسین ع‏، ص 154.

[5]. ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، تحقیق، شیری، علی، ج 5، ص 109 – 110، بیروت، دار الاضواء، 1411ق؛ ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، ج 2، ص 713، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1409ق.

[6]. سماوی، شیخ محمد بن طاهر، ابصار العین فی أنصار الحسین(ع)‏، ص 147، قم، دانشگاه شهید محلاتی‏، چاپ اول، 1419ق.

[7]. نام آبگیری در چهار میلى قادسیه بود که کاروان‌‌هاى حج کوفه در آن‌جا منزل می‌‏کردند.

[8]. ابومخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعة الطف، محقق، مصحح، یوسفی غروی، محمد هادی‏، ص 173، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1417ق.

[9]. همان.

[10]. طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج 5، ص 412 – 413، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق.

[11]. الفتوح، ج ‏5، ص 83. (در این منبع از این شهید با نام هلال یاد شده است).

[12]. همان، ج ‏5، ص 109 – 110.

[13]. تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ‏5، ص 441.

[14]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب ع، ج 4، ص 104، قم، علامه، چاپ اول، 1379 ق.

[15]. الفتوح، ج ‏5، ص 109 – 110.

[16].ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة،ج ‏8، ص 184، بیروت، دار الفکر، 1407 ق.

[17]. مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج 4، ص 103.

[18]. تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ‏5، ص 441.

[19]. ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، محقق، مصحح، قیومی اصفهانی، جواد، ص 493، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1419ق.

[20]. همان، ج ‏2، ص 713.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...