جستجوی پیشرفته
بازدید
686
آخرین بروزرسانی: 1398/12/14
خلاصه پرسش
جنگ فجار در چه زمان و به چه دلیلی رخ داد؟ و آیا پیامبر(ص) که هنوز به نبوت برگزیده نشده بود در آن نبرد حضور داشت؟
پرسش
جنگ فجار چه جنگی بود؟ و آیا پیامبر(ص) در جنگ فجار حضور داشت و تیر انداخت؟
پاسخ اجمالی

جنگ فِجار (به کسر فاء) از جنگ‌های اعراب قبل از ظهور اسلام به شمار می‌رود که دو دهه بعد از واقعه‌ی اصحاب فیل[1] - که میلاد پیامبر(ص) در آن سال بود - اتفاق افتاد.[2] اشعار فراوانی در ارتباط با جنگ فجار از شاعران عرب برجای مانده است.[3]

گفتنی است؛ عرب‌ها در دوران جاهلیت نیز در 4 ماه (رجب، ذى‌القعده، ذى‌الحجّه، محرم) جنگ را تحریم مى‏کردند،[4] و چون این جنگ‏ در ماه‏هاى حرام اتفاق افتاد، آن‌را جنگ «فجار»(گناه بزرگ)[5] نامیدند.[6]

جنگ فجار اول

جنگ فجار اول که از اهمیت زیادی برخوردار نبود، میان «قریش» و قبیله‌ی «کنانه» با قبیله‌ی «قیس عیلان» روى داد. علتش آن بود که مردى از قبیله‌ی «کنانه» به مردى از قبیله «بنی نصر بن معاویة بن بکر بن هوازن» مبلغى بدهکار بود و به تهی‌دستى افتاد و نتوانست بدهکاری خود را بپردازد. آن طلب‌کار برای تحقیر بدهکار خود، میمونى را به بازار عکاظ برد و گفت: چه کسى در برابر طلب من از فلان شخص، او را به چیزى مثل این به من می‌فروشد. مردى از بنی‌کنانه از این کلام خشمگین شد و شمشیر کشید و میمون او را کشت. هر دو نفر از قبیله‌ی خود کمک خواستند. مردم آن دو قبیله جمع شدند و سخنان تندى به هم گفتند که نزدیک بود میانشان جنگى درگیرد، ولى دیری نگذشت که با هم صلح کردند.[7]

البته گفته شده است که علت این جنگ آن بود که زن زیبایى از طائفه «بنی‌عامر» توجه جوانان قریش را به خود جلب کرد. آن جوانان از او خواستند که حجاب را به صورت کامل از صورتش باز کند، اما آن زن قبول نکرد. جوانی مخفیانه لباس آن زن را به هم دوخت، به طورى که موقع برخاستن بدن آن زن نمایان شد. در برابر این اهانت، آن زن از قبیله‌ی خود کمک خواست. قبیله‌ی او جمع شدند، اما بدون این‌که جنگی صورت گیرد، ماجرا خاتمه یافت.[8]

هم‌چنین گفته شده است که مردى از «بنی‌غفار» به نام ابو معشر بن مکرز در بازار عکاظ نشست و پاى خود را دراز کرد و گفت: من به خدا بزرگ‏ترین مرد عرب هستم و هر کس که گمان می‌کند از من بزرگ‏تر است پاى مرا با شمشیر بزند. مردى که احمر بن مازن نام داشت و از قبیله «قیس» بود، برخاست و پاى او را به شمشیر زد که خراشى جزئى برداشت. بر سر این موضوع گروهى با هم جنگ کردند، ولى بعد از مدتی صلح کردند.[9]

جنگ فجار دوم

جنگ فجار دوم، 20 سال از واقعه اصحاب فیل و 12 سال پس از درگذشت عبدالمطلب[10] روى داد.[11] جنگ فجار بین دو قبیله کنانه و قیس اتفاق افتاد. و علتش آن بود مردی به نام براض بن قیس که در پناه حرب بن امیه بود، بر مردی به نام حارث حمله کرد و او را کشت. حرب نیز حمایت خود را از او برداشت؛[12] لذا براض به همراه عروة بن عتبه به سمت نعمان بن منذر رفت و تحت حمایت او قرار گرفتند.[13] بعد از مدتی برای سرپرستی کاروان نعمان بین براض و عروه اختلاف افتاد. نعمان سرپرستی کاروان را به عروه سپرد. براض عروه را کشت. پس قبیله قیس با قبیله براض با هم جمع شدند و کنانه به قریش پناهنده شدند و قریش کنانه را یارى دادند و همراه آنان به جنگ برخاستند.[14]

شرکت پیامبر(ص) در جنگ فجار

در مورد شرکت بنی‌هاشم در این جنگ چند نظر وجود دارد:

1. برخی از گزارش‌های تاریخی از حضور پیامبر(ص) - در حالی‌که 14،[15] 15،[16] 17،[17] 20،[18] 21[19] سال داشت - به همراه بنی‌هاشم[20] در این جنگ خبر می‌دهند. و در برخی از گزارش‌ها آمده است، پیامبر(ص) چوب‌‌های تیری که به طرف عموهایشان پرتاب می‌شد را به دست عموهای خود می‌رساند[21] و گاهی نیز تیرهایی پرتاب می‌کرد.

نقل است که پیامبر(ص) در این زمینه فرمود:

«شهدت الفجار مع عمی ابی‌طالب و انا غلام»؛[22] من در جنگ فجار به همراه عمویم ابوطالب[23] حاضر شدم و در آن زمان جوان بودم.

حضور آن‌حضرت(ص) برای قبیله‌ی کنانه برکت داشت و هرگاه آن‌حضرت(ص) در جنگ حاضر می‌شد، قبیله‌ی کنانه بر قبیله قیس پیروز می‌شد. آنها فهمیدند که این پیروزی از برکت حضور آن‌حضرت(ص) است؛ لذا به آن‌حضرت(ص) گفتند: ای پسر غذا دهنده پرندگان و سیراب کننده حاجیان، ما را از حضور خود در جنگ محروم مکن که ما به برکت حضور تو شاهد پیروزی بر دشمن خواهیم بود. پیامبر(ص) در پاسخ آنها فرمود: شما نیز از ستم و تجاوز و قطع رحم و بهتان خودداری کنید تا من نیز در کنار شما باشم.[24]

2. گزارش‌هایی نیز وجود دارد که ابوطالب از حضور بنی‌هاشم در این جنگ جلوگیری کرد و گفت: «هذا ظلم و عدوان و قطیعة و استحلال للشهر الحرام و لا احضره و لا احد من اهلی...»؛[25] این کار ستم و بیداد و دورى از نزدیکان و حلال شمردن ماه حرام است، که نه من و نه کسی از قبیله من در آن شرکت نمی‌کنند. و در همین راستا فقط زبیر بن عبدالمطلب بود که به زور در این جنگ شرکت داشت.[26]

با جمع‌بندی گزارش‌های موجود، دو نکته قابل توجه است:

الف) با توجه به مقام عصمت پیامبر(ص)[27] و نیز دستور ابوطالب مبنی بر شرکت نکردن هیچ فردی از بنی‌هاشم در این نبرد و با توجه به این‌که پیامبر(ص) تحت تکفل ایشان بود، می‌توان نتیجه گرفت که حضرتشان در آغاز این نبردها شرکت نداشت.

ب) نظر به این‌که طرفین این جنگ، در مسیر حق نبوده و نبردشان نیز جهاد به شمار نمی‌آمد، ممکن است حضور پیامبر(ص) - اگر آن‌را بپذیریم - را در زمانی بدانیم که طرف مقابل، پا را از گلیم خود درازتر کرده و چنان حالت هجومی به خود گرفته که افرادی که نقشی در جنگ نداشتند، از جمله خود پیامبر(ص) و افراد زیادی از بستگان حضرتشان را در معرض خطر قرار دهند، در این صورت، صرف نظر از این‌که جنگ با بهانه‌ای نامشروع آغاز شده بود، اما دفاع از خود، امری عاقلانه و مشروع به شمار می‌آید؛ لذا مشکلی ندارد که خود پیامبر(ص) نیز در این دفاع شرکت داشته باشد.

 

 


[1]. «تفسیر و ثواب سوره فیل»، 47712؛ «اصحاب فیل معجزه بت‌ها یا صاحب کعبه»، 25063؛ «شأن نزول، تفسیر و ثواب سوره قریش»، 105336.

[2]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، تحقیق، عطا، محمد عبد القادر، ج 1، ص 102، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1410ق.

[3]. همان، ج ‏1، ص 103.

[4]. «اسلام و حرمت ماه های حرام»، 6488؛ «فلسفه حرمت ماه‌های حرام»، 32643؛ «فلسفه افزایش دیه در ماه‌های حرام»، 42842.

[5]. «تفاوت معنای اشرار با فجار در کلام امام علی (ع)»، 17110.

[6]. یعقوبی، احمد بن أبی یعقوب‏، تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 15، بیروت، دار صادر، چاپ اول، بی‌تا.

[7]. ابن اثیر جزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج 1، ص 588، بیروت، دار صادر، بیروت، 1385ق.

[8]. همان، ج ‏1، ص 589.

[9]. همان.

[10]. «زندگی‌نامه عبدالمطلب»، 69158.

[11]. همان.

[12]. تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 15.

[13]. همان.

[14]. همان.

[15]. صالحی دمشقی‏، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج 2، ص 152، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1414ق.

[16]. همان.

[17]. تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 15.

[18]. همان.

[19]. مسعودی، ابو الحسن علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق، داغر، اسعد، ج 2، ص 286، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، 1409ق.

[20]. تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 15.

[21]. ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، تحقیق، تدمری، عمر عبد السلام، ج 1، ص 61، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، 1409ق.

[22]. تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 16.

[23]. «ایمان ابوطالب»، 3414؛ «دلایل و شواهد ایمان ابوطالب»، 8439؛ «نام پدر امام علی(ع)»، 32421؛ «سرپرستی پیامبر اسلام(ص) توسط ابوطالب»، 45318.

[24]. همان، ج 2، ص 15 – 16.

[25]. همان، ج‏ 2، ص 15.

[26]. همان.

[27]. «عصمت پیامبر (ص) در قرآن کریم»، 14585؛ «عصمت پیامبر (ص) و ترک اولی»، 1857؛ «عصمت پیامبر اسلام(ص) قبل از بعثت»، 52391.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    933531 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    630011 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    581904 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    457247 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    452233 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    403429 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    389434 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    385456 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    342344 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • نزدیکی با همسر از طریق مقعد در صورت رضایت او چه حکمی دارد؟
    334663 Laws and Jurisprudence
    مراجع محترم تقلیدی که فرموده اند : دخول در پشت (مقعد) «کراهت شدیده» دارد[1]، کراهت شدیده به این معنا است که چنین چیزی مورد پسند خداوند نیست و اگر آن را انجام ندهد بهتر است ولی گناهی برای انجام دهنده آن نوشته نمی شود. باید توجه داشت در مورد ...