جستجوی پیشرفته
بازدید
13822
 
کد سایت id21611 کد بایگانی 26268 نمایه تاریخ اعراب، نقطه و علامت گذاری در قرآن کریم
طبقه بندی موضوعی علوم قرآنی
خلاصه پرسش
دربارهٔ تاریخ اعراب و علامت‌گذاری وقف در قرآن کریم توضیح دهید؟ با توجه به کثرت انواع علامت‌های مختلف، حکم وقف، هنگام قرائت قرآن چیست؟
پرسش
لطفاً در مورد تاریخ اعراب و علامت‌گذاری وقف در قرآن توضیح دهید؟ با توجه به کثرت انواع علامت‌های مختلف، در جایز بودن و عدم جواز وقف، هنگام قرائت قرآن؟ با تشکر
پاسخ اجمالی

وقتی عرب‌ها خط را از سریانی و انباطی گرفتند، نقطه نداشت. خط سریانی هنوز هم نقطه ندارد. عرب‌ها هم تا نیمه قرن اول سال قمری، حروف را بدون نقطه می‌نوشتند. اما چیزی نگذشت که خط عربی وارد مرحلهٔ جدیدی شد. دوره‌ای که حروف، نقطه‌دار شده و خط، نیز رو به زیبایی گذاشت. در نیمه دوم قرن اول، مردم توسط يحيى بن يعمر و نصر بن عاصم‏ -دو شاگرد ابوالأسود دوئلی- با حروف نقطه‌دار آشنا شدند. علت انجام این کار این بود که سرزمین اسلامی پهناور شده و عجم‌های زیادی مسلمان شده و نیاز به آشنایی با قرآن داشتند. این کار برای جلوگیری از غلط خواندن قرآن توسط عجم‌ها صورت پذیرفت؛ چراکه خود عرب‌ها به‌ طور فطری قرآن را صحیح می‌خواندند و نیازی به علامت‌گذاری نداشتند.[1] ابو احمد عسکری این ‌کار علامت‌گذاری را به نصر بن عاصم نسبت داده است.[2]

پس از این‌که نیاز دیگری برای قرآن کریم؛ یعنی لزوم اعراب‌گذاری حروف احساس شد، بنابر مشهور، ابوالأسود دوئلی انجام این ‌کار را با اشارهٔ امام علی بن ابی طالب(ع) بر عهده گرفت و علم نحو؛ یعنی علم اعراب القرآن را بنا گذاشت.[3] البته این اعراب‌گذاری به ‌صورت نقطه در بالا و روی حرف (برای علامت فتحه) و روبروی حرف (برای علامت ضمه) و زیر حروف (برای علامت کسره) انجام شد. بعدها برای اشتباه نشدن این نقطه‌ها با نقطه‌های حروف، معمولاً با رنگی غیر از رنگ حروف نوشته می‌شد. در اکثر اوقات این نقطه‌ها به رنگ سبز نگاشه می‌شد. این علامت‌گذاری نیز در نیمه دوم قرن اول صورت گرفت. اما این نقطه‌ها نیز دچار تحوّل شد، سپس توسط خلیل بن احمد فراهیدی (متوفای 175ق) به شکل اعراب‌های امروزی در آمدند. او علامت‌های همزه و تشديد و روم و إشمام‏ را نیز ابداع کرد. گفته شده اواخر قرن سوم بود که علامت ساکن (که برگرفته از سر حرف «خ» بود) به این علامات اضافه شد.[4]

علامت‌های وقف، ابتدا برای اولین بار توسط شخصی به نام محمد بن طيفور سجاوندى (م 560 ق)، مفسّر، نحوى و استاد بزرگ قرائت‏‏ ابداع گردید. این علامت‌ها به رموز سجاوندی معروف شدند. این علامت‌ها عبارتند از «م- ط- ج- ص- ز- لا».[5]

نشانه‏هاى ديگرى نيز متأخّرين از اساتيد علم قرائت -از جمله تاج القراء شيخ مصدّر بخارى- تعيين نموده‏اند كه در بالاى كلمات بعضى از قرآن‌هاى قديمى نوشته شده و عبارتند از: قف- س- قفه- ق- قلا- صل- صلى- صق- صب- جه- ک‏.[6]

برخی از فقها، رعایت وقف به حركت و وصل به سكون را در نماز لازم نمی‌دانند، اما برخی دیگر به احتیاط واجب لازم می‌دانند.[7]

 


[1]. معرفت، محمد هادی، التمهيد فی علوم القرآن، ج‏1، ص 360، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، چاپ دوم، 1415ق.

[2]. به نقل از: همان، ص 361.

[3]. شیخ مفيد، محمد، الجمل و النصرة لسيد العترة في حرب البصرة، محقق و مصحح: ميرشريفى، على، ص 446، ‏كنگره شيخ مفيد، قم، چاپ اول، 1413ق؛ ذهبى، محمد بن احمد بن عثمان، معرفة القراء الكبار على الطبقات و الأعصار، ج 1، ص 154، مركز البحوث الاسلامية، استانبول، چاپ اوّل، 1416ق؛ زركشى، محمد بن عبد الله، البرهان فی علوم القرآن، ج 1، ص 36، دار المعرفة، بيروت، چاپ اوّل، 1410ق؛ زرقانى، محمد عبد العظيم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج 1، ص 23، دار احياء التراث العربى، بى‏جا، چاپ: بى‏نا، بى‏تا؛ علی الصغیر، محمد حسین، تاریخ القرآن، ص 127، دار المؤرخ العربی، بیروت، چاپ اول، 1420ق.

[4]. التمهيد فی علوم القرآن، ج ‏1، ص 362 و 363.

[5]. سادات فاطمی، سید جواد، پژوهشى در وقف و ابتداء، ص 86، به‌نشر، مشهد، چاپ اول، 1382ش.

[6]. بیگلری، حسن، سر البيان فى علم القرآن، ص 251، کتاب خانه سنایی، بی‌جا، چاپ پنجم، بی‌تا.

[7]. ر.ک: امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج 1، ص 554 و 555، م 1004، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، 1424ق.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926160 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616979 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548569 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452377 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439929 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388235 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385130 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376612 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338600 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327082 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...