جستجوی پیشرفته
بازدید
658
آخرین بروزرسانی: 1398/10/25
خلاصه پرسش
نظر اسلام در مورد داستان‌نویسی و قصه‌سرایی چیست؟
پرسش
آیا حدیثی از اهل‌بیت(ع) وجود دارد که به داستان‌نویسی توصیه کرده باشند؟
پاسخ اجمالی

«داستان» واژه فارسی است که از دو کلمه «دا» و «ستان» تشکیل شده و  به معنای «قصه» و «حکایت» است.[1]

انواع داستان

داستان انواع مختلفی دارد:

  1. داستان کوتاه: که به بررسی پیرامون یک قسمت از موضوع می‌پردازد.
  2. داستان بلند: که به جنبه‌های مختلف موضوع می‌پردازد؛ لذا نسبت به داستان کوتاه از حجم بیشتری برخوردار است.
  3. داستانک: به داستان بسیار کوتاه گفته می‌شود که در چند خط و حداکثر یک صفحه نوشته می‌شود.
  4. رمان: واژه فرانسوی است و در زبان فارسی قالب ادبی مدرنی به شمار می‌رود.

اهداف داستان‌نویسی

داستان‌ها گاهی واقعیت‌های تاریخی گذشته را بیان می‌کنند؛ مانند اکثر داستان‌های قرآن.[2] اما گاهی نویسندگان در داستان‌سرایی‌های خود برای ارسال یک پیام از مطالبی خیالی و زاییده ذهن، بهره می‌جویند.[3]

داستان‌نویسی دست کم از یک نگاه به دو روش قابل تصور است:

الف) اگر تنها برای خیال‌پردازی و وقت‌گذرانی و یا اگر برای جلوگیری از نشر معارف و مقابله با آن باشد که در این صورت مشمول آیاتی؛ مانند ذم شاعران هرزه‌گو و مروّجان لهو الحدیث خواهد بود.[4]

خداوند در قرآن می‌فرماید: «...فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّور»؛[5] «از پلیدی‌ها یعنى از بت‌‌ها اجتناب کنید و از سخن باطل و بی‌اساس بپرهیزید». با توجه به این‌که مفهوم آیه کلی است، شامل پرهیز از هر گفتار باطل به هر نوع و کیفیت است.[6]

ب) اگر داستانی با هدف ارزش‌مندی؛ مانند نشر معارف، قانون‌مند کردن افراد، بالا بردن سطح دانش عمومی و ... نگاشته ‌شود، می‌توان آن‌را از مصادیق «حکمت» و یا «کلمه حکمت»[7] دانست، و روایات بسیاری در مدح آن وجود دارد:

1. پیامبر(ص): «هیچ مسلمانی هدیه‌‌ای بهتر از کلمه حکمت‌‌آمیز به برادر خود نداده است؛ زیرا خدا به وسیله آن انسان مؤمن را به هدایت نزدیک و او را از هلاکت دور می‌کند».[8]

2. پیامبر(ص): «بدانید کلمه حکمت گمشده مؤمن است، و بر شما است که تا از دست نرفته آن‌را دریابید...».[9]

3. پیامبر(ص): «کلمه حکمت‌آمیز و سخن حقّ و درست را از سفیه و بی‌خرد قبول نمایید و بپذیرید، اما سخن بی‌خرد و خودسرى از حکیم و دانا (که شایسته او نیست) را بپوشانید».[10]

از طرفی اگر مطالبی غیر واقعی و زاییده خیال نیز در داستانی حکمت‌آمیز مطرح شود، نمی‌توان آن را تحت عنوان دروغ دانسته و از جمله گناهان برشمرد، زیرا دروغ حرام، سخن خلاف واقعی است که طرف مقابل را در شناخت واقع به اشتباه اندازد، اما فردی که یک داستان خیالی اما حکمت‌آمیز را می‌خواند از ابتدا می‌داند که قرار نیست واقعیتی مسلّم در اختیارش قرار گیرد تا در این زمینه دچار اشتباه شود.

 

[1]. واسطی زبیدی، محب الدین سید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق، مصحح، شیری، علی، ج 2، ص 268، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول، 1414ق.‌

[2]. «قصه های قرآن واقعیت یا سمبلیک و نمادین»، 16088؛ «اهداف داستان های قرآن»، 1846.

[3]. «قرآن و داستان حضرت خضر و حضرت موسی(ع)»، 1653؛ «تکرار داستان موسی (ع) در قرآن»، 4962؛ «داستان ید بیضاء، اژدها شدن عصا و گذر حضرت موسی از نیل»، 5451؛ « داستان قضاوت حضرت داوود(ع)»، 98519؛ «داستان یوسف و زلیخا در قرآن و تورات»، 70853؛ «داستان حضرت خضر در مسیحیت»، 5903.

[4]. «دلایل حرمت و حلیت موسیقی»، 932؛ «نکوهش بازداشتن مردم از راه خدا در قرآن»، 52038؛ «زندگی دنیا بازی و سرگرمی از نگاه قرآن»، 49926.

[5]. حج، 30.

[6]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، تهرانی، شیخ آقابزرگ، تحقیق، قصیرعاملی، احمد، ج 7، ص 312، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 14، ص 91، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[7]. «فراگیری حکمت و دانش»، 6797؛ «حکمت و علم در قرآن»، 86.

[8]. ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورام، ج 2، ص 212، قم، مکتبة الفقیه، چاپ اول، 1410ق.

[9]. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول ص، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص 502، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.

[10]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 4، ص 406، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    635066 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466455 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462559 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    415312 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393259 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390888 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    350002 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335981 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    321111 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309359 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...