بازدید
454
آخرین بروزرسانی: 1397/12/15
خلاصه پرسش
معنای «مدح شبیه به ذم» و «ذم شبیه به مدح» چیست؟
پرسش
معنای «مدح شبیه به ذم» و «ذم شبیه به مدح» چیست؟
پاسخ اجمالی
یکی از آرایههای ادبی کلام و زیبا سازی سخن، «تأکید المدح بما یشبه الذم» و «تأکید الذم بما یشبه المدح»؛[1] است که به معنای «بهتر ستایشکردن یک فرد با استفاده از چیزی که شبیه نکوهش است» و «نکوهش شدید با چیزی که به ظاهر شبیه ستایش است» میباشد. این دو موضوع، زیر مجموعه علم بدیع و محسنات معنوی به شمار میرود.
در این روش، فرد به گونهای وانمود میکند که گویا به دنبال توبیخ فرد دیگری است، اما در عمل، سخنی بر زبان میآورد که با کمی دقت مشخص میشود که نه تنها فرد مقابل را توبیخ نکرده، بلکه ستایشی از او به عمل آورده است و یا بر عکس، وانمود میکند که در صدد ستایش او است، اما سخنی بر زبان میآورد که با کمی دقت، مشخص میشود که با نوعی زیرکی، فرد مقابل را نکوهش کرده است.
این شیوه سخن گفتن کنایی، میتواند با روشهای مختلفی ارائه شود که برخی از آنها عبارتاند از:
الف) «تأکید المدح بما یشبه الذم»:
این فن، دو حالت دارد:
1. یک خصلت ممدوح از جملهای که صفت مذمومی را نفی میکند، استثنا شود؛[2] و به عبارتی بعد از آنکه ابتدا تمام عیبها را از فردی منتفی دانست، بگوید جز یک مورد! و در بیان آن مورد نیز چیزی را بیان کند که در واقع عیب نبوده بلکه ویژگی پسندیدهای است،مانند: او هیچ عیب و ایرادی ندارد، مگر اینکه کسی زیباتر از او نیست!
2. یک خصلت ممدوحی بعد از بیان یک خصلت ممدوح دیگر از آن استثنا شود؛[3] یعنی بعد از آنکه به صورت مطلق او را ستایش کرد، بگوید جز یک مورد! و در بیان آن یک مورد نیز به جای بیان یک عیب، یک ویژگی مثبت را ذکر کند! مانند: همه صفات نیکو در او وجود دارد به جز اینکه بسیار بخشنده و دست و دلباز است.
ب) تأکید الذم بما یشبه المدح:
این فن نیز دو نوع دارد:
1. خصلت مذمومی از جملهای که صفت مدحی را نفی کرده، استثنا شود؛[4] به عبارت روشنتر بعد از اعلام آنکه او هیچ ویژگی مثبتی ندارد، بگوید: جز یک مورد! و در بیان همان یک مورد نیز به جای آنکه صفت پسندیدهای را بیان کند، ویژگی ناپسندی را اعلام کند! مانند: او هیچ نقطه مثبتی ندارد، به جز اینکه خوبی را با بدی جبران میکند.
2. یک خصلت مذمومی بعد از بیان خصلت مذمومی برای آن شخص، از آن استثنا شود؛[5] یعنی بعد از آنکه یک ویژگی منفی را اعلام کرد، وانمود کند که در صدد توجیه آن رفتار نامطلوب است، اما در عمل، ویژگی نامطلوب دیگری را برای او اثبات کند، مانند: او آدم تبهکاری است، به جز اینکه نادان و بیعقل نیز هست.[6]
برای این باب، نامهای دیگر مانند «الاستثناء»، «الرجوع و الاستثناء»، «المدح فی معرض الذم» و «النفی و الجحود» نیز ذکر شده است.[7]
 
 
[1]. مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیة و تطورها، ص 241 - 242، بیروت، مکتب لبنان ناشرون، چاپ اول.
[2]. احمدنگرى، عبد النبى بن عبد الرسول‏، جامع العلوم فی إصطلاحات الفنون‏، ج 1، ص 269، لبنان، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ دوم، 1395ق.
[3]. همان.
[4]. همان.
[5]. همان.
[6]. قاسم، محمد احمد، علوم البلاغة، البدیع و البیان و المعانی‏، ص 93 - 95، طرابلس، مؤسسه الحدیثه للکتب، چاپ اول.
[7]. معجم المصطلحات البلاغیة و تطورها، ص 242.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    886835 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548200 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425797 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413126 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389717 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369316 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334172 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319187 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314531 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310006 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...