جستجوی پیشرفته
بازدید
13643
تاریخ بروزرسانی 1393/12/26
 
کد سایت fa282 کد بایگانی 46 نمایه حق و تبعیت از حقیقت
طبقه بندی موضوعی فلسفه دین
خلاصه پرسش
حق چیست و چگونه می‌توان تابع حقیقت بود؟
پرسش
حق چیست و چگونه می‌توان تابع حقیقت بود؟
پاسخ اجمالی
حق به معناى در میان طریق راه رفتن و راستى و درستى را دنبال نمودن و از روى حکمت چیزى را در جاى خود قرار دادن است. و تبعیّت از حق و حق مدارى در باب اندیشه و نظر، مجهز گشتن به سلاح منطق و مزیّن شدن به جامه یقین و دورى از مغالطه کارى و خیال باقى و پرهیز از تبعیت اشخاص، به جاى تبعیّت از قول حق و درست است و در باب عمل، محاسبه نفس، بندگى، خداترسى و یاد مرگ و قیامت، سلوک در طریق حق می‌باشد و مسلماً وقتى حق براى انسان آشکار شد اهل حق، ملازمان و یاران حق و حقیقت‌اند.
پاسخ تفصیلی
در ابتدا باید حق و حقیقت را شناخت تا در مرحله بعد با پوشیدن جامه حق بتوان اهل حقیقت گشت. در بیان حضرات معصومین(ع) وارد شده است که: حق سنگین است اما گوارا و باطل سَبُک است اما کشنده.[1] حق را بگوى ولو بر علیه خودت باشد.[2] صبور و شکیبا باش در ملازمت حق ولو این‌که تلخ باشد.[3]
از این منظر به نحو اجمال معلوم می‌گردد که تبعیت از حق دشوار است ولو این‌که کمال آدمى در آن است و واگذارى حق و سلوک در مسیر باطل آسان است، اما انسان را به تباهى می‌کشد. در یک مثال ساده ماجراى ملازمت از حق، صعود بر قله‌اى رفیع را می‌ماند که دشوار است اما نتیجه‌اى بس شیرین و مسرت بخش را به دنبال دارد.
حق به معناى قطعى، موجود ثابت، عدل و یقین است و حقیقت به معناى راستى و درستى.
«حَقّ الفَرَسُ»؛ یعنی اسب در دویدن سُم پا را جاى سُم دست گذاشت و کلام مُحقّق به معناى سخن محکم و متقن، و سخن منظم است.[4] «حَقَّ الطَریق»؛ به معناى میانه راه را گرفت در رفتن. «مُحقّ»؛ یعنی درست‌گوى و درست رأى.
و «حاق» به معناى وسط و میانه چیزى است.[5]
حق آن چیزى است که از روى حکمت در جاى خود قرار گیرد و فقط در موارد نیک و خوب به کار رود.[6]
با در نظر گرفتن روایات به این نتیجه می‌رسیم که؛ در میان طریق راه رفتن و راستى و درستى را دنبال نمودن و از روى حکمت چیزى را در جاى خود قرار دادن، معناى حق است. به فرموده امام على(ع): «ملازم حقیقت بودن، اصل و اساس حکمت است».[7]
باز آن‌حضرت می‌فرماید: «دلایل واقعى را فرا گیرید و خود را با برهان و منطق، مجهّز و مسلح سازید و از شبهه و مغالطه کارى بپرهیزید».[8]
امام على(ع) در این سخنان به نحوه اتحاذ روش علمى براى رسیدن به حقایق اشاره می‌کند و آن عبارت است از: روش استدلال و برهان که در آن به اتفاق و اجماع رجال بر قولى و یا مسلم بودن و شهرت آن نزد علما اعتماد نمی‌شود. پس حقیقت، حقیقت است، اعم از این‌که مردم آن‌را بشناسد یا منکر آن باشند. و از لطیف‌ترین بیانات در این زمینه کلام حضرت موسى بن جعفر(ع) است که فرمود: «اى هشام! اگر در دست تو گردویى باشد ولى مردم گمان برند که آن دُرّ گرانبهایى است، هرگز تو را سود و فایده‌اى نخواهد بخشید چون تو خود می‌دانى که آنچه در دست تو است، گردویى ناچیز بیش نیست و نیز اگر در دست تو مرواریدى گرانقدر باشد اما مردم بگویند که آن گردو و چیز کم ارزشى است، به تو زیان و ضررى نخواهد رسید؛ زیرا تو یقین دارى که آن گوهر ارزنده‌اى می‌باشد».[9]
خداى سبحان در قرآن کریم می‌فرماید: «در قیامت شما را با حق وزن می‌کنند».[10]
لذا اگر جانتان و عملتان از حق بهره‌مند بود می‌شود سنگین و اگر از حق بهره نداشت می‌شود سبک. آنها که میزان سنگینى دارند اهل نجات‌اند و آنها که میزانشان سبک است اهل عذاب‌اند، از این‌رو؛ خود را آماده سازید و ببینید کارتان در مسیر حق است یا نه؟ براى حق است یا نه؟ از حق شروع شده است یانه؟
به فرموده امام على(ع): «قبل از این‌که روز محاسبه فرا برسد شما حسابگر خود باشید».[11]
آیا فروختید یا خریدید و آیا در این خرید و فروش زیان دیدید یا نفع بردید؟
باز آن‌حضرت می‌فرماید: «فرق من و عمرو عاص این است که یاد مرگ نمی‌گذارد که من باطل بگویم و فراموشى آخرت نمی‌گذارد که او حق بگوید، او چون آخرت را فراموش کرد، حق نمی‌گوید و من چون به یاد مرگ هستم، یاد مرگ نمی‌گذارد که من به بازیچه سرگرم شوم».[12]
نتیجه این‌که؛ تبعیت از حق و حق‌مدارى در باب اندیشه و نظر مجهز گشتن به سلاح منطق و مزیّن شدن به جامه یقین و دورى از مغالطه کارى و خیال بافى و پرهیز از تبعیت اشخاص به جاى تبعیت از قول حق و درست است. و در باب عمل، محاسبه نفس، بندگى، خدا ترسى و یاد مرگ و قیامت سلوک در طریق حق می‌باشد و مسلماً وقتى حق براى انسان آشکار شد اهل حق، ملازمان و یاران حق و حقیقت‌اند، و به فرموده حضرت امیرالمؤمنین(ع): «حق را که شناختى، اهل حق براى تو آشکار می‌شوند».[13]
منابع براى مطالعه بیشتر:
الف. جوادى آملى، عبدالله، حکمت نظرى و عملى در نهج البلاغه، درس هفتم.
ب. حسینى طهرانى، محمد حسین، نور ملکوت قرآن، جلد اول، بحث سوم.
ج. جوادى آملى، عبدالله، حیات عارفانه امام على(ع)، فصل پنجم.
د. نهج البلاغه، خطبه‌هاى 214، 141، 216، 220، 9، 157، 201 و 91.
هـ. نهج البلاغه، نامه‌هاى 15، 17، 79 و 53.
 

[1]. نهج البلاغه، حکمت 376.
[2]. مجلسى، محمد باقر، بحار الانوار، ج 2، ص 157.
[3]. همان، ج 52، ص 184.
[4]. بندر ریگى، محمد، ترجمه فرهنگ منجد الطلاب.
[5]. سیّاح، احمد، فرهنگ جامع.
[6]. عسکرى، ابوهلال، الفروق فى اللغة.
[7]. آمُدى، عبدالواحد، غرر الحکم و درر الحکم.
[8]. همان.
[9]. حرّانى، حسن، تحف العقول، ص 406، کتابفروشى اسلامیه؛ طباطبایى، سیدمحمد حسین، على و فلسفه الهى، ص 33.
[10]. اعراف، 7.
[11]. نهج البلاغه، خطبه 90.
[12]. همان، خطبه 83؛ جوادى آملى، عبدالله، حکمت نظرى و عملى در نهج البلاغه، ص 109 و 144.
[13]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج 1، ص 211.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • ارتباط میان مُثُل افلاطونی با وجود ذهنی و اتّحاد عاقل و معقول چیست؟
    6753 عالم مثال 1391/07/19
    آنچه در توضیح این مطلب براساس سخنان استادحسن زاده می‌توان گفت این است که نظریه‌ی وجود ذهنی بر این اساس استوار است که انسان صورت حقیقی اشیاء را درک می‌کند نه اشباح آنها را؛ همچنین در بحث اتحاد عاقل و معقول، صورت حقیقی اشیاء که همان صورت ...
  • در حال تشهد و سلام انجام چه کارهایی مستحب است؟
    11289 مستحبات نماز 1392/08/26
    رعایت موارد ذیل، در تشهد و سلام نماز، مستحب است: 1. به حال تورّک نشستن؛ یعنی نمازگزار، بر ران چپ بنشیند و روى پاى راست را بر کف پاى چپ بگذارد. 2. قبل از تشهد بگوید: «الْحَمْدُ لِلّه» یا بگوید: «بِسْمِ اللّٰهِ وَباللّٰهِ والْحَمْدُ لِلّٰهِ وَخَیرُ الْأَسْمٰاءِ لِلّٰهِ».
  • چرا خداوند نگذاشت ما انسان‌ها او را ببینیم؟
    1349 صفات الهی 1395/02/28
    این‌گونه نیست که این امکان وجود داشته که انسان‌ها خدا را ببینند، اما به دلیل مصالحی، خود پروردگار از این مشاهده جلوگیری کرده باشد! خداوند موجودی نیست که قابل احساس توسط حس بینایی و یا قوه باصره انسان باشد، آن‌گونه که قرآن کریم می‌فرماید: «لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ ...
  • آیا ابن تیمیه یک محدث (اهل حدیث) بوده است؟
    3907 تاريخ بزرگان 1391/04/21
    عنوان محدث با اهل حدیث فرق دارد؛ محدّث به کسانی گفته می شود که در علم حدیث به عنوان واسطه در نقل یا صاحب کتاب مستند در حدیث هستند؛ اما اهل حدیث به گروهی خاص که دارای عقاید مخصوص در ابواب مختلف کلامی بودند اطلاق می ...
  • آیا واقعیت دارد که دکارت علاوه بر اینکه ریاضی دان بود، عارف هم بوده؟
    7462 عرفان اسلامی و مکاتب دیگر 1390/01/14
    عرفان به عنوان راه رسیدن به خداوند یا حقیقت دو جنبه دارد: جنبه عملی و جنبه نظری.از حیث عرفان عملی که تأکید بر کشف و شهود و رسیدن به واقع از راه دل دارد، دکارت راه عقل را می پیموده و خود مبدع مکتب اصالت عقل است. هر چند ...
  • شرایط تعلق زکات چیست؟
    14032 زکات و صدقات 1392/02/12
    1. بنابر فتوای مراجع عظام تقلید «زکات در 9 چیز واجب است: اوّل: گندم. دوم: جو. سوم: خرما. چهارم: کشمش. پنجم: طلا. ششم: نقره. هفتم: شتر. هشتم: گاو. نهم: گوسفند».[1] پس، اگر کسی مالک یکى از این نُه چیز باشد، با وجود شرایطی، باید ...
  • آیا مغالطه کردن نیز نوعی دروغ بوده و گناه به شمار می‌آید؟
    505 کلیات 1396/07/30
    مغالطه، نوعی استدلال است که یا از لحاظ ماده، یا از لحاظ صورت در آن خلل وجود دارد که معمولاً منجر به نتیجه خلاف واقع می‌گردد. اگر چنین کاری از روی جدیت و عمد باشد، به دلیل این‌که منجر به باطل جلوه دادن حق و یا حق جلوه ...
  • حب و بغض نیکان و بدان نسبت به همدیگر چگونه است؟
    5006 محبت و دوستی 1388/04/03
    برای روشن شدن پاسخ متن حدیث امام عسکری (ع) را متذکر می شویم. امام حسن عسکری (ع)فرموده اند:"محبت نیکان به نیکان ثواب است برای نیکان و محبت بدان به نیکان بزرگواری است برای نیکان و دشمنی بدان با نیکان زینتی است برای نیکان و دشمنی خوبان با بدان رسوایی است ...
  • واژه‌هایی که از ریشه «نسل» در تعابیر قرآنی وجود دارند، به چه معنا هستند؟
    1694 لغت شناسی 1394/05/17
    «نسل» در لغت به معنای جدایی از چیزی است: «نسل الوبر عن البعیر و القمیص عن الانسان»؛ کرک از شتر و پیراهن از انسان جدا شد. فرزند را از آن جهت نسل می‌گویند که از انسان جدا می‌شود.[1] برخی از مفسران «نسل» را در ...
  • چگونه توانایی های ساحران که با زیر پا گذاشتن مقدّسات و احکام الهی به این درجه می رسند، قابل پذیرش است؟ در حالی که هیچ چیز بدون اذن الاهی ممکن نیست.
    5627 صفات و زندگی پیامبران 1390/05/16
    گرچه تمام امور دنیا با اذن و اراده الهی پابرجا است، اما تدبیر ربوبی بر این قرار گرفته که اجرای آن امور بر اساس اسباب و مسبّبات باشد و این قانون عام و جهان شمول است. بر اساس آموزه های دینی، افراد ناشایست نیز می توانند به توانایی های خارق العاده ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    804475 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    495059 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    361230 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    356124 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    344101 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    288437 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    287387 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    282043 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    278404 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    244110 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7736  نفر