بازدید
4821
آخرین بروزرسانی: 1393/07/07
خلاصه پرسش
چه کسانی نیابت نوبختی را منکر شدند و انگیزه آنها چه بود؟
پرسش
چه کسانی به نوبختی و کیفیت خرج اموال به دست آمده شک کردند و انگیزه آنها چه بود؟
پاسخ اجمالی

در منابع شیعی به برخی از منکرین حضرت مهدی (ع) اشاره شده است. یکی از بارزترین منکرین حضرت ولی عصر (ع) در دوران غیبت صغرا، شلمغانی و پیروان او بودند. شلمغانی ابتدا از بزرگان شیعه و نزدیکان حسین بن روح نوبختی - نائب سوم امام زمان - بود که پس از مدتی منحرف شد و وجود حضرت را انکار نمود. سه عامل طمع در اموال، حسادت و جاه طلبی را از علل انحراف وی شمرده اند. یکی دیگر از منکرین آن حضرت، فردی به نام محمد بن فضل موصلی است که پس از مدتی، انکار را کنار گذاشت و توبه کرد.

 

پاسخ تفصیلی

به اعتقاد امامیه، امام دوازدهم شیعه دو غیبت دارد: غیبت صغرا که از سال 260 ه. ق شروع می شود و در سال 329 ق، پایان می پذیرد و پس از آن غیبت کبرای حضرت شروع می شود که هنوز هم ادامه دارد.

 

در دوران غیبت صغرا حضرت ولی عصر (عج) به وسیله چهار نایب خاص خود با مردم مرتبط بودند که به ترتیب توسط حضرت به سفارت ایشان منصوب گشتند.

 

نایب سوم حضرت، حسین بن روح نوبختی بود حدود 21 سال؛ یعنی از سال 305 ق، تا سال 326 ق نیابت حضرت ولی عصر (عج) را عهده دار بود. حسین بن روح نوبختى، از طایفه بنو نوبخت قم بود، او در زمان نخستین نایب و سفیر خاص حضرت حجت (عج) به بغداد مهاجرت کرد.[1]

 

حسین‏بن روح چندی پس از انتصاب به نیابت خاص امام (ع)، مجبور شد مخفی شود و پنج سال از مدت سفارت خود، یعنی سال‏های 312 ـ 317 قمری را در زندان مقتدر، خلیفه‏ عباسی گذراند.[2]

منکران نیابت نوبختی

به جهت انتساب حسین بن روح به خاندان نوبختی و نفوذ آنها در دربار عباسی و همچنین به خاطر در رأس کار بودن برخی از خاندان فرات که متمایل به شیعه و طرفدار آنها بودند، در اوایل کارش با مانعی از طرف حکومت مواجه نبود و از طرفی با تأکیدهای فراوان محمّد بن عثمان که در هنگام وفات بر انتصاب ایشان انجام داده بود، عموم شیعیان و خواص نیز، در نیابت ایشان دچار شک و ابهام نشدند. از این رو منکران نیابت آن بزرگوار کم بودند برخی نیز پس از روشن شدن حقیقت از انکار خود برگشتند.

 

در زیر به دو مورد از منکران ایشان پرداخته می شود:

الف. شلمغانی و پیروان او:

او ابتدا دانشمندى صحیح الاعتقاد و فردى صالح بود. کتاب هایى؛ نظیر «التکلیف»،«العصمة»، «الزاهر بالحجج العقلیة»،«المباهلة»،«االاوصیاء» و غیر آنها به او منسوب است. وى تا جایى مورد اعتماد بود که بنا به نوشته شیخ طوسی، در دوران اختفای حسین بن روح نوبختی از حکومت وقت، وی از یاران حسین بن روح، سفیر و رابط او با مردم بود.[3]

 

برخی احتمال داده اند که حتی شلمغانی در دستگیری و زندانی شدن نوبختی دست داشته است. شلمغانی در زمانی که حسین روح پنهان می‏زیست، به عقاید غلو گرایید و به تبلیغ این عقاید پرداخت. ابتدا قصد داشت خود را به جای حسین‏بن روح، نایب خاص امام، معرفی کند، بعد فراتر رفت و دعوای نبوت و الوهیت کرد. ابن مسکویه در مورد قدرت یافتن شلمغانی چنین می‏نویسد: "ابوجعفر محمدبن علی شلمغانی معروف به ابن ابی‏العزاقر مدعی بود که لاهوت در او حلول کرده است".[4]

 

وقتی خبر به حسین‏بن روح رسید، ابتدا برای بنی بسطام ـ قبیله‏ای که پیرو شلمغانی بودند ـ پیام فرستاد که از او دوری کنند، سپس نامه‏ای به آنها نوشت و آنان را از پیروی شلمغانی نهی کرد.

 

بنا بر نظر امامیه در ذی‏الحجه سال 312 قمری در حالی که حسین‏بن روح در زندان بود، توقیعی از جانب امام مهدی (عج) بر ضد شلمغانی صادر شد.[5]

انگیزه‏ انحراف شلمغانی:

سه عامل را از اسباب انحراف شلمغانی شمرده اند:

1.سودجویی و طمع در اموال و سهم امامی که شیعیان به نواب می‏دادند. [6]

2. حسادت[7]

3. جاه‏طلبیِ سیاسی[8]

ب. محمد بن فضل موصلی:

یکی دیگر از منکران نیابت حسین بن روح، محمّد بن فضل موصلی است که در سال 307 ق. منکر نیابت ایشان شد، ولی با راهنمایی­های حسن بن علی و جناء و مشاهده بعضی امور از حسین بن روح از انکار خویش برگشت که جریان توبه و بازگشت او در کتاب "الغیبة" مرحوم شیخ طوسی بیان شده است.[9]

 

علت انکار او ظاهرا عدم آگاهی و شبهه ای بود که بر وی رخ داده بود؛ زیرا در نحوه مصرف اموال و سهم امام (ع) اعتراض داشت و می گفت: "این اموال در موارد خود مصرف نمی شود و به مستحقین نمی رسد".[10]

 

[1]. جاسم حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ص 192، ترجمه‏، آیت اللهی، محمدتقی، امیرکبیر، تهران، 1367.

[2]. الذهبی، تاریخ الاسلام، ص 191؛محمدبن احمدبن عثمان، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، حوادث و وفیات 321 ـ 330، تحقیق، عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، 1413ق.

[3]. طوسی، محمدبن حسن، الغیبة، تحقیق عباداللّه‏ الطهرانی و علی احمد ناصح، ص 303 و 324، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1411ق.

[4]. ابن مسکویه، تجارب الامم، ابو علی احمدبن محمد؛ تجارب­الامم، ج1، ص123، شرکة التمدن الصناعیة، مصر،1333ق.

[5]. الغیبة، ص 410 ـ 411.

[6]. قزوینی، محمدکاظم، الامام المهدی من المهد الی الظهور، ص 200، بیروت، الوفاء، 1405ق.

[7]. نجاشی، ابوالعباس احمدبن علی، الرجال، ص 293، بمبئی، 1317ق ؛ الصدر، محمد، تاریخ الغیبة الصغری، ص 514، اصفهان، مکتبة امیرالمؤمنین، 1362.

[8]. تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ص 200.

[9]. الغیبة، ص 316- 315، ح 264.

[10]. همان.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    887223 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548531 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    426146 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413413 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389998 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369452 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334598 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319957 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314675 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310130 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...