جستجوی پیشرفته
بازدید
11986
آخرین بروزرسانی: 1393/09/10
خلاصه پرسش
تفاوت‌ دیدگاه‌های ابن سینا و ابو حامد غزالی، در سفر نفس بعد از مرگ چیست؟
پرسش
فرق سفر نفس بعد از مرگ بین ابن سینا و غزالی چیست؟
پاسخ اجمالی
به نظر می‌رسد فرق سفر نفس بعد از مرگ(معاد) در نظر ابن سینا با نظریه غزالی در تفسیر مسئله‌ی معاد جسمانی است. غزالی بر آن‌ است که نفس پس از مرگ به همین بدن مادی باز می‌گردد؛ در آن صورت اگر در دنیا انسان دارای ایمان و عمل صالح بود، از لذت مادی و معنوی به طور کامل استفاده می‌کند. در توجیه این نظریه می‌گویند: عقل گواهی می‌‌دهد که سعادت ارواح در شناخت محبت خداوند و سعادت اجساد در ادراک محسوسات است. اما این دو سعادت در دنیا با هم به دست نمی‌‌آیند؛ زیرا انسان در حالی‌که مستغرق در تجلی انوار عالم غیب است، نمی‌تواند به لذات جسمانی توجه داشته باشد و در حالی‌که مشغول لذات جسمانی است، نمی‌‌تواند به لذات روحانی نایل آید. و این به خاطر ضعف ارواح بشری در این عالم است، اما هنگامی که ارواح این بدن‌ها را ترک گفتند قوی و کامل می‌‌شوند و زمانی که بار دیگر در عالم آخرت به بدن‌ها بازگردانده شوند می‌‌توانند این دو سعادت و لذت را باهم دریابند و بی‌‌شک این حالت، برترین مراتب سعادت است.
 اما ابن سینا اولاً: معاد جسمانی را از نظر عقلی قابل اثبات نمی‌داند، البته این به آن معنا نیست که وی معتقد به معاد جسمانی نباشد، بلکه وی معتقد به معاد جسمانی است منتها راه اثبات معاد جسمانی را شریعت می داند نه عقل.[1] ثانیاً: تفسیر وی از معاد جسمانی و بهره برداری نفس از لذت‌های مادی در عالم آخرت به گونه‌ای است که نمی‌توان گفت دقیقاً همین بدن مادی در عالم آخرت بر می‌گردد و لذت‌های عالم آخرت دقیقاً شبیه لذت‌های مادی موجود در این دنیا است.
توضیح این‌که ابن سینا بعد از تقسیم معاد به جسمانی و روحانی و تصریح به قابل اثبات نبودن نوع جسمانی آن استثنایی را ذکر می‌کند و آن تصدیق به طریق شرعی آن است. از نظر او معاد جسمانی منقول از شرع بوده که به حکم تصدیق خبر نبوت باید به آن باور داشت، اگر چه راه عقلی اثبات آن مسدود است. اما بسط شریعت حق پیامبر اسلام، حال سعادت و شقاوتی را که برای بدن است، بر ما معلوم نموده است.
از نظر ابن سینا، نوع دیگری از معاد که به شیوه قیاس برهانی و استدلال عقلی مدرک است، نیز وجود دارد که نبوت هم آن‌را تأیید نموده است، او این معاد را همان سعادت و شقاوتی می‌داند که به نفس مربوط است، گر چه اوهام ما از تصور آن، به دلایلی عاجز است.
قبول معاد روحانی و تفسیر ابن سینا از معاد جسمانی، فرع تجرد نفس انسان و درک چگونگی لذت و درد نفس است.
آنچه از مطالعه بحث معاد ابن سینا به طور کلی به دست می‌آید، ابتدا تقسیم نفوس به ناطقه و نفوس ساده و ابله است. از نظر وی هر نفسی قبل از مفارقت از بدن به اقتضای حال خویش، نحوی تعلق به بدن خود دارد، این تعلق از حیث تدبیری است که نفس در قیاس با بدن خویش بر عهده دارد. اما در همان حال سعادت و شقاوتی برای آن متصور است، بخشی از این سعادت و شقاوت مربوط به حیات اخروی آن است که در اثر پدیده مرگ و پس از مفارقت از بدن، برای نفس حاصل می‌شود. به نظر می‌رسد، تقسیم بوعلی سعادت و شقاوت را به حقیقی و خسیسه و تفکیک نوع حظ و بهره‌مندی نفوس از آنها و لزوم تحقق جسم در بعضی مراتب و عدم طرح ضرورت آن در همه مراتب سعادت و شقاوت، وی را در مظان اتهام قرار داده باشد. علاوه بر این‌که اشاره پایانی او در بحث معاد مبنی بر این‌که حتی در ادراک حسی و خیالی آنچه موجب لذت یا الم ما است، صورت مرتسمه آن شیء مدرک است نه حقیقت خارجی آن، همچنین تأکید ایشان بر افضلیت و اکملیت لذت روحانی در قیاس با نوع جسمانی آن نشان می‌دهد که او ترجیحی، لا اقل، برای معاد روحانی نسبت به معاد جسمانی قائل بوده است.[2]
 

[2]. اقتباس از مقالات: توازیانی، زهره، ابن سینا و اتهام انکار معاد جسمانی، آدرس اینترنت: http://www.isu.ac.ir/publication/meshkat-al-noor/meshkat-al-noor_23/meshkat-al-noor_2302.htm  و معاد جسمانی از دیدگاه متکلمین و ابن سینا، به آدرس اینترنتی:  http://shahrudi.parsiblog.com/
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • مراد از اصطلاح «واجب» در حدیث وجوب غسل جمعه چیست؟
    9620 بیشتر بدانیم
    غسل جمعه؛ از سنتهای مورد تاکید رسول گرامی اسلام (ص) و اهل بیت ایشان بوده و احادیث فراوانی در کتب شیعه و اهل سنت دربارۀ آن وارد شده است. برخی از احادیث اشاره به وجوب این غسل دارد. از جمله، هنگامی­که از امام رضا (ع) دربارۀ این ...
  • قاعده «نفی استواء» چیست؟
    14189 General Terms
    قاعده «نفی استواء» در عباراتی استفاده می‌شود که در آن؛ تساوی دو چیز نفی شده است. اگر عباراتی عدم تساوی دوچیز را اعلام کنند، شاید در نگاه اول، عدم تساوی در تمام زمینه‌ها برداشت شود، اما واقعیت آن است که چنین عمومی که نفی تساوی در همه وجوه ...
  • آیا مصداق یابی علائم ظهور امام زمان (عج) تعیین زمان ظهور حضرت نیست؟
    11152 نشانه های ظهور
    در روایات نه تنها وقت و زمان خاصی برای ظهور امام زمان (عج) تعیین نشده، بلکه از تعیین وقت برای ظهور امام زمان (عج) ممانعت شده است[i]؛ زیرا وقت ظهور و قیام امام زمان (ع) بر کسی جز خداوند متعال معلوم نیست و آنچه در روایات آمده ...
  • هنگام تولد امام علی(ع) و دیگر امامان(ع)، بر بازوی آنها چه چیزی نوشته شده بود؟
    2874 امام شناسی
    بر پایه دسته‌ای از روایات با اسناد مختلف؛[1] بر بازوی امامان(ع) این آیه شریفه نوشته شده است: «وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»؛[2] «و سخن پروردگارت (دعوت او به توحید، و آخرین ...
  • شرایط انتخاب آیت الله خامنه ای به عنوان ولی فقیه و کیفیت نظارت بر کارهای او چگونه است؟
    9176 نهادهای حکومت دینی
    پاسخ قسمت اول و دوم سؤال شما در پاسخ های نمایه:ولی فقیه و عصمت، سؤال 920 (سایت: 2975)ونمایه:تعیین ولی فقیه، سؤال 786(سایت: 845)و نمایه:محدوده ولایت مطلقه فقیه، سؤال 3105 (سایت: 3370)موجود است، لطفاً مراجعه فرمائید.اما در پاسخ به قسمت سوم سؤال که آیا بر ...
  • آموختن دانش و فن‌آوری برای دنیا و آخرت ما چه منفعتی دارد؟
    4701 فضایل اخلاقی
    دین اسلام، فراگیری علم و دانش را عاملی برای رشد، پویایی و تعالی جامعه برشمرده است. از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است: علم و دانش را جست‌‌وجو کنید، اگر چه در چین(دورترین نقطه عالم) باشد؛ چرا که دست‌‌یابی به دانش بر هر مسلمانی واجب است.
  • شرایط ولى فقیه چیست؟
    38384 شرائط و خصوصیات ولی فقیه
    شرایط اساسى زمام‌دار اسلامى عبارت‌اند از: فقاهت، عدالت و توانایى بر اداره جامعه اسلامى. در اصل یک‌صد و نهم قانون اساسى جمهورى اسلامى به این سه شرط اشاره شده و آمده است: شرایط و صفات رهبر: 1. صلاحیت علمى لازم براى افتاء در ابواب مختلف فقه، 2. عدالت ...
  • بین جرم خیانت و جاسوسی از نظر نسب اربعه چه رابطه‌ای برقرار است؟
    5960 لغت شناسی
    واژه شناسی جاسوس، از ماده «جسّ»، در لغت به معنای تفتیش و با خبر شدن و اطلاع پیدا کردن پنهانی از باطن اشیاء و کارهای مردم، همراه با دقت و ظرافت خاص است.[1] و غالباً نیز در شر و بدی استعمال می‌شود؛
  • منظور از «قطع قطّاع» و «قطع غیر قطّاع» چیست؟
    1442 General Terms
    «قطع»، در لغت به معناى بریدن و جدا کردن چیزی از سایر اشیاء بوده،[1] و یکی از معانی آن که به صورت اصطلاح عرفى و رایج درآمده است، علم و یقین می‌باشد.[2] در اصطلاح اصولیین، قطع در دو معنا ...
  • چرا خداوند جهنم، بهشت و فرشتگان را از دید انسان‌ها مخفی نگه داشت؟
    8098 آفرینش انسان و جهان
    پوشیده ماندن امور غیبی همچون وجود فرشتگان و بهشت و جهنم و نیز حقیقت گناه و ثواب، موجب آماده شدن زمینه برای امتحان انسان‌ها است؛ زیرا اگر حجاب‌ها از مقابل چشم دل همه انسان‌ها کنار رود و امور غیبی را مشاهده کند، دیگر ایمان به خدا و آخرت ...

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    635058 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466452 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462553 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    415269 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393257 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390883 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    349995 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335978 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    321095 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309357 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...