آیا امام صادق(ع) در گفت‌وگو با صوفیان و در نکوهش دنیاگریزی افراطی؛ به سیره ابوبکر استناد کرده و او را می‌ستاید؟ - گنجینه پاسخ‌ها - اسلام کوئست - مرجعی برای پاسخگویی به سوالات دینی، اعتقادی و شرعی
جستجوی پیشرفته
بازدید
13110
تاریخ بروزرسانی 1395/01/03
 
کد سایت fa59085 کد بایگانی 72696 نمایه استشهاد امام صادق(ع) به زهد سلمان، ابوذر و ابوبکر
طبقه بندی موضوعی درایه الحدیث|امام صادق ع
خلاصه پرسش
آیا امام صادق(ع) در گفت‌وگو با صوفیان و در نکوهش دنیاگریزی افراطی؛ به سیره ابوبکر استناد کرده و او را می‌ستاید؟
پرسش
در گفت‌وگوی امام صادق(ع) با صوفیان؛ امام(ع)، ابوبکر نامی را می‌ستاید و وصیت او را نقل می‌کند و او را زاهدترین افراد بعد از سلمان و ابوذر می‌داند. آیا این ابوبکر همان ابوبکر بن ابی قحافه خلیفه اول است؟
پاسخ اجمالی
در کتاب «کافی» نوشته محمد بن یعقوب کلینی(م 329ق)؛ روایتی نسبتاً طولانی از گفت‌وگوی گروهی از صوفیان با امام صادق(ع) آمده است. صرف نظر از سند باید گفت که امام در این روایت و در پاسخ به نگرش‌ افراطی آنان در زمینه ریاضت، زهد و دنیاگریزی به آیاتی از قرآن، روایاتی از پیامبر اسلام(ص)، رفتار پیامبرانی چون داود(ع) و یوسف(ع) و سیره آن دسته از صحابیان پیامبر(ص) که صوفیان آنان را به عنوان الگو پذیرفته بودند، استناد جسته و ضمن تأکید بر ناآشنایی صوفیان نسبت به مبانی فهم و تفسیر آیات و روایات، به آنان گوشزد می‌نماید که چنین تفکری افراطی راه را برای گریز از مسئولیت‌های شخصی، خانوادگی و اجتماعی هموار خواهد ساخت.
در قسمتی از این روایت چنین آمده است: «وَ قَالَ أَبُو بَکْرٍ عِنْدَ مَوْتِهِ حَیْثُ قِیلَ لَهُ أَوْصِ فَقَالَ أُوصِی بِالْخُمُسِ وَ الْخُمُسُ کَثِیرٌ فَإِنَّ اللهَ تَعَالَى قَدْ رَضِیَ بِالْخُمُسِ فَأَوْصَى بِالْخُمُسِ وَ قَدْ جَعَلَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الثُّلُثَ عِنْدَ مَوْتِهِ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّ الثُّلُثَ خَیْرٌ لَهُ أَوْصَى بِه ثُمَّ مَنْ قَدْ عَلِمْتُمْ بَعْدَهُ فِی فَضْلِهِ وَ زُهْدِهِ- سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا»؛ به هنگام مرگ ابوبکر به وى گفته شد: «[بخشى از مالت را براى انفاق‏] وصیّت کن!». وى گفت: «به یک پنجمِ مالم وصیّت می‌کنم؛ و یک پنجم هم زیاد است چون پروردگار، خوشنودی خود را از همین یک پنجم هم اعلام کرده است؛[1] پس ابوبکر با آنکه خدا به او اجازه داده بود تا یک سوم اموالش را وصیت کند،[2] به همان یک پنجم بسنده کرد؛ و اگر وى بر این باور بود که وصیت به یک سوم برایش پاداش بیشتری را به دنبال خواهد داشت، به یک سوم وصیّت می‌کرد. علاوه بر ابوبکر(که رفتارش کاملاً مورد پذیرش شماست)، سلمان  و ابوذر - که خدا از آن دو خرسند باشد – را نیز می‌شناسید و به فضل و زهد آنان اقرار دارید. آنان نیز ...
با توجه به این‌که وصیت ابوبکر به یک پنجم اموالش در منابع اهل سنت نیز نقل شده است؛[3] و نیز با توجه به دیگر قرائن پیرامونی واضح است که مراد امام از «ابوبکر»، همان ابوبکر بن ابی قحافه و یا خلیفه اول است؛ اما با دقت در متن روایت چند نکته قابل توجه است:
1. امام صادق(ع) در این روایت نظر شخصی خود را اعلام نکرده، بلکه ابتدا به رفتار ابوبکر – که برترین زاهد در نظر صوفیان بود – استناد جسته و سپس به رویکرد افرادی پرداخته که هم صوفیان آنان را از نظر زهد و فضل و تقوا، هم‌طراز خلیفه اول و یا حداکثر یک مرحله پایین‌تر از او می‌دانستند و هم شخصیت برخی از آنها مورد پذیرش شیعیان بود.
نکته‌ای که این برداشت را تأیید می‌کند آن است که امام صادق(ع) در این روایت، تنها برای سلمان و ابوذر، با عبارت «رضی الله عنهما» رضوان پروردگار را خواستار شد.
2. هر چند که در مقام گفت‌وگو با صوفیان، این رفتار ابوبکر در ماجرای وصیت، مورد پذیرش امام(ع) قرار گرفته است، اما این نشانگر آن نیست که امام، ایشان را در تمام رفتارهایش تأیید کرده و تمام کردارهایش را الگویی برای دیگران اعلام می‌کند؛ چون مسلّم است که در مکتب شیعی، سیره صحابه را به دلیل فقدان عصمت، نمی‌توان به صورت مطلق دارای حجیت دانسته و برای درک موازین شرعی بدان استناد جست، اما از آن‌جا که صوفیان برای سنت و سیره صحابه ارزش فراوانی قایل بوده و در همین راستا در آغاز سخنشان به آیه‌ای در ستایش از صحابه استناد کرده بودند،[4] امام صادق(ع) نیز در پاسخ به آنان، افزون بر بیان آیات و روایات نبوی و رویکرد پیامبران به سیره عملی صحابیانی چون ابوبکر، سلمان و ابوذر نیز پرداخته و فرمود: ابوبکر با آن‌که می‌توانست تا یک‌سوم اموال خود را مورد وصیت قرار دهد، اما تنها به یک پنجم بسنده کرد و سلمان برغم شهرتی که در زهدورزی و ریاضت داشت، مخارج سالانه خود را ذخیره ‌کرده و در پاسخ به معترضان می‌گفت که وقتی انسان نسبت به تأمین معاش سالانه خود اطمینان داشته باشد، آرامش بیشتری خواهد داشت و ابوذر هم از دنیا بی‌بهره نبود، بلکه برای خانواده، مهمانان و نیز همسایگان فقیر خود گوسفندان و شترانی قربانی کرده و گوشت آنها را میانشان تقسیم می‌نمود.
پس زاهدانی که زندگی آنان را الگو قرار می‌دهند نباید در گریز از دنیا افراط نموده و از مسیر تعادل خارج شوند.
 

[1]. یعنی؛ خداوند تبارک و تعالى چون حق خود را از مال توانگران معیّن فرمود به خمس آن راضى شد و ابوبکر چهار پنجم را براى مصرف خود و خانواده‌شان باقى گذاشت که گرفتار تنگدستى و سختى در معاش نشوند.
[2]. وصیّت در ثلث دارایى جایز است و ما زاد بر ثلث نافذ نیست چون موجب اضرار و تضییع حقوق ورّاث خواهد شد.
[3]. ر. ک: ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج ‏3، ص 143 - 144، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق؛ ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ ج ‏4، ص 128، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1412ق.
[4]. «وَ یُؤْثِرُونَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَة وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»«... و آنها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند کسانى که از بُخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند!»؛ حشر، 9.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • چرا ائمه تقیه می‌کردند؟
    11070 تقیه 1386/11/18
    علت تقیه در ترس منحصر نیست زیرا ترس یکی از عوامل تقیه (تقیه خوفی) محسوب می شود نه همهآن. باید توجه داشت که، ترس و هراس بسیار فراتر از دو نوعی است که در سؤال آمده است زیرا تقیه خوفی گاهی به ‏خاطر ورود ضرر به جان، آبرو، ...
  • پس از رحلت رسول اکرم (ص) چه اتفاقی برای دخترش حضرت فاطمه زهرا(س) افتاد؟
    13902 زهرا بعد از پیامبر ص 1391/02/13
    در ارتباط با مصائب و مشکلاتی که برای فاطمه دختر پیامبر (ص) بعد از وفات ایشان به وجود آمد، سخن و روایت فراوان است. در این زمینه، توجه شما را به روایتی از صحیح بخاری که معتبرترین کتاب اهل سنت است، در پاسخ تفصیلی جلب می کنیم. ...
  • حکم شیر دادن در حال جنابت و نزدیکی در حضور شیر خواره چیست؟
    134602 برخی احکام 1389/04/29
    طهارت باطنی (وضو و غسل) در تربیت فرزند بسیار مؤثر است و بهتر است مادران در حال جنابت به کودک شیر ندهند. همچنین نزدیکی با همسر در صورتی که کودک شیر خواره یا غیر ممیز داخل همان اتاق، خواب باشد اشکالی ندارد اما اگر کودک بیدار است نزدیکی در ...
  • آیا خواستگاری از زنی که در ایام عده شوهر قبلی است، اشکال دارد؟
    8857 عده 1393/11/21
    درباره‌ی این پرسش باید گفت، عده‌ی زن، یا رجعی است و یا بائن.[1] و خواستگارى نیز یا به صورت تصریح و بى‌پرده صورت مى‌گیرد و یا به صورت تعریض و کنایه. به لحاظ شرعی و قانونی، خواستگارى از زنى که در عدۀ رجعی است، ...
  • پیامبر اسلام (ص) چه نوع غذاهایی را دوست داشت؟
    21798 زندگی خصوصی 1390/11/20
    رسول خدا (ص) معمولاً از غذاهاى حلال می خورد. اما محبوب ‏ترین غذاها پیش آن حضرت گوشت بود. پیامبر (ص) از گوشت، ماهیچه و گوشت سر دست را دوست داشت. بهترین دسرها نزد پیامبر سرکه و زیتون بود. رسول خدا عسل و خرما را خیلى دوست داشت. و محبوب ...
  • چند فلک وجود دارد و تفاوت فلک و آسمان در چیست؟
    26389 آسمان و زمین 1389/05/13
    طبق نظریۀ قدما، منظور از افلاک همان اجسام اثیری است­که خود از نُه طبقه تشکیل شده است­که هفت فلک از آن هریک به­نام یکی از کواکب سبعه نام­گذاری شده و فلک هشتم، فلک بروج یا ثوابت بوده و فلک نهم را فلک اطلس یا محدد الجهات نامیده­اند ...
  • با وجود این که اهل بیت (ع) اهل ذکرند؛ چرا تبعیت از فقها لازم است؟
    3555 اجتهاد و مرجعیت در اسلام 1391/02/20
    اهل ذکر در آیه شریفه "فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْر"، به معصومان (ع) تفسیر شده است که کامل ترین مصداق اهل ذکرند، اما از آیه، انحصار استفاده نمی شود؛ زیرا معنای اهل ذکر، وسیع است و شامل تمام کسانی که علم و آگاهی بیشتری دارند می شود، و این ...
  • آیا شخصی که خانه‌اش در رهن بانک است، حق تصرف در آن را (از قبیل فروش، ساخت و ساز و اجاره)، دارد؟
    5363 رعایت مقررات و قوانین 1392/04/10
    این مسئله تابع قوانین و مقررات بانک است، پس اگر بانک این تصرفات را اجازه دهد اشکالی ندارد. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1] حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی): تابع قوانین و مقررات بانک است. حضرت ...
  • نام فرشته‌ای که به حضرت زهرا(س) کمک می‌کرد چیست؟
    4725 گوناگون 1392/12/13
    با جست‌وجویی که در منابع روایی داشتیم به غیر از جبرئیل نامی از فرشتگان دیگر که خدمت حضرت زهرا(س) می‌‌رسیدند ذکر نشده است. البته به صورت کلی در روایات آمده است که فرشتگانی در خدمت اهل بیت(ع) بودند، اما به طور مشخص نامی از آنها برده نشده است؛ ...
  • شیخ مفید چه تفاوتهایی را میان راویان حدیث برمی‌شمرد؟
    2095 درایه الحدیث 1393/08/03
    شیخ مفید در کتاب المسائل السرویه فصلی را به نام «اصناف احادیث ائمه» باز کرده، و در این فصل ابتدا به این نکته اشاره می‌کند که احادیث به لحاظ کیفیت صدور اقسامی دارند؛ زیرا برخی از روایات ظاهرش اراده نشده، بلکه به جهت تقیه یا اضطرار خلاف ظاهر ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    826666 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    504786 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    373144 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    371873 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    349602 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    296344 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    293049 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    287707 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    284042 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    260501 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5320  نفر