جستجوی پیشرفته
بازدید
5449
آخرین بروزرسانی: 1398/09/25
خلاصه پرسش
آیا ارزش اجسام و حیوانات نیز تابعی از رفتار آنان است. به عنوان نمونه، آیا بین اسبی که امام حسین(ع) بر آن سوار شده و به نبرد می‌پرداختند با اسبانی که بر پیکرشان تاختند، تفاوتی وجود دارد؟!
پرسش
سلام علیکم؛ آیا فرقی بین اسبی که امام حسین(ع) بر آن سوار بود و از حضرت در گودی قتل‌گاه حفاظت و حمایت کرد، و اسبی که سینه و استخوان‌های حضرت را خرد کرد وجود دارد؟ آیا می‌توان گفت در آنها هم مسائلی وجود دارد که یکی حامی ولی خدا و یکی قاتل ایشان می‌شود؛ چون اعمالی که از اسب حضرت نقل کرده‌اند که خود را به خیمه‌ها رسانید نمی‌توان حیوانات را به طور جبری فرمانبر انسان در نظر گرفت. (البته موضوع اسب برای مثال ذکر شد، و الا موارد زیادی مثل سنگی که عقیق می‌شود و سنگی که دندان پیامبر(ص) را می‌شکند و... وجود دارد)؟
پاسخ اجمالی

امروزه با توجه به پیش‌رفت علم، برای انسان روشن‌تر از گذشته شد که حیوانات هم دارای شعورند. چنان‌که قرآن کریم در بیش از هزار سال پیش در آیات مختلف؛ از جمله در داستان حضرت سلیمان(ع) آن‌را مطرح کرده است. آن‌جا که از زبان مورچگان می‌گوید: «قالَتْ نَمْلَةٌ یا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساکِنَکُمْ لا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ»؛[1] مورچه‌‏اى گفت: به لانه‌‏هاى خود بروید تا سلیمان و لشکرش شما را پایمال نکنند، در حالی‌که نمی‌فهمند![2]

و بر اساس نظر برخی از فلاسفه و مفسران، حیوانات به اندازه بهره‌ای که از شعور دارند، باید پاسخ‌گو باشند. چنان‌که قرآن کریم در داستان تخلف هدهد نسبت به فرمان حضرت سلیمان(ع) این موضوع را بیان می‌کند: «(سلیمان)در جست‌وجوى آن پرنده [هدهد] برآمد و گفت؛ چرا هدهد را نمی‏بینم، نکند او حضور ندارد؟! (در این صورت) او را کیفر شدیدى خواهم داد، یا او را ذبح می‌کنم، و یا باید دلیل روشنى (براى غیبتش) بیاورد.

در این‌جا سلیمان(ع) می‌گوید هدهد اگر برای این غیبتش دلیل نداشته باشد، او را عذاب شدید می‌کنم.[3] 

این نشان‌گر آن است که بعضی از حیوانات از فهم و دقایقى از هوشیارى برخوردارند که هیچ دست کمى از فهم و هوش انسان متوسط الحال ندارد، مانند داستانى که قرآن از مورچه و سلیمان(ع) حکایت کرد.[4]

با توجه به آنچه بیان شد، اگرچه حیوانات بهره‌ای از شعور دارند، اما از آن‌سو بر اساس تعالیم و آموزه‌های دینی، حیوانات هم مانند دیگر مخلوقات نظام هستی در خدمت انسان‌ها هستند: «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً».[5]

بر این اساس، حیوانات و جمادات در بیشتر موارد، نمی‌توانند اراده خود را اعمال کنند. اسب از آن جهت که وسیله و ابزاری است در خدمت انسان، هیچ تکلیفی و اختیاری از خود ندارد. همان‌گونه که یک شمشیر در دست انسان هیچ اراده‌ای از خود ندارد، بلکه کارش بسته به انسانی است که آن‌را در اختیار می‌گیرد. یکی از آن استفاده درست می‌کند و با آن در راه خدا جهاد می‌کند و دشمنان خدا را از سر راه برمی‌دارد، و دیگری از آن استفاده نادرست کرده و در راه باطل شمشیر می‌زند. در این‌جا شمشیر تنها یک وسیله و ابزار است، حیوانات نیز همین‌گونه‌اند. اسب امام حسین(ع) از آن جهت که یک مرکب است، با مرکب شمر و یزید، هیچ تفاوتی نمی‌کند. اما از آن‌جا که حیوانات اهلی از جمله اسب‌ها، تربیت‌پذیرند، برخی از کارها و حرکات آنها می‌تواند بستگی به نوع برخورد صاحب اسب با آن حیوان داشته باشد. بنابر این، از آن‌جا که نوع برخورد امام حسین(ع) با مرکبش، برخوردی با یک نعمت خدادادی و بر اساس حقوق حیوانات بوده، بدیهی است که حیوان با توجه به شعوری که دارد، می‌تواند در مقاطع حساس یک برخورد عاطفی متقابل داشته باشد. همان‌گونه که مشهور است، اسب امام حسین(ع) هنگام شهادت آن‌حضرت به طرف خیمه‌ها بازگشت و... .

با این وجود در لایه‌های غیبی که تنها پروردگار از آنان آگاه است و تنها اولیای الهی قدرت کنترل و مدیریت آن‌را دارند( چنان‌که نمونه‌ای از آن را در داستان سلیمان نبی(ع) می‌بینیم)، ممکن است در مواردی، حیوانات(و حتی جمادات) رفتاری داشته باشند که در آینده‌شان نقش داشته باشد؛ مانند سگ اصحاب کهف، الاغ بلعم باعورا، ناقه حضرت صالح(ع).[6]

 

 

[1]. نمل، 18.

[2]. ر. ک: (آگاهی نسبی مورچه حضرت سلیمان(ع) از معانی الفاظ)، 54592.

[3]. ر. ک: (خشونت حضرت سلیمان(ع) در برابر تخلف هدهد)، 79306.

[4]. برای آگاهی بیشتر در این زمینه، ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 72- 77، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 7، ص 103- 109، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

[5]. جاثیه، 13.

[6]. ر. ک: (حیواناتی که وارد بهشت می‌شوند)، 35218.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...