جستجوی پیشرفته
بازدید
12858
آخرین بروزرسانی: 1393/08/22
خلاصه پرسش
چرا در انسان‌ها از جهت خلق و خوی و رفتار، تفاوت و اختلاف وجود دارد؟ چه مقدار فاکتورهای بیرونی بر روی فطرت ما تأثیرگذار است؟ تفسیر آیه 30 سوره روم در این باره چیست؟
پرسش
خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: همه چیزهایی که او خلق نموده خوب خلق شده اند. این به معنای آن است که همه ما با یک فطرت خوب خلق شده ایم، اما به تعدادی از مردم بر می خوریم که به طور طبیعی خوب یا بد هستند. به عنوان مثال در خانواده خود من که دارای چهار برادر هستیم، همه به طور کم و بیش از یک تربیت همانند برخوردار بودیم، اما یکی از ما از زمان بچگی همیشه خود محور و اوقات تلخ بود ولی یکی دیگر از بچگی کمک حال دیگران و برای هر کس خوب و دلپسند بود. حال بفرمایید؛ چرا این تفاوت و اختلاف وجود دارد؟ چه مقدار فاکتورهای بیرونی بر روی فطرت ما تأثیرگذار است؟ تفسیر آیه 30 سوره روم در این باره چیست؟
پاسخ اجمالی

خوب خلق شدن و با فطرت الهی آفریده شدن بدان معنا نیست که هیچ تفاوتی در رفتار و خُلق و خوی انسان‌ها وجود نداشته باشد، بلکه معنایش آن است که انسان‌ها از جهت پذیرش دین و خداجویی و توحید به طور فطری یکسان آفریده شده اند و در نهاد و ضمیر همه آنها خداجویی و پذیرش دین از سوی حضرت حق قرار داده شده است و همگی به دنبال کارهای نیک و خیر هستند حتی کسانی که تند خو و بداخلاق هستند.

اما تفاوت در نوع رفتار و خلق و خوی شخصی یا شکل و شمایل ظاهری و جثه و اندام از اموری است که در انسان‌ها وجود دارد و قابل انکار نیست که برخی بر اثر تأثیر پذیری از عوامل و محرک‌های بیرونی است، و برخی نیز استعدادهای بالقوه‌ای است که خداوند در وجود بشر قرار داده و به فعلیت رسیده، البته هر کدام طبق مصالح و حکمت‌هایی می‌باشد که از سوی پروردگار حکیم در نظر گرفته شده است و ما از آن بی‌خبریم.

پاسخ تفصیلی

در آیه ی «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی‏ فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ»،[1] خداوند بزرگ، رسول خود را مخاطب قرار داده و به او دستور الزامى می نماید که روى خود را، یعنى همت خود را بر دین پاکیزه حق، قرار ده و در امر آن استقامت و پایدارى نما؛ زیرا که دین اسلام فطرت خدایى است که خداوند، مردم را بر آن فطرت و سرشت آفریده و تغییر و تبدیلى در خلقت پروردگار نیست؛ یعنى همه ی انسان ها در خداجویی و پذیرش دین و یکتایی خالق هستی، در نهاد و سرشت خود به طور یکسان آفریده شده اند، بدون در نظر گرفته شدن زمان، مکان و عوامل تأثیرگذار دیگر.

اگرچه مخاطب این آیه، نبى خاتم(ص) است اما مقصود، تمام امت اند که خطاب شامل فرد فرد مسلمانان می گردد که بایستى هر یک با کوشش بسیار در استحکام دین توحید سعی و تلاش نمایند.[2]

آیه فوق بیانگر چند حقیقت است:

۱. نه تنها خداشناسى، بلکه دین و آیین به طور کلى، و در تمام ابعاد، یک امر فطرى است؛ یعنی هر چیزی را فطرت پاک و سلیم، خوب و نیکو بداند، دین و شرع نیز آن را پسندیده می داند و به آن فرمان می دهد. همین طور هر چیزی را دین، نیکو و خوب و دارای منفعت بداند و به آن فرمان دهد، فطرت بشری نیز آن را قبول می کند و با آن مخالفت نخواهد کرد. اما شرع براى رهبرى فطرت، حدود و قیود و شرایطى تعیین مى‏کند تا در مسیرهاى انحرافى نیفتد، ولى هرگز با اصل خواسته فطرى مبارزه نمى‏کند، بلکه از طریق مشروع آن را هدایت خواهد کرد، و گرنه در میان تشریع و تکوین تضادى پیدا خواهد شد که با اساس توحید سازگار نیست.

۲. دین به صورت خالص و پاک از هر گونه آلودگى در درون جان آدمى وجود دارد، و انحرافات یک امر عارضى است، بنابر این وظیفه پیامبران این است که این امور عارضى را زایل کنند و به فطرت اصلى انسان امکان شکوفایى دهند.

۳. جمله «لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ» و بعد از آن جمله «ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ» تأکیدهاى دیگرى بر مسئله فطرى بودن توحید، دین و مذهب و عدم امکان تغییر این فطرت الهى است. هرچند بسیارى از مردم بر اثر عدم رشد کافى و پیروى از هواى نفسانى و آرزو و آمال دنیوى، آن فطرت اولیه خود را خلل رسانیده و از راه حق منحرف گردیده‏ و قادر به درک این واقعیت نباشند.[3]

برخی از مفسران می گویند؛ خداوند براى بروز و ظهور فطرت اولیه توحید که در هر فردى نهاده شده، چند شرط را در آیه «مُنِیبِینَ إِلَیْهِ وَ اتَّقُوهُ وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ لا تَکُونُوا مِنَ الْمُشْرِکِینَ.»[4] بیان فرموده است:

1. دل بریدن از غیر خدا و بازگشت به سوی خدا. 2. تقوا و خدا ترسی را سرلوحه کارهای خویش قرار دادن و خود داری کردن از هر چیزی که خلاف رضای او است. 3. بپا داشتن نماز و کوتاهی نکردن در انجام آن. 4. همراه با اخلاص بودن تمام این امور و شریک قرار ندادن برای خدا در انجام آنها.

هرگاه این شرط ها به درستی رعایت گردد آن فطرت توحیدی و خداجویانه همان گونه که پیامبر گرامی اسلام(ص) و امام صادق(ع) فرموده اند: «هر مولودى بر فطرت اولیه خود متولّد می گردد مگر اینکه پدر و مادر وى را یهودى یا نصرانى یا مجوسى گردانند».[5] به خوبی ظهور و بروز می نماید و آثارش به درستی ظاهر می گردد.[6]

با توجه به مطالب بیان شده در مورد آفریده شدن انسان بر فطرت، باید گفت؛ خوب خلق شدن و با فطرت الهی آفریده شدن بدان معنا نیست که هیچ تفاوتی در رفتار و خُلق و خوی انسان‌ها وجود نداشته باشد، بلکه معنایش آن است که انسان‌ها از جهت پذیرش دین و خداجویی و توحید به طور فطری یک‌سان آفریده شده‌اند و در نهاد و ضمیر همه آنها خداجویی و پذیرش دین از سوی حضرت حق قرار داده شده است و همگی به دنبال کارهای نیک و خیر هستند، حتی کسانی که تند خو و بد اخلاق هستند.

تفاوت موجودات، ذاتی آنها بوده و لازمه نظام علت و معلول است. مثلاً فردی که از شخص «الف» متولّد می‌شود، از جهاتی تابع اوضاع داخلی و خارجی او خواهد بود؛ مانند کیفیت ژن‏‌ها و وراثت، آب و هوا و محیط زندگی، نحوه آمیزش و زمان و مکان، کیفیت غذاها و هزاران عامل دیگر. فرزندی که از «ب» متولد می‌شود، به همین سان‌‌اند، بنابر این جهان بی‌تفاوت ممکن نخواهد بود؛ زیرا اگر همه‌ی موجودات از هر نظر مساوی و مشابه خلق شوند، هرگز آفرینش یک جهان نظام‌‏مند -که اجزای آن دارای روابط حساب شده و در حرکت به سوی هدف معینی باشند- ممکن نیست. بنابر این، ایجاد هر نظامی اعم از اعتباری و تکوینی مستلزم وجود تفاوت است، البته خداوند به کمبودهایی که از طرف شخص نبوده، بلکه از عوامل دیگر ایجاد شده، توجه نموده و آنها را به گونه‌‏ای جبران می‌نماید. هر انسانی به اندازه توان دارای مسئولیت بوده و خداوند به او تکلیف می‌نماید[7] و جهان هستی منحصر در دنیا نمی‏‌شود.[8]

 


[1]. «پس روى خود را متوجّه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتى است که خداوند، انسانها را بر آن آفریده دگرگونى در آفرینش الهى نیست این است آیین استوار ولى اکثر مردم نمى‏دانند». روم، 30.

[2]. بانوى اصفهانى، سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 10، ص 100، نهضت زنان مسلمان، تهران، 1361 ش.

[3]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 16، ص 418 - 419، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1374 ش.

[4]. «این باید در حالى باشد که شما بسوى او بازگشت مى‏کنید و از (مخالفت فرمان) او بپرهیزید، نماز را برپا دارید و از مشرکان نباشید». روم، 31.

[5]. «کل مولود یولد علی الفطرة حتى یکون أبواه یهودانه أو ینصرانه أو یمجسانه»‏. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، محقق، مصحح، جمعى از محققان‏، ج 58، ص 187، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم‏، 1403 ق؛ ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه،‏ محقق، مصحح، غفارى، على اکبر، ج 2، ص 49، دفتر انتشارات اسلامى‏، قم، چاپ دوم، 1413 ق.‏

[6]. مخزن العرفان، همان، ص 100 – 101.

[7]. «لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها»، بقره، 286.

[8]. برگرفته از مجموعه آثار استاد مطهری، ج 1، ص 125 – 143.(با تلخیص و ویرایش).

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    634245 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466226 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462148 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    414287 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393110 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390688 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    349767 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335762 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    320596 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309292 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...