جستجوی پیشرفته
بازدید
4589
آخرین بروزرسانی: 1400/01/29
خلاصه پرسش
«خف الله کأنک تراه و إن کنت لا تراه فإنه یراک»؛ (از خدا بترس گویا او را می‌بینی و اگر او را نمی‌بینی، او تو را می‌بیند). ملا صالح مازندرانی چه تفسیری از این روایت امام صادق(ع) ارائه داده است؟
پرسش
با عرض سلام؛ در کتاب شرح اصول کافی ملاصالح مازندرانی ذیل یکی از احادیث شرحی آمده است، اگر امکان دارد راجع به آن توضیح بفرمایید: «الشرح قوله (یا إسحاق خف الله کأنک تراه و ان کنت لا تراه فإنه یراک) وشبه الرؤیة القلبیة بالرؤیة العینیة قصدا للظهور والإیضاح ...».
پاسخ اجمالی

در منابع حدیثی، روایتی اخلاقی و بسیار جذاب در مورد توجه به خداوند در همه‌ی احوال وارد شده است که امام صادق‌(ع) در آن می‌فرماید: «آن‌گونه از خداوند، خوف داشته باش که گویا او را می‌بینی؛ و اگر تو او را نمی‌بینی بدان که خداوند تو را می‌بیند. و اگر فکر کنی که خدا تو را نمی‌بیند، به او کافر شدی و اگر می‌دانی که خدا تو را می‌بیند و در عین حال، گناه و معصیت انجام می‌دهی، پس خدا را پایین‌ترین بینندگان قرار دادی».[1]

برخی منابع رجالی و سندشناسی این حدیث را روایتی صحیح می‌دانند؛[2] اما برخی دیگر آن‌را ضعیف به شمار آورده‌اند.[3]

به هر حال محتوای روایت با آیات قرآن کریم و معارف اسلامی منطبق است. مرحوم ملاصالح مازندرانی در تبیین محتوای این روایت می‌گوید: این روایت به دو مرتبه از شهود و یقین اشاره دارد. در قسمت اول روایت (گویا خدا را می‌بینی) به عین الیقین یا حق الیقین که بالاترین مراتب سیر و سلوک است، اشاره دارد؛ در این مرتبه، طالب و سالک، اتصال معنوی با مطلوب(ذات متعالی خداوند) دارد، به‌گونه‌‌ای که فقط جمال و کمال خدا را مشاهده می‌کند.

اما در قسمت دوم روایت(اگر تو خدا را نمی‌‌بینی، خدا تو را می‌‌بیند)، اشاره به مقام مراقبه و ثمره‌ی ایمان دارد. این مقام هر چند نسبت به مقام اوّل پایین‌تر است؛ اما خود مرتبه‌ی عظیمی از مراتب سیر و سلوک است.

وی در توضیح چگونگی تحصیل این دو مرتبه می‌گوید: این دو مرتبه، میوه و ثمره‌ی مراقبت است؛ مراقبت به معنای مراعات قلب نسبت به مراقب و نگهبان(خداوند)و اشتغال قلب به او است.

ثمره و میوه‌ی مراقبت، علم به این است که خداوند به همه‌ی ظاهر و باطن همه‌ی اشیا و افراد مطلع است؛ این علم هنگامی که در قلب استقرار یافت و نهادینه شد و شبهه‌‌ای در آن نماند، قلب را به سمت مراعات خداوند جذب می‌کند.

دو گروه هستند که این صفات در آنها وجود دارد:

  1. گروه صدیقین: صدیقین مراقبت‌شان عبارت است از این‌که قلب آنان غرق در تماشای جلال و عظمت خداوند است و در برابر هیبت و شکوه خداوند شکسته و خاشع هستند، و تمام اعضا و جوارح آنان در طاعت و انجام وظایف مشغول است، به گونه‌‌ای که قلب آنان اصلا توجهی به غیر ندارد؛ یعنی اعضا و جوارح آنها حتی به مباحات توجه ندارند، تا چه رسد به محرمات.
  2. اهل ورع: گروه دیگر از آنان(اهل مراقبه) اهل ورع هستند؛ اینان مانند گروه قبل نیستند که قلب آنان از جلال و عظمت خداوند در شگفتی و دهشت باشد، بلکه در حد اعتدال هستند؛ و به همه‌ی اقوال، اعمال، حرکات و سکنات توجه دارند، و هر چه به ذهن آنان خطور کند مراقب‌اند، اگر الهی بود به آن عمل می‌کنند و اگر شیطانی بود آن‌را رها می‌کنند، و اگر مبهم بود توقف می‌کنند تا حکم آن معلوم شود.[4]

ظاهرا مقصود ملاصالح از این توضیحات تطبیق قسمت اول روایت(گویا خدا را می‌‌بینی) بر گروه صدیقین و تطبیق قسمت دوم روایت(خدا تو را می‌بیند) بر اهل ورع است.


[1]. «قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ یَا إِسْحَاقُ خَفِ اللَّهَ کَأَنَّکَ‏ تَرَاهُ‏ وَ إِنْ کُنْتَ لَا تَرَاهُ فَإِنَّهُ یَرَاکَ‏ فَإِنْ کُنْتَ تَرَى أَنَّهُ لَا یَرَاکَ فَقَدْ کَفَرْتَ وَ إِنْ کُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ یَرَاکَ ثُمَّ بَرَزْتَ لَهُ بِالْمَعْصِیَةِ فَقَدْ جَعَلْتَهُ مِنْ أَهْوَنِ النَّاظِرِینَ عَلَیْکَ‏».کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج 2، ص 67 - 68،  تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[2]. مجلسی اول، محمد تقی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، موسوی کرمانی، سید حسین، اشتهاردی، علی‌پناه، طباطبائی، سید فضل الله، ج 12، ص 70، قم، ‌مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، 1406ق.

[3]. مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق، مصحح، رسولی، سید هاشم، ‌ج 8، ص 32، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1404ق.

[4]. ر. ک: مازندرانى، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی-الأصول و الروضة، ج 8، ص 207 - 208، تهران، المکتبة الإسلامیة، چاپ اول، 1382ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها